ΓΡΙΠΗ 1918: ΕΠΑΝΑΦΕΡΟΝΤΑΣ ΣΤΗ ΖΩΗ ΕΝΑΝ ΚΑΤΑ ΣΥΡΡΟΗ ΔΟΛΟΦΟΝΟ

Η εργαστηριακή νεκρανάσταση του πανδημικού ιού που σκότωσε δεκάδες εκατομμύρια ανθρώπων.

Του ΒΑΣΙΛΗ Σ. ΚΑΡΤΣΙΟΥ

booksonthesites.blogspot.com

Από την πρώτη ανασκαφική προσπάθεια του 1951 στην Αλάσκα
για τη συλλογή δειγμάτων από πνευμονικό ιστό των θυμάτων
της φονικής γρίπης του 1918. 

«Ο ιός του 1918 ήταν ξεχωριστός - ένα μοναδικά θανατηφόρο προϊόν της φύσης, της εξέλιξης και της ανάμειξης ανθρώπων και ζώων. Θα χρησιμεύσει ως στοιχείο της ικανότητας της φύσης να παράγει μελλοντικές πανδημίες διαφορετικού ενδιαφέροντος και προέλευσης για τη δημόσια υγεία».

Το φθινόπωρο του 1918 περίπου 80 ενήλικες ζούσαν στον μικρό οικισμό Μπρέβιγκ Μίσιον της Αλάσκα. Οι περισσότεροι ήταν αυτόχθονες Ινουίτ (Εσκιμώοι). Μεταξύ 15-20 Νοεμβρίου του 1918, η πανδημία σκότωσε τους 72 από τους 80 κατοίκους. Κάποιοι είπαν ότι τον θανατηφόρο ιό μετέφεραν εκεί έμποροι από μία διπλανή κωμόπολη, που πήγαιναν στο χωριό εμπορεύματα με έλκηθρα σκύλων. Άλλοι πάλι, ότι υπεύθυνος ήταν ο τοπικός ταχυδρόμος που έφερνε την αλληλογραφία στους άτυχους κατοίκους. Τι σημασία είχε πια;

Η πανδημία γρίπης του 1918 έχει χαρακτηριστεί η πιο σοβαρή και δολοφονική πανδημία στην πρόσφατη ιστορία της ανθρωπότητας. Προκλήθηκε από έναν ιό Η1Ν1 με γονίδια προέλευσης από τα πτηνά, αλλά αποδείχθηκε πολύ διαφορετικός από τους σύγχρονους ιούς. Μέχρι και σήμερα δεν έχει τεκμηριωθεί ο τόπος προέλευσης του κρούσματος μηδέν. Εξαπλώθηκε αστραπιαία και μόλυνε, σύμφωνα με τις τότε εκτιμήσεις, το ένα τρίτο του παγκόσμιου πληθυσμού. Ο αριθμός των θυμάτων απροσδιόριστος. Πάντως, πολύ περισσότερα από 20 εκατομμύρια.

Εκείνος ο διαβολοϊός δεν είχε ιδιαίτερες προτιμήσεις, μόλυνε τους πάντες, αλλά έκανε θραύση κυρίως στις …στρατεύσιμες ηλικίες! Μοναδικό χαρακτηριστικό του υπήρξε η υψηλή θνησιμότητα στην ηλικιακή ομάδα μεταξύ 20-40 χρόνων. Μεταξύ άλλων εξολόθρευσε και εκατοντάδες άνδρες του Δ΄ Σώματος Στρατού που παραδόθηκαν στους Γερμανούς, το 1916, και μεταφέρθηκαν σε γερμανικά στρατόπεδα στο Γκέρλιτς. Έχουν δημοσιευθεί και τα ονόματά τους. 

Στο Μπρέβιγκ Μίσιον έθαψαν τους κατοίκους σ’ έναν βαθύ ομαδικό τάφο, και έβαλαν πάνω ένα μικρό σταυρό για να θυμίζει τον τόπο που αφανίστηκε μία ολόκληρη κοινότητα. Το έδαφος πάγωσε τον χειμώνα και έτσι παρέμεινε επιφανειακά σε όλη τη διάρκεια του έτους. Αν και ο Η1Ν1 του 1918 αποκωδικοποιήθηκε και επαναδομήθηκε εργαστηριακά, με βάση πολλές μελέτες ομάδων επιστημόνων μετά το 1997, τα χαρακτηριστικά που τον έκαναν τόσο μεταδοτικό και θανατηφόρο δεν έχουν γίνει, ακόμη και σήμερα, πλήρως κατανοητά.

Κάποιοι άρχισαν να ψελλίζουν ότι επρόκειτο για «βιολογικό» όπλο. Το ερώτημα που προέκυπτε ήταν: Μπορούσαν οι επιστήμονες της εποχής να «δημιουργήσουν» in vitro έναν τόσο μολυσματικό ιό; Αν είχε δημιουργηθεί in vivo τότε γιατί δεν συνέβη αυτό στις κολασμένες συνθήκες του δυτικού Μετώπου, στις μάχες του 1915-1916 με τα εκατομμύρια των νεκρών να σαπίζουν στις λάσπες των ορυγμάτων, πολλές φορές δίπλα σε κομματιασμένα μουλάρια και κάθε είδους νεκρά ζώα από τον ορυμαγδό των βλημάτων; Μπροστά στο «σφαγείο» του δυτικού Μετώπου, η αγορά της Ουχάν στην Κίνα θα φάνταζε έπαυλη στο κέντρο του παραδείσου.

Οι υγειονομικές υπηρεσίες των χωρών πιάστηκαν κυριολεκτικά στον ύπνο. Λόγω του πολέμου είχαν συνηθίσει σε άλλου είδους περιστατικά. Αυτή η κατάσταση ήταν πρωτόγνωρη. Χιλιάδες στρατιώτες και πολίτες πέθαιναν από πνευμονία και δευτερογενείς λοιμώξεις χωρίς να υπάρχουν αντιβιοτικά ή εμβόλια. Δεν υπήρχαν, δικαιολογημένα. Ήταν στα 1918 και χωρίς παρόμοιο πανδημικό προηγούμενο. Έτσι, οι γιατροί περιορίστηκαν σε μη φαρμακευτικές μεθόδους, όπως η καραντίνα, η απομόνωση, η χρήση απολυμαντικών της εποχής, η απαγόρευση δημόσιων συναθροίσεων κλπ. Το μόνο σίγουρο είναι ότι δεν έστελναν άδειες εξόδου με κωδικοποιημένα SMS, και δεν είχε καθημερινό briefing.

Η ΠΡΩΤΗ ΑΠΟΠΕΙΡΑ  

To 1951, ο Γιόχαν Χάλτιν, ένας 25χρονος Σουηδός μικροβιολόγος και υποψήφιος διδάκτωρ στο πανεπιστήμιο της Αϊόβα, οργάνωσε μία αποστολή στο Μπρέβιγκ Μίσιον με την ελπίδα να βρει τον ιό του 1918 (εννοείται από δείγματα ιστού των σορών), να δώσει νέα δεδομένα και απαντήσεις  στην επιστημονική κοινότητα. Ο Χάλτιν πίστευε, και πολύ σωστά, ότι οι πολικές συνθήκες που επικρατούσαν στην περιοχή θα είχαν διατηρήσει τις σορούς των θυμάτων σε αρκετά καλή κατάσταση ώστε να συλλέξει δείγματα ιστού από διάφορα σημεία, και κυρίως από τους πνεύμονες.

Έτσι, λοιπόν, μετά από προφορική άδεια από τους γηραιότερους του χωριού άρχισε την εκσκαφή, η οποία κράτησε ημέρες καθώς έπρεπε να ανάβει εστίες φωτιάς για να ξεπαγώνει το έδαφος. Ο Χάλτιν κατάφερε και πήρε ιστό πνευμόνων από 4 τουλάχιστον πτώματα, αλλά δεν κατάφερε να κρατήσει παγωμένα τα δείγματα μέχρι να φθάσει στο εργαστήριο στο πανεπιστήμιο της Αϊόβα. Πετούσε από την Αλάσκα μ’ ένα ελικοφόρο DC3 που έκανε πολλές στάσεις για ανεφοδιασμό.

