Translate

Παρασκευή, 13 Οκτωβρίου 2017

ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 1821. ΟΙ ΣΦΑΓΕΣ ΤΩΝ ΡΩΜΙΩΝ (3)

Θανατώσεις και των νηπίων

Του ΒΑΣΙΛΗ Σ. ΚΑΡΤΣΙΟΥ
booksonthesites.blogspot.com

 

[Βλέπε και προηγούμενες ομότιτλες αναρτήσεις (1) & (2)]

Η συγκλονιστική φωτογραφία του 1860 με το παραλιακό τείχος της Θεσσαλονίκης που αναρτήθηκε πρόσφατα στο διαδίκτυο. Όποιος αμφιβάλλει αν πρόκειται πράγματι για τη Θεσσαλονίκη, οφείλει να μας πει ποιά πόλη απεικονίζεται στη φωτογραφία.

Το «Οδοιπορικό» (Σεγιαχατναμέ) του Χαϊρουλλάχ εφέντη δημοσίευσε ο Αβραάμ Ν. Παπάζογλου, το 1940, στον πρώτο τόμο των «Μακεδονικών» της νεοσύστατης Εταιρείας Μακεδονικών Σπουδών (ΕΜΣ). Η 12σέλιδη δημοσίευση του Παπάζογλου, με τίτλο «Η Θεσσαλονίκη κατά τον Μάιο του 1821», ουδέποτε αμφισβητήθηκε, (εκτός κάποιας σχετικά πρόσφατης μεταχρονολογημένης περίπτωσης), και χρησιμοποιήθηκε επί 70 χρόνια ως βιβλιογραφική αναφορά από κορυφαίους ιστορικούς μας.
«Την ίδια χρονιά, στον παρθενικό τόμο των “Μακεδονικών” της ΕΜΣ, ο Κωνσταντινουπολίτης λόγιος Αβραάμ Παπάζογλου δημοσίευσε μια σπουδαία άμεση οθωμανική μαρτυρία, του ιεροδικαστή Χαϊρουλλάχ. Ο βίος του Παπάζογλου δυστυχώς υπήρξε βραχύς, αφού πέθανε το επόμενο έτος σε ηλικία μόλις 31 χρόνων. Στο μεταξύ είχε ξεκινήσει τη δράση του ένας άλλος επίμονος ερευνητής, ο Ιωάννης Βασδραβέλλης, ανώτερος δημόσιος υπάλληλος. Εξέδωσε – και εκείνος το 1940, πάλι από την Εταιρεία Μακεδονικών Σπουδών – το έργο “Οι Μακεδόνες εις τους υπερ της ανεξαρτησίας αγώνας”, στηριγμένος εν πολλοίς στη βιβλιογραφία και εν μέρει σε οθωμανικά έγγραφα του ιεροδικείου της Βέροιας, τα οποία είχε εντοπίσει ο δημόσιος λειτουργός Νικόλαος Τότσιος και με φροντίδα του είχε μεταφράσει ο Σωκράτης Αναγνωστίδης. Ο μακαριστός Βασδραβέλλης – επί πολλά έτη γενικός γραμματέας της Εταιρείας Μακεδονικών Σπουδών – είχε αντιληφθεί την τεράστια σημασία των οθωμανικών πηγών. Και όσο κι αν φαίνεται περίεργο, η κατοχική τριετία 1941-1944 αποτέλεσε τη χρυσή περίοδο της μετάφρασής τους. Διαπρεπείς γνώστες της οθωμανικής νομοθεσίας (όπως ο Δημήτριος Δίγκας και ο Κωνσταντίνος Τσώπρος) και τουρκομαθείς (Λάζαρος Μαμζορίδης, Θεόδωρος Συμεωνίδης και Χαρίτων Εμμανουηλίδης) μετέφρασαν μέσα στην Κατοχή εκατοντάδες οθωμανικά έγγραφα, χάρη στην πρωτοβουλία και την επιμονή του Βασδραβέλλη».1