Ο Χάλτιν δεν κατάφερε να απομονώσει τον ιό, προφανώς γιατί οι ιστοί είχαν καταστραφεί τελείως. Και ευτυχώς δηλαδή. Δεν χρειάζεται να αναφέρουμε με ποιον τρόπο επιχείρησε να πετύχει τη «νεκρανάσταση» του ιού. Σημασία έχει ότι μετά την αποτυχημένη αυτή προσπάθεια, το θέμα του ιού του 1918, της «ισπανικής» γρίπης, πέρασε στο περιθώριο, και, εκτός από το επιδημιολογικό του ενδιαφέρον για τους ειδικούς επιστήμονες, σπανίως απασχόλησε τη βιβλιογραφία ως ιστορικό γεγονός, κυρίως σε χώρες όπως η Ελλάδα.

Το 1997, το επιστημονικό ενδιαφέρον για τον ιό του 1918 αναθερμάνθηκε. Ο μοριακός παθολόγος Τζέφρι Ταουμπενμπέργκερ, ο οποίος εργαζόταν στο Ινστιτούτο Παθολογίας του αμερικανικού στρατού στην Ουάσιγκτον, δημοσίευσε ένα σημαντικό άρθρο σε έγκυρο επιστημονικό περιοδικό με τίτλο:  “Initial Genetic Characterization of the 1918 “Spanish” Influenza Virus.” Στο άρθρο, ο Taubenberger και η ομάδα του περιέγραψαν την αρχική τους εργασία για την αλληλουχία ενός τμήματος του γονιδιώματος του ιού του 1918. Αυτό που ίσως θα καταλαβαίναμε όλοι από την εργασία αυτή είναι ότι το γονιδίωμα ενός ιού της γρίπης αποτελείται από μονοκλωνικό RNA. Η ερευνητική ομάδα του Ταουμπενμπέργκερ εξήγαγε με επιτυχία RNA του ιού της «ισπανικής» γρίπης από πνευμονικό ιστό ενός στρατιώτη που διατηρήθηκε για επιστημονική μελλοντική χρήση από την ημέρα που πέθανε τον Σεπτέμβριο του 1918!

Διαβάζοντας το άρθρο ο Χάλτιν, ήταν ήδη 72 ετών, σκέφθηκε ότι ήρθε η ώρα να τελειώσει τη δουλειά που ξεκίνησε το 1951. Σε συνεννόηση με τον Ταουμπενμπέργκερ επέστρεψε στο Μπρέβιγκ Μίσιον και κατάφερε να πάρει ένα πολύ καλά διατηρημένο δείγμα πνευμόνων από πτώμα γυναίκας και να το στείλει με ασφαλή τρόπο στην ερευνητική ομάδα. Σε δέκα ημέρες δέχθηκε ένα τηλεφώνημα. Η δουλειά είχε γίνει. Θετικό γενετικό υλικό από τον ιό του 1918 είχε πράγματι ληφθεί από τον πνευμονικό ιστό της γυναίκας από το Μπρέβιγκ Μίσιον. Με μελέτη του 1999 προσδιορίστηκε η αλληλουχία του πλήρους μήκους γονιδίου ΗΑ (hemagglutinin “HA” gene).

Η «ΝΕΚΡΑΝΑΣΤΑΣΗ» ΤΟΥ ΙΟΥ

Μετά και τη δημοσίευση αρκετών μελετών αποφασίστηκε από το CDC (Centers for Disease Control and Prevention) η «ανακατασκευή» του πιο θανατηφόρου επιδημικού ιού γρίπης του 20^ου αιώνα. Μία τέτοια απόφαση προϋπόθετε τη λήψη των αυστηρότερων μέτρων ασφάλειας, με βάση διεθνή πρότυπα για εξειδικευμένα εργαστήρια (Biosecurity Level 3, BSL-3). Αυτό σήμαινε ασφαλείς καμπίνες εργασίας, απομονωμένα δωμάτια, γάντια και μάσκες υψηλής πιστότητας, συστήματα φιλτραρίσματος του αέρα του εργαστηρίου κλπ.

Η διοίκηση του CDC προσδιόρισε ότι μόνον ένα πρόσωπο θα μπορούσε να λάβει την απαραίτητη εξουσιοδότηση, την πρόσβαση στο εργαστήριο, και την τεράστια ευθύνη να «ανακατασκευάσει» τον ιό του 1918. Αυτό το πρόσωπο ήταν ο μικροβιολόγος δρ. Τέρενς Τουμπέι, ο οποίος το καλοκαίρι του 2005 ξεκίνησε να …νεκραναστήσει το «τέρας»!

«Για να μειωθεί ο κίνδυνος μετάδοσης στους συναδέλφους του αλλά και στο κοινό, απαιτήθηκε από τον Τουμπέι να εργαστεί μόνος, και ώρες μετά την αποχώρηση όλων των συναδέλφων του από τα εργαστήρια και την άφιξή τους στα σπίτια τους. Η πρόσβαση στο εργαστήριο BSL-3E και στους αποθηκευτικούς καταψύκτες των ιών θα γινόταν μόνο μ’ ένα βιομετρικό του αποτύπωμα και με σκανάρισμα της ίριδας των ματιών του. Ζητήθηκε από τον δρ. Τουμπέι να παίρνει προληπτικά την ημερήσια δόση του αντιικού σκευάσματος oseltamivir, ως μία επιπλέον προφύλαξη για να μην μολυνθεί. Σε περίπτωση που συνέβαινε αυτό ενημερώθηκε ότι θα έμπαινε σε καραντίνα χωρίς καμία επαφή με τον έξω κόσμο. Κατανόησε και δέχθηκε αυτήν την ευθύνη και τις συνέπειές της».

Σε μερικές εβδομάδες ο Τουμπέι επανέφερε στη ζωή τον ιό της γρίπης του 1918. Ενημέρωσε τους συναδέλφους του με τη φράση του Νηλ Άρμστρονγκ όταν πάτησε το πόδι του στη σελήνη. «Αυτό είναι ένα μικρό βήμα για τον άνθρωπο, ένα γιγάντιο άλμα για την ανθρωπότητα». Πολύ σύντομα διαπιστώθηκε γιατί ο φονικός αυτός ιός είχε σκοτώσει δεκάδες εκατομμύρια ανθρώπους και γιατί ήταν 100 φορές πιο φονικός συγκριτικά με άλλους ιούς. Σε πειράματα που έγιναν στη συνέχεια διαπιστώθηκε ότι «ο πλήρως ανακατασκευασμένος ιός του 1918 ήταν εντυπωσιακός όσον αφορά την ικανότητά του να αντιγράφει γρήγορα, δηλαδή να δημιουργεί αντίγραφα του εαυτού του και να εξαπλώνει  τη μόλυνση στους πνεύμονες ποντικών. Για παράδειγμα, τέσσερις ημέρες μετά τη μόλυνση, η ποσότητα του ιού του 1918 που βρέθηκε στον πνευμονικό ιστό μολυσμένων ποντικών ήταν 39.000 φορές υψηλότερη από αυτήν που παρήγαγε ένας από τους συγκριτικούς ανασυνδυασμένους ιούς γρίπης».

Και εδώ μπαίνει ένα ερώτημα: Γιατί θα έπρεπε να επαναφέρουν στη ζωή ένα τέτοιο «δολοφόνο» για να διαπιστώσουν αυτό που ήταν γνωστό από το 1918; Ότι δηλαδή ο ιός ήταν εξαιρετικά μολυσματικός και προκαλούσε ταχεία και σοβαρή πνευμονική βλάβη. «Το 1918, τα θύματα του πανδημικού ιού παρουσίασαν πνεύμονες γεμάτους με υγρά, καθώς και σοβαρή πνευμονία και φλεγμονή των πνευμονικών ιστών. Μέσα σε τέσσερις ημέρες μετά τη μόλυνση, τα ποντίκια που είχαν μολυνθεί με τον ιό του 1918 παρουσίασαν παρόμοιες πνευμονικές επιπλοκές, υποδηλώνοντας ότι αυτή ήταν μια μοναδική πτυχή της σοβαρότητας του ιού του 1918».

Όταν, λοιπόν, ο Τουμπέι και μία ομάδα επιστημόνων έκαναν την παρουσίαση του επιτεύγματος, τον Οκτώβριο του 2005, ήταν φυσικό να δεχθούν εκτός από τα εθιμοτυπικά συγχαρητήρια και μία δριμεία κριτική. Μάλιστα, σε άρθρο στο The New York Times Magazine έγινε λόγος για Jurassic Park σε μικροβιακή κλίμακα!

«Τον Οκτώβριο, μια ομάδα επιστημόνων, μεταξύ αυτών ο Tumpey, ανακοίνωσε ότι είχαν αναδημιουργήσει τον εξαφανισμένο οργανισμό από τον γενετικό του κώδικα - ουσιαστικά το σενάριο που διαδραματίστηκε στην ταινία "Jurassic Park", αν και σε μικροβιακή κλίμακα. Στην ταινία, η επαναφορά των δεινοσαύρων στη ζωή χάριν της αυταρέσκειας των επιστημόνων οδηγεί σε χάος και θάνατο. Ο Tumpey και οι συνάδελφοί του λένε ότι ελπίζουν πως το αναστημένο μικρόβιο τους θα βοηθήσει στην πρόληψη και όχι στην πρόκληση μιας καταστροφής. Θέλουν να μάθουν τι έκανε τη γρίπη του 1918, η οποία ξεκίνησε ως ιός που προέρχεται από άγρια ​​πτηνά, να μεταλλαχθεί σε μια μορφή που θα μπορούσε να περάσει εύκολα από τον ένα άνθρωπο στον άλλο. Το ερώτημα αυτό ταλάνιζε το μυαλό των εμπειρογνωμόνων της γρίπης από το 1997 - από την πρώτη θανατηφόρα περίπτωση στο Χονγκ Κονγκ της γρίπης των πτηνών που έκτοτε σκότωσε περισσότερα άτομα στην Ασία. Μέχρι στιγμής, όλα τα θύματά του πιθανότατα μολύνθηκαν από το χειρισμό πουλερικών και όχι από άλλους ανθρώπους. Πόσο κοντά είναι να διασχίσετε την ίδια θανατηφόρα γραμμή που έκανε ο ιός του 1918; Τι μπορεί να μάθει κανείς από τον ιό που προκάλεσε τη μεγάλη πανδημία που πιθανόν να μας βοηθήσει να αποτρέψουμε μία άλλη;

Οι κίνδυνοι που ενέχονται στην προσπάθεια απάντησης τέτοιων ερωτήσεων είναι δύσκολο να υπολογιστούν, επειδή το πείραμα δεν έχει προηγούμενο. Στην ουσία, ο Tumpey και οι συνάδελφοί του έφεραν έναν serial Killer πίσω από τον τάφο, ώστε να μπορεί να καταθέσει εναντίον ενός άλλου (μελλοντικού). Πόσο επικίνδυνος είναι ο ιός του 1918 για τον σημερινό πληθυσμό; Ο γενετικός κώδικάς του βρίσκεται πλέον σε δημόσιες βάσεις δεδομένων, όπου άλλοι ερευνητές μπορούν να τον κατεβάσουν για να πραγματοποιήσουν πειράματα. Επιστήμονες από το Πανεπιστήμιο του Ουισκόνσιν και το Εθνικό Εργαστήριο Μικροβιολογίας στον Καναδά έχουν ήδη συνεργαστεί για την ανακατασκευή του ιού από τη διαθέσιμη στο κοινό αλληλουχία. Πόσο εύκολο θα ήταν για έναν βιοτρομοκράτη να εκμεταλλευτεί τις ίδιες πληροφορίες για κακοποιούς σκοπούς; "Δώστε μου 100.000 $ και δύο μήνες και μπορώ να τον αναδημιουργήσω εδώ στο εργαστήριό μου", λέει ο Earl Brown, ερευνητής γρίπης που ειδικεύεται στην εξέλιξη της μολυσματικότητας στο Πανεπιστήμιο της Οττάβα. "Δεν θα μπορούσες να το πεις αυτό από το πραγματικό πράγμα που ήταν πριν από εκατό χρόνια. Θα σκοτώσει με τον ίδιο ρυθμό όπως το 1918; Πιθανώς. Αλλά πραγματικά δεν θέλετε να το μάθετε αυτό. Δεν θέλετε να δώσετε σ’ αυτό το πράγμα μία δεύτερη ευκαιρία "».

ΜΙΑ ΕΝ ΔΥΝΑΜΕΙ ΑΠΕΙΛΗ

Έτσι, λοιπόν, μέσα στην πρωτόγνωρη κατάσταση που βιώνουμε στις μέρες μας δισεκατομμύρια άνθρωποι  με τον κορονοϊό, οι Αμερικανοί κατηγορούν την Κίνα ότι στο εργαστήριο της Ουχάν γίνονταν πειράματα με ιούς και ότι «η χαλαρότητα στην τήρηση των κανονισμών ασφαλείας οδήγησε στο να μολυνθεί κάποιος και ο ιός να εμφανιστεί στην αγορά τροφίμων και να αρχίσει να διασπείρεται». Η κατηγορία δεν ήταν άμεση, υπό την έννοια ότι ο ιός δεν δημιουργήθηκε για να χρησιμοποιηθεί ως βιολογικό όπλο, αλλά απλά ότι «ξέφυγε» από το εργαστήριο.

Στις αιτιάσεις του αμερικανού προέδρου Ντόναλντ Τραμπ, το υπουργείο Εξωτερικών της Κίνας απάντησε, μάλλον σε ήπιους τόνους, ότι οι αξιωματούχοι του Π.Ο.Υ. έχουν επισημάνει πως δεν υπάρχουν στοιχεία ότι ο νέος κορονοϊός δημιουργήθηκε σε εργαστήριο. Αυτό από μόνο του δεν σημαίνει τίποτα, ούτε δίνει απάντηση στο ερώτημα: Αν ο κορονοϊός προέκυψε στη φύση, με ποιόν τρόπο έγινε αυτό; Αν και δεν πρόκειται να δοθεί απάντηση, όπως και με την περίπτωση του 1918, στην Κίνα έχουν κάθε λόγο να ασχολούνται με τους ιούς.

«Από το 1918, ο κόσμος έχει βιώσει τρεις επιπλέον πανδημίες, το 1957, το 1968, και πιο πρόσφατα το 2009.  Αυτές οι επακόλουθες πανδημίες ήταν λιγότερο σοβαρές και προκάλεσαν σημαντικά χαμηλότερα ποσοστά θνησιμότητας από την πανδημία του 1918. Η πανδημία H2N2 του 1957 και η πανδημία H3N2 του 1968 η καθεμία είχε ως αποτέλεσμα περίπου 1 εκατομμύριο θανάτους σε παγκόσμιο επίπεδο, ενώ η πανδημία H1N1 του 2009 είχε ως αποτέλεσμα λιγότερους από 0,3 εκατομμύρια θανάτους κατά το πρώτο έτος. Αυτό ίσως εγείρει το ερώτημα εάν μία πανδημία, της τάξης μεγέθους του 1918, θα μπορούσε να συμβεί στη σύγχρονη εποχή. Πολλοί ειδικοί το πιστεύουν. Ένας ιός ειδικότερα έχει συγκεντρώσει διεθνή προσοχή και ανησυχία: ο ιός της γρίπης των πτηνών Α (H7N9) από την Κίνα. Ο ιός H7N9 έχει μέχρι στιγμής προκαλέσει 1.568.000 κρούσματα στην Κίνα με ποσοστό θνησιμότητας περίπου 39% από το 2013. Ωστόσο, δεν έχει αποκτήσει την ικανότητα να εξαπλώνεται γρήγορα και αποτελεσματικά μεταξύ ανθρώπων. Εάν συνέβαινε, οι ειδικοί πιστεύουν ότι θα μπορούσε να οδηγήσει σε μια πανδημία με σοβαρότητα παρόμοια με την πανδημία του 1918. Μέχρι στιγμής, έχει δείξει περιορισμένη ικανότητα εξάπλωσης μεταξύ των ανθρώπων. Οι περισσότερες ανθρώπινες λοιμώξεις που σχετίζονται με αυτόν τον ιό οφείλονται στην έκθεση σε πουλιά».

«ΚΑΜΠΑΝΑΚΙ» ΑΠΟ ΠΑΝΤΟΥ

Αυτό που εκπλήσσει με τον κορονοϊό είναι ότι πιάστηκαν απροετοίμαστες οι αναπτυγμένες χώρες της Δύσης, στις οποίες υποτίθεται ότι υπάρχουν τα διαπιστευμένα εργαστήρια με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας για την παρακολούθηση τέτοιων πανδημιών. Επιπροσθέτως, το γεγονός ότι οι περισσότεροι θάνατοι έχουν σημειωθεί στις αναπτυγμένες χώρες του ευρωπαϊκού νότου (Ιταλία, Γαλλία, Ισπανία), οι οποίες αποτελούν ένα κρίσιμο τμήμα της ευρωπαϊκής οικονομίας και της δημοσιονομικής πειθαρχίας της Ε.Ε., αποτελεί από μόνο του αιτία προβληματισμού. Αυτό δεν θα έπρεπε να είχε συμβεί διότι οι προειδοποιήσεις ήταν πολλές και από πολλές πλευρές.

Τον Δεκέμβριο του 2015 δημοσιεύθηκε στο Nature Medicine μία αποκαλυπτική μελέτη ομάδας επιστημόνων, από χώρες όπως οι Η.Π.Α. Κίνα κλπ, με τίτλο “A SARS-like cluster of circulating bat coronaviruses shows potential for human emergence”, δηλαδή «Ένα τύπου SARS σύμπλεγμα κυκλοφορούντων κορονοϊών νυχτερίδας δείχνει εν δυνάμει εμφάνιση στους ανθρώπους». Η λέξη emergence που χρησιμοποιείται υποδηλώνει τη διαδικασία του να συμβεί αυτό ή να γίνει σοβαρό και διακεκριμένο. Το κείμενο είναι πολυσέλιδο, άκρως επιστημονικό, και εξηγεί με ποιο τρόπο οι επιστήμονες κατόρθωσαν να δημιουργήσουν έναν χιμαιρικό ιό, ο οποίος ήταν σε θέση να μολύνει τα πνευμονικά κύτταρα του ανθρώπου. Επειδή έχουν δημοσιευθεί προσφάτως κάποιες «καθησυχαστικές» ερμηνείες αυτής της δημοσίευσης, και έχει επίσης συνδεθεί με «θεωρίες συνωμοσίας», παραθέτουμε την εισαγωγή των επιστημόνων απευθείας από την αρχική δημοσίευση.

«Η εμφάνιση σοβαρού οξέος αναπνευστικού συνδρόμου coronavirus (SARS-CoV) και αναπνευστικού συνδρόμου Μέσης Ανατολής (MERS) -CoV υπογραμμίζει την απειλή των διασταυρούμενων ειδών συμβάντων μετάδοσης που οδηγούν σε εστίες (εξάρσεις) στους ανθρώπους. Εδώ εμείς εξετάζουμε το ενδεχόμενο ασθένειας από έναν ιό τύπου SARS, τον SHC014-CoV, ο οποίος  κυκλοφορεί επί του παρόντος σε κινέζικο πληθυσμών νυχτερίδων του είδους πετάλου αλόγου. (σ.σ.: Έχουν χαρακτηριστικές μύτες σε σχήμα πετάλου (horseshoe) και η επιστημονική τους ονομασία είναι η ρινολόφος του Blasius (Rhinolophus blasii). 

Με τη χρήση του συστήματος αντίστροφης γενετικής SARS-CoV,  δημιουργήσαμε και χαρακτηρίσαμε έναν χιμαιρικό ιό, που εκφράζει την ακίδα του κορονοϊού νυχτερίδας SHC014, σε ένα ποντίκι με τροποποιημένο SARS-CoV στη ραχοκοκαλιά. Τα αποτελέσματα δείχνουν ότι η ομάδα ιών 2b κωδικοποιώντας την ακίδα SHC014 σε ραχοκοκαλιά μπορεί να χρησιμοποιήσει αποτελεσματικά πολλαπλά ορθόλογα του υποδοχέα SARS του ανθρώπινου ενζύμου μετατροπής της αγγειοτενσίνης II (ACE2), να αντιγράψει αποτελεσματικά στα πρωτογενή ανθρώπινα κύτταρα αεραγωγών και να επιτύχει in vitro (στο εργαστήριο) τίτλους ισοδύναμους με επιδημικά στελέχη του SARS-CoV. (σ.σ.: Ορθόλογα γονίδια είναι τα αντίστοιχα γονίδια σε διαφορετικά είδη (π.χ. α-σφαιρίνη σε άνθρωπο, χιμπαντζή κλπ.) 

Επιπροσθέτως, in vivo (στη φύση) πειράματα δείχνουν αντιγραφή του χιμαιρικού ιού στον πνεύμονα ποντικού με αξιοσημείωτη παθογένεση. Αξιολόγηση των διαθέσιμων τρόπων με βάση το SARS - ανοσοθεραπευτικά και προφυλακτικά - αποκάλυψαν χαμηλή αποτελεσματικότητα. Και τα δύο μονοκλωνικά αντισώματα και οι προσεγγίσεις εμβολίων απέτυχαν να εξουδετερώσουν και να προστατέψουν από μόλυνση με CoVs χρησιμοποιώντας τη νέα ακίδα πρωτεΐνης. 

Στη βάση αυτών των ευρημάτων, συνθετικά αναπαράγαμε ένα μολυσματικό πλήρους μήκους ανασυνδυασμένο ιό SHC014 και αποδεικνύεται ισχυρή ιική αντιγραφή τόσο in vitro όσο και in vivo. Η εργασία μας υποδεικνύει έναν πιθανό κίνδυνο επανεμφάνισης του SARS-CoV από ιούς που αυτήν τη στιγμή κυκλοφορούν σε πληθυσμούς νυχτερίδων. Η εμφάνιση του SARS-CoV προαναγγέλλει μια νέα εποχή στα διασταυρούμενα είδη μετάδοσης σοβαρών αναπνευστικών ασθενειών με παγκοσμιοποίηση που οδηγεί σε ταχεία εξάπλωση σε όλο τον κόσμο και με τεράστιο οικονομικό αντίκτυπο. 

Διάφορα στελέχη - συμπεριλαμβανομένων των στελεχών γρίπης τύπου Α  H5N1, H1N1 και H7N9 και MERS-CoV - έχουν προκύψει από ζωικούς πληθυσμούς, προκαλώντας σημαντικές ασθένειες, θνησιμότητα και οικονομική ανέχεια για τις πληγείσες περιοχές. Αν και τα μέτρα για τη δημόσια υγεία ήταν σε θέση να σταματήσουν το ξέσπασμα του SARS-CoV, πρόσφατες μεταγονιδιωματικές μελέτες έχουν ταυτοποιήσει αλληλουχίες στενά σχετιζόμενων ιών SARS, που κυκλοφορούν σε πληθυσμούς κινέζικων νυχτερίδων τύπου πετάλου αλόγου, που μπορεί να αποτελούν μελλοντική απειλή».

Για όλα τα παραπάνω, και για άλλα πολλά, η istorikimnimi θεωρεί εξ ίσου επικίνδυνους τόσο αυτούς που υιοθετούν άκριτα «θεωρίες και ερμηνείες», όσο κι αυτούς τους αφελείς που απορρίπτουν με την ίδια ευκολία – και με τον ναρκισσισμό του υπερέξυπνου – κάθε πιθανή εναλλακτική ερμηνεία των ιστορικών γεγονότων.  

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΚΕΣ ΠΗΓΕΣ

-         Douglas Jordan με τη συνδρομή του Dr. Terrence Tumpey και της Barbara Jester, The Deadliest Flu: The Complete Story of the Discovery and Reconstruction of the 1918 Pandemic Virus. Μακροσκελέστατο επιστημονικό άρθρο στην επίσημη ιστοσελίδα του CDC (Centers for Disease Control and Prevention), https://www.cdc.gov/. Το CDC στην Ατλάντα των Η.Π.Α. είναι ένα από τα έξι παγκοσμίως συνεργαζόμενα κέντρα έρευνας και αναφοράς για τη γρίπη του Π.Ο.Υ. (τα υπόλοιπα βρίσκονται στην Αυστραλία, την Κίνα, την Ιαπωνία και το Ηνωμένο Βασίλειο).

-         Jamie Shreeve, Why Revive a Deadly Flu Virus?, The New York Times Magazine, Jan. 29, 2006.

-         Vineet D. Menachery, Boyd L. Yount Jr, Kari Debbink etc., A SARS-like cluster of circulating bat coronaviruses shows potential for human emergence, Letters, Nature Medicine, volume 21, Number 12, December 2015.

1821: ΜΕ ΚΑΠΟΙΟΝ ΤΡΟΠΟ ΕΠΡΕΠΕ ΝΑ ΞΕΚΙΝΗΣΕΙ

Ο Αγώνας της Εθνικής Παλιγγενεσίας χωρίς ιδεοληπτικό ρετούς*

Του ΒΑΣΙΛΗ Σ. ΚΑΡΤΣΙΟΥ

booksonthesites.blogspot.com

Στις 17 Ιανουαρίου του 1821, στο Αίγιο, ο Παπαφλέσσας –είχε φθάσει μερικές ημέρες πριν με πλοίο στις Σπέτσες- βεβαίωνε τους προκρίτους της Πελοποννήσου, παρουσία και του Παλαιών Πατρών Γερμανού «ότι είναι τα πάντα έτοιμα, πλάττων μιλιούνια άπειρα κατατεθειμένα ένεκα τούτου εις διάφορα Ταμεία, εφόδια πολεμικά, και πυροβόλα όργανα αναρίθμητα εναποκείμενα εις διαφόρους τόπους, δυνάμεις στρατιωτικώς διωρισμένας από μέρους της Ρωσίας προς βοήθειαν των Ελλήνων, πλοία πολλά καλώς ωπλισμένα και εφωδιασμένα, και άλλα τοιαύτα παίγνια της φαντασίας, τα οποία οι μεν φρόνιμοι και πείραν έχοντες των πραγμάτων εις ουδέν ελογίζοντο, οι δε άπειροι νομίζοντες τα τοιαύτα πλάσματα ως αληθή, επί τη βάσει του συστατικού οπού επέφερεν από μέρους του Υψηλάντη, κατήντησαν εις αχαλίνωτον ενθουσιασμόν, ώστε άρχησαν να κοινολογώσι το πράγμα αναφανδόν εις πολλούς, και να καταγράφωσι στρατιώτας και να κάμνουν τοιαύτα κινήματα, ώστε η Διοίκησις έλαβε πολλά διδόμενα να βεβαιώση τας υπονοίας της περί του σκοπού των Ελλήνων».

Ο Παπαφλέσσας έφυγε από την Κωνσταντινούπολη στα τέλη του 1820 καταδιωκόμενος από τους Τούρκους έχοντας λάβει από τον πατριάρχη Γρηγόριο Ε΄, και την εφορεία της Κωνσταντινούπολης υπό τον Παναγιώτη Σέκερη 90.000 γρόσια, μετά από εντολή του Αλέξανδρου Υψηλάντη. Από την Πόλη μετέβη στο Αϊβαλή, φόρτωσε ένα πλοίο με πυρίτιδα και μόλυβδο και έφθασε στην Ύδρα και στις Σπέτσες, και από εκεί πέρασε στην Πελοπόννησο για να πείσει τους πρόκριτους και τους καπεταναίους ότι έπρεπε ν’ αρχίσει άμεσα η Επανάσταση. Στη σύσκεψη της Βοστίτσας  ήταν τέτοιος ο εθνικός οίστρος του Γρηγορίου Δικαίου, που ανάγκασε τον Παλαιών Πατρών Γερμανό να του φωνάξει: «είσαι άρπαξ, απατεών και εξωλέστατος!».

Έγραψε ο Φωτάκος στη βιογραφία του Παπαφλέσσα: «Η συνέλευσις αύτη σκοπόν είχε ν’ αναβάλη την έναρξιν του κινήματος εις άλλην καταλληλοτέραν περίστασιν δια τον φόβον μήπως αποτύχωσι. Τον σκοπόν και το πνεύμα της συνελεύσεως, και τα κατ’ αυτού τεκταινόμενα, ως προείπομεν, εννόησεν ο Φλέσσας, και κατέστησε δια τούτο πολύ προσεκτικούς τους συντρόφους του. Ήτο δε και αυτός ωπλισμένος, όχι μόνον με την σπάθην του, αλλ’ είχε και πιστόλια κρεμάμενα από τον ώμον τον δεξιόν προς τα αριστερά, τα οποία έβλεπον. Είχε δε και δύω οπλοφόρους εις την συνέλευσιν, τον αδελφόν του Νικήταν και τον Δημήτριον Δραγώνα, οι δε λοιποί έμεινον έξω, και ούτω δεν ηδύναντο να τον συλλάβουν. Γενομένης δε πολλής ομιλίας και φιλονεικίας, έφερον οι πρόκριτοι και πολλά παραδείγματα αποτυχίας. Τότε ο Αρχιμανδρίτης εστενοχωρήθη διότι δεν συγκατένευον, και εβιάσθη να τους απειλήση και πάλιν. Αλλ’ ο Παλαιών Πατρών εξαγριωθείς κατ’ αυτού, τον ύβρισε και τον είπεν εξολέστατον…». 

Τι να ΄κανε, όμως, ο Παπαφλέσσας αναρωτήθηκε, σε πανηγυρικό που εκφώνησε στην Ακαδημία Αθηνών, το 1963,  ο αείμνηστος Παναγιώτης Κανελλόπουλος: «Ήταν αναγκασμένος να λέει ψέματα. Κι από πολλούς έγινε πιστευτός κ’ επαγίδευσε στο τέλος κ’ εκείνους ακόμα, που, όπως ο Ανδρέας Ζαΐμης και ο Παλαιών Πατρών Γερμανός, ήξεραν, ότι έλεγε ψέματα. Η καρδιά τους, στο βάθος ήθελε να παγιδευθεί. Μόνο στον Κολοκοτρώνη που μόλις έλαβε έγγραφη εντολή του Αλέξανδρου Υψηλάντη, έσπευσε, ως μυημένος Φιλικός, να εγκαταλείψει τη Ζάκυνθο και να φθάσει στις αρχές του 21, στον αγαπημένο του Μοριά, μόνο σ’ αυτόν δεν είπε κανένα ψέμα ο Παπαφλέσσας. Έγινε, μάλιστα ο καπετάν Θοδωράκης συνένοχος του Παπαφλέσσα στα άγια ψέματα». Ο Σπύρος Μελάς είχε τονίσει ότι ο Παπαφλέσσας τα ΄λεγε όλα στον Κολοκοτρώνη και μαζί έσπρωχναν το παιχνίδι.

Από τη στιγμή που ξαναθυμήθηκαν το όνομα «Ελλάς», θα πεί ο Παναγιώτης Κανελλόπουλος, δεν μπορούσαν παρά να επαναστατήσουν και τονίζει: «Γι’ αυτό δεν έχει σημασία, ποιος άρχισε πρώτος και ποιος δεύτερος, σε ποιο σημείο του Μοριά ακούστηκε το πρώτο τουφέκι και σε ποιο το δεύτερο. Τις ίδιες μέρες, συνεχίζει ο Κανελλόπουλος, στις 23 Μαρτίου, στην άλλη άκρη του Ελληνικού, στην ίδια την Κωνσταντινούπολη, φόρτωσε ο έξοχος Σερραίος Εμμανουήλ Παπάς όπλα και πολεμοφόδια στο πλοίο του Χατζή Βισβίζη και τα πήγε στο Άγιον Όρος, την περιλάλητη μονή του Σωτήρος Χριστού, του Εσφιγμένου. Σοφά φρόντισε η παράδοση – η λαϊκή και η λογία – να συγχωνεύσει όλα τα ξεκινήματα σ’ ένα συμβολικό μέγα ξεκίνημα και να το συνδυάσει με την άγια ημέρα του Ευαγγελισμού της Θεοτόκου».

Ο Φιλικός Εμμανουήλ Παπάς έφυγε από την Πόλη από τους τελευταίους, στις 23 Μαρτίου 1821, και μέσα στην κορύφωση της τρομοκρατίας και των σφαγών του ελληνικού πληθυσμού, ως συνέπεια της έναρξης της Επανάστασης στο Ιάσιο ένα μήνα πριν από τον Αλέξανδρο Υψηλάντη, αλλά και των πληροφοριών που είχαν αρχίσει να καταφθάνουν στην Υψηλή Πύλη για τον ξεσηκωμό στην Πελοπόννησο. Τη Μεγάλη Δευτέρα ο Μαχμούτ Β΄ διέταξε και έσφαξαν παρουσία του, στον Ταρσανά, τους Φαναριώτες αδελφούς Μουρούζη. Ο ένας, ο Κωνσταντίνος Μουρούζης  ήταν Μέγας Δραγομάνος (Μέγας Διερμηνέας), και ο άλλος Δραγομάνος του Ταρσανά. Ο σουλτάνος αποφάσισε να εκδικηθεί όλους τους επιφανείς Έλληνες (πατριάρχη Γρηγόριο τον Ε΄, μητροπολίτες, Φαναριώτες κλπ.) και να αφανίσει τους «γραικούς» της Πόλης, και τις οικογένειες αυτών που γνώριζαν για την εκκολαπτόμενη επανάσταση και δεν τον ενημέρωσαν.

Η  γυναίκα του Κωνσταντίνου Μουρούζη, η Ραλλού Μαυροκορδάτου εγκυμονούσα κατάφερε να διαφύγει με τα επτά παιδιά της στην Οδησσό, κάτω από μη εξακριβωμένες συνθήκες, πιθανόν με τη μεσολάβηση της ρωσικής πρεσβείας ή με την καταβολή μεγάλων χρηματικών ποσών. Πιθανόν συνέβη το δεύτερο, γιατί εκείνες τις ημέρες και η θέση των πρεσβευτών των μεγάλων δυνάμεων ήταν επισφαλής.

Από την αρχή ο Εμμανουήλ είχε υποσχεθεί να προσφέρει το κατά δύναμη για τον εθνικό σκοπό: «Περιπλέον ο πατριωτισμός με υπαγορεύει να ενθυμηθώ και την δημιουργημένην και μάλλον ήδη ενεργούμενην Σχολήν της πατρίδος. Διό και προσφέρω κατά το παρόν δια χειρός του Κωνσταντίνου Παππαδάτου γρόσια χίλια Ν. 1000, ως προ-οφειλουμένην συνδρομήν βοηθητικήν προς αυτήν, και, ότε, τύχη αγαθή, βεβαιωθώ την εις τα μείζονα αποκατάστασιν και εκτέλεσιν αυτής της Σχολής του Πανελληνίου, υπόσχομαι, το κατά δύναμιν όλην, να συνεισφέρω προς καταρτισμόν και βελτίωσιν αυτής».

Η Αρχή της Φιλικής Εταιρείας δέχεται, με έγγραφό της, τον Εμμανουήλ Παπά στους κόλπους της και του ανακοινώνει ότι έχει δημιουργηθεί μία «εθνική Κάσσα» για τις συνεισφορές των πατριωτών:

 «Τιμιώτατε Κύριε Μανουήλ Παπά,

Γράμμα της τιμιότητός της από 21 Δεκεμβρίου του 1819 έτους ελάβομεν, παρ’ ού ειδοποιηθέντες τα της υγείας της υπερήσθημεν, μάλιστα δε επί τω ενθέρμω ζήλω της και προθυμία προς τα κοινοφελή, δια τα οποία απέλαυσα τους επαίνους ημών και παντός του Ελληνικού, το οποίον ετοιμάζει τους στεφάνους δια να στέψη εν καιρώ πρέποντι τους ευεργέτας της. Ειδοποιούμεν δε και την τιμιότητά της ότι εις ευκολωτέραν και ταχυτέραν κίνησιν των συμφερόντων του έθνους ενεκρίθη να συστηθεί μία εθνική Κάσσα εφορευομένη από τους εγκριτοτέρους και φιλογενεστέρους των εμπόρων, οίτινες όντες μέλη της εταιρείας να προφθάνωσι με τα εναποταμιευόμενα χρήματα εις τας χρείας εμφανισθή εκ των αυτόθι ομογενών. Κατά τούτο ούν το σχέδιον συνελθόντες ή τε Τιμιότης της ο Κ. Γεώργιος Σταματάς, τον οποίον και αδελφικώς ασπαζόμεθα, και ο Κ. Κουμπάρης συσκεφθήτε, καταβάλλοντες κάθε φροντίδα και επιμέλειαν εις την απαιτούμενην των συνδρομητών καταγραφήν.

Έτσι, λοιπόν, ο Εμμανουήλ Παπάς φορτώνει το μπρίκι του Αινίτη Χατζή Αντώνη Βισβίζη «Καλομοίρα» με πυρομαχικά (μπαρούτι, μόλυβδο, καρυοφύλλια και πιστόλες), και κατευθύνεται προς τη Μονή Εσφιγμένου του Αγίου Όρους. Η «Καλομοίρα» είχε 140 ναύτες πλήρωμα. Στους 29 μήνες που παρέμεινε στην Κωνσταντινούπολη ο Εμμανουήλ Παπάς είχε καταφέρει να εισπράξει το υπόλοιπο της οφειλής των 20.000 μαχμουτιέδων, από τις 40.000 που είχε δανείσει στον μπέη των Σερρών. Είχε υποσχεθεί το κατά δύναμη, και τα έδωσε όλα!

Να τι αναφέρει ο ιθύνων νους της Φιλικής Εταιρείας στην Οδησσό Σταμάτης Κουμπάρης σ’ ένα συγκλονιστικό χειρόγραφό του για εκείνες τις ιστορικές στιγμές:

«Τον Φεβρουάριο μήναν τω 1821 έτος, το πρώτον Σάββατον της αγίας μεγάλης τεσσαρακοστής του αγίου Θεοδώρου, λαμβάνω επιστολήν από Κισνόβιν παρά του Αλ. Υψηλάντη, ο οποίος μοι έγραφεν ούτως: “Αδελφέ Σταμάτη Κουμπάρη! είναι καιρός. Ήλθεν η ώρα, οπού θα αποφασισθή η τύχη της πατρίδος μας και των αδελφών μας. Εγώ με τους αδελφούς μου και με τον κνιάζ (=πρίγκηπα) Κατακουζηνόν αφίνομεν την γην της Ρωσσίας και απερνούμεν εις Ιάσιον. Εκεί προετοίμασα τα πάντα και την πρώτην Κυριακήν της Αγίας Τεσσαρακοστής, της ονομαζομένης της Ορθοδοξίας υψώνω εις Ιάσιον την Σημαίαν της ελευθερίας της πατρίδος μας, και αρχίζει ο αγώνας περί της ελευθερίας μας και των αδελφών μας. Λοιπόν ιδοποίησε τους αυτού αδελφούς μας να τρέξωμεν εις το στάδιον του αγώνος, ενθυμούμενοι τον όρκον, οπού εδώσαν δια την Πατρίδα των και αδελφών των. Εις Ιάσιον προσμένω και εσέ τον ίδιον”».

Ο Σταμάτης Κουμπάρης δεν πήγε τελικά στο Ιάσιο γιατί από τους εφόρους της Εταιρίας κρίθηκε πιο σημαντική η παραμονή του στην Οδησσό, και είχαν δίκαιο. Την ίδια κιόλας ημέρα ο Κουμπάρης ξεσήκωσε όλη την Οδησσό, ενώ έστειλε και μία επιστολή προς τους Έλληνες στο γειτονικό Ταϊγάνιο.  Η επιστολή έφθασε και στα χέρια του γέρου Βαρβάκη, ο οποίος είχε εγκατασταθεί στο Ταϊγάνιο από το 1815: «Καθώς εδιάβασεν αυτός την επιστολήν μου, ευθύς με τον γραμματικόν του στέλλει εδώ εις την εφορίαν εκατόν χιλιάδες ρούμπλια εις ασυχνάτζαις, τα οποία τα παρέλαβεν ο κασσέρης (ταμίας) της εφορίας, οπού ήταν ο Ιωάννης Αμβρόσιος. Οι λοιποί βοϊθήσαν με χρήματα και οπλίσαν τους νέους και τους στείλαν εις τον Υψηλάντην».

Ο Ιωάννης Βαρβάκης (1745-1825) από τα Ψαρά υπήρξε μέγας εθνικός ευεργέτης με ψήφισμα του Βουλευτικού και ευνοούμενος της Μεγάλης Αικατερίνης της Ρωσίας. Συμμετείχε στα Ορλωφικά του 1770. Στη συνεδρίαση της 26^ης Φεβρουαρίου 1825, το Εκτελεστικό και το Βουλευτικό εξέδωσαν ψηφίσματα για τήρηση πανελληνίου πένθους για το θάνατο του Βαρβάκη τα ξημερώματα της 12^ης Ιανουαρίου 1825. Στη διαθήκη του άφησε κληροδότημα 1.000.000 ρουβλίων για την ίδρυση του Βαρβακείου Λυκείου και το μεγαλύτερο μέρος της περιουσίας του στο ελληνικό δημόσιο για κοινωφελείς σκοπούς πριν ακόμη τη συγκρότηση του ελληνικού κράτους!

Μ’ αυτόν τον τρόπο, και από τέτοιου μεγέθους πατριώτες άρχισε ο Αγώνας της Εθνικής Παλιγγενεσίας.

Σημ.: Εξυπακούεται ότι στα κείμενα των εγγράφων, των επιστολών κλπ. διατηρείται η ορθογραφία των συντακτών τους.

* Προδημοσίευση από τον αφιερωματικό τόμο του συγγραφέα για τα 200 χρόνια από την Επανάσταση του 1821 με τίτλο: «1821: Ο Εμμανουήλ Παπάς και η Επανάσταση στη Μακεδονία, Οι σφαγές στη Θεσσαλονίκη, τη Χαλκιδική και τη Νάουσα».

Ο ΕΘΝΙΚΟΣ ΔΙΧΑΣΜΟΣ ΚΑΛΑ ΚΡΑΤΕΙ

Για να συντηρούνται τα υποταγμένα κόμματα 
και οι ξενόδουλες φατρίες

Συνέντευξη του ΒΑΣΙΛΗ Σ. ΚΑΡΤΣΙΟΥ

ΕΔΩ Ο ΣΥΝΔΕΣΜΟΣ

Ο RIFKIN ΚΑΙ ΤΟ ΤΕΛΟΣ ΤΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

Οι Μ.Κ.Ο. και ο επαναπροσδιορισμός του ρόλου των πολιτών

Του ΒΑΣΙΛΗ Σ. ΚΑΡΤΣΙΟΥ

booksonthesites.blogspot.com

Από την εποχή της έκδοσής του στην Ελλάδα (1996), το βιβλίο του Jeremy Rifkin «Το τέλος της εργασίας και το μέλλον της, Η δύση του παγκόσμιου εργατικού δυναμικού και το χάραμα της μετά-την-αγορά εποχής» μπήκε στο μικροσκόπιο μίας –σε γενικές γραμμές- καλόπιστης και παραγωγικής κριτικής, τόσο υπό το πρίσμα της ισχύος αυτών καθαυτών των επισημάνσεων του Rifkin, όσο και σε σχέση με τις προβλέψεις του για τον επαναπροσδιορισμό του ρόλου των πολιτών σε μία κοινωνία η οποία δεν θα προσφέρει καθόλου εργασία, εξαιτίας της ολοκληρωτικής επικράτησης των νέων τεχνολογιών και του αυτοματισμού σε όλα τα επίπεδα της οικονομίας.

Γράφει ο Rifkin: «Τον επόμενο αιώνα, οι τομείς της αγοράς και του δημοσίου θα παίζουν έναν όλο και μικρότερο ρόλο στην καθημερινή ζωή των ανθρώπων όλου του κόσμου. Το κενό δύναμης που θα αφήσουν πίσω τους θα καταληφθεί είτε από την ανάπτυξη μίας εκτός νόμου υποκουλτούρας είτε από μία μεγαλύτερη συμμετοχή στον τρίτο τομέα... Όσο για τον αυξανόμενο αριθμό των ανέργων στον τομέα της αγοράς, οι κυβερνήσεις θα βρεθούν αντιμέτωπες με δύο επιλογές: Τη χρηματοδότηση πρόσθετης αστυνομικής προστασίας και ανέγερσης περισσότερων φυλακών για να κλείνουν μέσα τη διογκούμενη εγκληματική τάξη ή τη χρηματοδότηση εναλλακτικών τρόπων απασχόλησης στον τρίτο τομέα».

Ο συγγραφέας προσδιορίζει τον «τρίτο τομέα» ως μία αναβίωση του κοινοτισμού με την παράλληλη προώθηση του εθελοντισμού, δύο εξελίξεων απότοκων της διεθνοποίησης της «αγοράς» και του μειωμένου ρόλου του κρατικού τομέα και των κυβερνήσεων στην οικονομική και κοινωνική ζωή των πολιτών. Εν ολίγοις, οι κυβερνήσεις θα παραχωρήσουν (όπως και το έκαναν) ένα μεγάλο κομμάτι εξουσιών και αρμοδιοτήτων στον «τρίτο τομέα». Γράφει: «Σήμερα, με την επίσημη οικονομία να απομακρύνεται από την κοινωνική ζωή του έθνους και με την κυβέρνηση να εγκαταλείπει τον παραδοσιακό ρόλο του από μηχανής θεού, μόνο μία συντονισμένη προσπάθεια από τον τρίτο τομέα με την επαρκή υποστήριξη του δημοσίου θα μπορέσει να προσφέρει βασικές κοινωνικές υπηρεσίες και να αρχίσει τη διαδικασία αναζωογόνησης της κοινωνικής οικονομίας σε όλες τις χώρες του κόσμου».

Καθίσταται σαφές, ότι οι επισημάνσεις του συγγραφέα αφορούσαν κυρίως την αμερικανική οικονομία και κοινωνία εκείνης της εποχής. Το βιβλίο του, όμως, αποτελούσε ένα πρώτης τάξεως τεκμήριο για τα μελλούμενα και σε πολλές άλλες κοινωνίες της «δύσης», μεταξύ των οποίων και στη δική μας, αν το κέντρο βάρος της κριτικής ανάλυσης για τα γραφόμενά του είχε μετατοπιστεί στον κρίσιμο τομέα των Μη Κυβερνητικών Οργανώσεων, στις οποίες ήδη πολλές χώρες έχουν εκχωρήσει μεγάλο κομμάτι της οικονομικής και κοινωνικής πολιτικής τους, και οι οποίες Μ.Κ.Ο. χρηματοδοτούνται από εγχώριες και ξένες κυβερνήσεις, διακρατικούς φορείς και οργανισμούς, και ιδιώτες με απροσδιόριστες μη συμβατικές πηγές εισοδημάτων. Εξ ου και η αέναη προσπάθεια των κυβερνήσεων για την καταγραφή τους και τον προσδιορισμό του ρόλου τους. Δεν θα μπορούσε να γίνει πιο ξεκάθαρος ο Rifkin:

«Ο περιορισμός του άμεσου ρόλου της κυβέρνησης στην επίσημη οικονομία και η μετατόπισή του σε δραστηριότητες που στοχεύουν στην πρόοδο και ευημερία του τρίτου τομέα θα αλλάξει πιθανότατα και τη φύση της πολιτικής. Η κυβέρνηση Κλίντον έχει ήδη κάνει ένα πρώτο δοκιμαστικό βήμα προς την κατεύθυνση ενός νέου συνεταιρισμού μεταξύ δημοσίου και τρίτου τομέα, με το να αναγγείλει, στις 12 Απριλίου του 1994, τη δημιουργία του Μη Κερδοσκοπικού Συνδετικού Δικτύου, το οποίο θα αποτελείται από είκοσι πέντε κυβερνητικά στελέχη που θα “συνεργάζονται με τον μη κερδοσκοπικό τομέα για κοινούς σκοπούς”. Οι αξιωματούχοι της κυβέρνησης θα αναλάβουν τη δημιουργία δικτύων συνεργασίας που θα διακλαδώνονται μεταξύ υπουργείων, κυβερνητικών υπηρεσιών και οργανισμών του τρίτου τομέα».

Μπορεί οι επισημάνσεις του συγγραφέα να προκαλούσαν στους πολίτες των αναπτυσσόμενων οικονομιών τρόμο και αβεβαιότητα, κυρίως για τις τοποθετήσεις του στον τομέα της διογκούμενης ανεργίας και την εξάλειψη των θέσεων εργασίας, οι βασικές όμως πληροφορίες «κρύβονταν» στις υποσημειώσεις:

Υποσημείωση 1, κεφ. 18: «Συνέντευξη, 18 Μαρτίου 1994. Ο Τζιμ Τζότζεφ λέει ότι όλο και περισσότερο “οι άνθρωποι στρέφονται προς μη κυβερνητικές εναλλακτικές λύσεις για να ανταποκριθούν στις ανθρώπινες ανάγκες και να υπηρετήσουν δημόσιους σκοπούς”. Λέει ότι εάν οι κρατικές επιδοτήσεις δίνονταν ως συμπληρώματα κοινοτικών πόρων στον τρίτο τομέα, πολλοί άνθρωποι “θα έβρισκαν παραγωγικές δουλειές με νόημα που θα συνέβαλαν στο κοινό καλό”».

Υποσημείωση 36, κεφ. 18: «Συνέντευξη, 4 Μαΐου 1994. Ο Μίκλος Μάρσαλ λέει ότι δεν πιστεύει ότι “οι ΜΚΟ μπορούν ποτέ να υποκαταστήσουν την κυβερνητική ευθύνη”, υποστηρίζει όμως πως οι “οι μικρές ΜΚΟ είναι πολύ πιο αποτελεσματικές στην αντιμετώπιση της ανεργίας από τις μεγάλες κρατικές γραφειοκρατίες. Επειδή ακριβώς βασίζονται στην κοινότητα και είναι πιο κοντά στις πραγματικές ανάγκες, έχουν μία πιο σαφή εικόνα για την κατάσταση των εργαζομένων σε μία περιοχή, σε αντίθεση με τα τεράστια κρατικά προγράμματα που απλώς εντάσσουν τους ανθρώπους στα επιδόματα της κοινωνικής πρόνοιας”».

Υποσημείωση 37, κεφ. 18: «Συνέντευξη, 18 Μαΐου 1994. Ο Μάρτιν Κορ λέει ότι ενώ ο τρίτος τομέας πρόκειται να παίξει έναν όλο και πιο μεγάλο ρόλο σε σχέση με την υπεράσπιση, τη μεταρρύθμιση και την παροχή κοινωνικών υπηρεσιών, οι κυβερνήσεις των χωρών του Τρίτου Κόσμου πρόκειται να στηριχτούν στις οργανώσεις του ως τους πρωταρχικούς θεσμούς για την ευημερία και την ασφάλεια των λαϊκών μαζών, στο ορατό μέλλον».

Μία από τις βασικές «προειδοποιήσεις» του Rifkin ήταν και η επισήμανση της «αυταπάτης της επανεκπαίδευσης γι’ ανύπαρκτες εργασίες». Η αυταπάτη αυτή ταλάνισε τη σκέψη της κρατικής γραφειοκρατίας και το μυαλό των μαζικά απολυμένων εργατών και υπαλλήλων από την καταρρέουσα εγχώρια βιομηχανία την περίοδο πριν και κατά τη διάρκεια της κρίσης των μνημονίων. Ερήμωσαν ολόκληρες βιοτεχνικές και βιομηχανικές περιοχές. Χρηματοδοτήθηκαν προγράμματα επανακατάρτισης «γι’ ανύπαρκτες εργασίες», τα περισσότερα από τα οποία οδηγούσαν σε καθεστώς πρόωρης συνταξιοδότησης.

Επομένως, η ασκούμενη κριτική σε θεωρητικό, ιδεολογικό και φιλοσοφικό επίπεδο στις αναφορές του Rifkin στον Μαρξ στο πλαίσιο της Μαρξιστικής θεωρίας, π.χ. περί «πτωτικής τάσης του ποσοστού κέρδους» και άλλα συναφή, ουδόλως συνεισφέρει στην ερμηνεία του πυρήνα των επισημάνσεων του συγγραφέα. Αλλά και μετά τον Μαρξ υπήρξαν πολλοί θεωρητικοί και αναλυτές που μίλησαν και έγραψαν για την αυτοματοποίηση, την επικυριαρχία των μηχανών, την εξαφάνιση της εργατικής τάξης, την ουτοπική κοινωνία χωρίς εργασία κλπ. Υπό το πρίσμα αυτό, το βιβλίο του Rifkin υπήρξε μία επαναδιατύπωση του θέματος με σύγχρονους όρους, και σε σχέση με τις εξελίξεις των δεκαετιών που μεσολάβησαν.

Αλλού ήταν η είδηση: Η σαφής αναφορά του Rifkin στον άλλο πόλο, «τη διογκουμένη εγκληματική τάξη», επιβεβαιώθηκε πλήρως και στη χώρα μας, όπου πολυμελείς συμμορίες αλλοδαπών λυμαίνονται περιοχές στα μεγάλα αστικά κέντρα με συνεχή ενίσχυση από τις αθρόες εισροές μέσω των νησιών. Στην Ελλάδα, το «μεταναστευτικό – προσφυγικό» επιτάχυνε τις διαδικασίες εμφάνισης αυτών των νέων δομών του «ολιγαρχικού συστήματος» με την παράλληλη ενίσχυση των πολιτικών δυνάμεων του εθνομηδενισμού («η θάλασσα δεν έχει σύνορα», «το μεταναστευτικό δεν έχει ταβάνι» κλπ.), μέσω του κατάλληλου νομοθετικού πλαισίου (αντιρατσιστικό νομοσχέδιο, νέος ποινικός κώδικας με εξοργιστικές μειώσεις ποινών, κατά συρροή αποφυλακίσεις για αδικήματα κατ’ εξακολούθησιν, φαινόμενα αρνησιδικίας λόγω του συσσωρευμένου όγκου των δικαστικών υποθέσεων κλπ.).

Αυτό, λοιπόν, που παραμένει ασαφές 25 χρόνια μετά είναι ο ορισμός του «κοινοτισμού» και ο προσδιορισμός του «τρίτου τομέα». Πώς, δηλαδή, εκλαμβάνεται ο όρος «κοινότητα», καθώς και η Παγκόσμια Τράπεζα ορίζει τις ΜΚΟ ως «ιδιωτικούς οργανισμούς που ασκούν δραστηριότητα για να απαλύνουν τον πόνο, να προωθήσουν τα συμφέροντα των φτωχών, την προστασία του περιβάλλοντος, την παροχή βασικών κοινωνικών υπηρεσιών, ή αναλαμβάνουν την ανάπτυξη της κοινότητας». Ποιάς κοινότητας; Πώς θα διαμορφωθεί εντός μίας εθνικής επικράτειας αυτός ο «τρίτος τομέας» και ποιες κοινωνικές ομάδες θα περιλαμβάνει;

Στις βασικές του επισημάνσεις ο Rifkin αποδείχθηκε σωστός: Πίστευε ότι πρέπει να προετοιμάσουμε τις κοινωνίες για ένα οικονομικό περιβάλλον που περιθωριοποιεί τη μαζική απασχόληση στους χώρους παραγωγής και του μάρκετινγκ αγαθών και υπηρεσιών. Από την εποχή της συγγραφής του βιβλίου μέχρι σήμερα, οι πολυεθνικές και οι μεγάλες επιχειρήσεις έχουν απολύσει εκατομμύρια εργαζομένους και έχουν χαθεί εκατοντάδες εκατομμύρια θέσεις εργασίας. Μένει να δούμε πώς θα επαναπροσδιοριστεί ο ρόλος των πολιτών σε κοινωνίες που θα προσφέρουν εργασία και επιδόματα ανεργίας με το …σταγονόμετρο, μέσα σε κράτη υπό αποδόμηση που θα έχουν εκχωρήσει στο ολιγαρχικό σύστημα και στις Μ.Κ.Ο. το σύνολο της οικονομικής και της κοινωνικής πολιτικής τους.