ΟΙ ΑΛΛΕΣ ΠΗΓΕΣ
Σύμφωνα με το υπ’ αριθμ. 337 κατάστιχο του Ιεροδικείου Θεσσαλονίκης, που περιέχει την απογραφή των Ελλήνων κατοίκων της πόλης, με χρονολογία που αντιστοιχεί με την 3η Ιανουαρίου 1835, ο συνολικός αριθμός του ελληνικού πληθυσμού εκείνη την περίοδο δεν ξεπερνούσε τις εφτά χιλιάδες. Το κατάστιχο μελέτησε και δημοσίευσε, το 1997, ο επιφανής ιστορικός μας Βασίλης Δημητριάδης φέρνοντας στην επιφάνεια πλήθος ιστορικών στοιχείων για την ελληνική κοινότητα την πρώτη δεκαετία μετά τον Αγώνα για την Εθνική Παλιγγενεσία.
«Ταυτόχρονα όμως το κατάστιχο αποκαλύπτει μια πτυχή της ζωής της Θεσσαλονίκης που δεν πρέπει να μας διαφύγει: το ελληνικό στοιχείο της βρίσκεται σε μεγάλη παρακμή. Με τις σφαγές, τους διωγμούς και τη φυγή των Ελλήνων κατοίκων της σε ασφαλέστερα μέρη που είχε προκαλέσει κατά τα προηγούμενα χρόνια ο Πόλεμος της Ελληνικής Ανεξαρτησίας του 1821, η ελληνική κοινότητα της πόλης έχει αποδεκατιστεί σε μεγάλο βαθμό. Κοντά σ’ αυτά, οι δημεύσεις των περιουσιών των πιο πλούσιων κατοίκων της στερούν από τους Έλληνες της πόλης τη δυναμικότητα που αναπτύσσουν σε άλλες εποχές. Μπορούμε να πούμε ότι το ελληνικό στοιχείο της πόλης δεν είχε ποτέ άλλοτε φθάσει σε τόσο χαμηλό επίπεδο κατά το διάστημα της μακραίωνης τουρκικής κατοχής. Ο μαρασμός του ελληνικού, βέβαια, επηρεάζει και τις άλλες κοινότητες της πόλης, την εβραϊκή και την τουρκική, που κι αυτές βρίσκονται σε κατάσταση παρακμής. Η Θεσσαλονίκη διέρχεται μιαν από τις πιο δύσκολες εποχές της ιστορίας της».2
Όπως γράφει ο κ. Δημητριάδης, η καταγραφή των κατοίκων έγινε κατά συνοικίες, τις οποίες αξίζει τον κόπο να αναφέρουμε για να έχουμε μία εικόνα της κατανομής του ελληνικού στοιχείου στον ιστό της πόλης την περίοδο της Επανάστασης του 1821: Αγίου Αθανασίου, Μονής Μεγάλης Παναγίας [Νέα Παναγία], Αγίου Κωνσταντίνου, Αγίου Υπατίου [Παναγίας Δεξιάς], Αγίου Νικολάου, Αλμυρής Βρύσης [Υπαπαντής Παναγούδας], Μητροπολίτη [Μητροπόλεως], Καμένου Μοναστηριού [Αγίου Μηνά], Μονής Κοριτσιών [Αγίας Θεοδώρας], Μονής Λαγού [Λαοδηγήτριας], και Μονή Τσαούση [Μονή Βλατάδων]. Δηλαδή, οι Έλληνες κατοικούσαν στις κεντρικότερες συνοικίες της εντός των τειχών πόλης, καθώς δεν είχε αρχίσει ακόμη η επέκταση του αστικού ιστού έξω από τα τείχη.
Οι σφαγές, οι διωγμοί, και οι δημεύσεις των περιουσιών αποδεκάτισαν την ελληνική κοινότητα της Θεσσαλονίκης. Η εξέλιξη των πληθυσμιακών στοιχείων της κοινότητας το 1835, συνάδουν με τα στοιχεία και τις εκτιμήσεις για τον συνολικό αριθμό των Ελλήνων μία δεκαετία πριν.
«Στα κενά που δημιουργούνται εισρέουν είτε μουσουλμάνοι… είτε Σλάβοι χωρικοί, είτε και Εβραίοι, όπως πρέπει να έγινε στα εμπορικά κέντρα, κυρίως στη Θεσσαλονίκη. Σημαντικό από την άποψη αυτή είναι φιρμάνι της 23ης Απριλίου 1825, με το οποίο ο σουλτάνος – ύστερα από παράκληση των Ελλήνων της Θεσσαλονίκης – δέχεται “όπως οι επιβληθησόμενοι φόροι κατανεμηθούν εξ ίσου και αναλόγως των κτημάτων και γαιών και συμφώνως με την οικονομικήν κατάστασιν και αντοχήν ενός εκάστου εξ αυτών (των κατόχων)”, και να μην ισχύση η παλαιά φορολογική διάταξη, σύμφωνα με την οποία οι Έλληνες “ένεκα του μεγαλυτέρου προ της επαναστάσεως αριθμού αυτών, ως και της ευημερίας των” επλήρωναν τα 2/3 των φόρων, ενώ οι Εβραίοι το 1/3. Τώρα όμως – δηλαδή τέσσερα χρόνια ύστερα από την επανάσταση – “οι Εβραίοι είναι καταφανώς τετράκις και πεντάκις περισσότεροι από τους Έλληνας ραγιάδες, ασχολούμενοι δε και επιδιδόμενοι εις ποικίλα εμπόρια και όντες πλούσιοι και ευκατάστατοι, δύνανται προφανώς να καταβάλλουν τους φόρους”, σύμφωνα με την οικονομική κατάσταση των ατόμων3. Από το έγγραφο αυτό φαίνεται πολύ καθαρά η σημαντική μείωση του πληθυσμού των Ελλήνων και αυτής ακόμη της Θεσσαλονίκης κατά τα πρώτα χρόνια των αγώνων της ανεξαρτησίας. Αν λάβουμε υπ’ όψη τους αριθμούς των κατοίκων της Θεσσαλονίκης που δίνει ο Beaujour (16.000 Έλληνες και 12.000 Εβραίοι) στις αρχές του 19ου αι. και τις πληροφορίες του παραπάνω τουρκικού εγγράφου, ότι οι Εβραίοι στα 1825 ήταν τουλάχιστο «τετράκις» περισσότεροι από τους Έλληνες, θα πρέπη ο αριθμός των Ελλήνων να είχε κατεβή στις 3-4 χιλιάδες».4
 Η αφελής εκτίμηση ότι δεν έγιναν σφαγές στη Θεσσαλονίκη το 1821, με επίκληση ξένων προξενικών αναφορών, απλώς δεν αντέχει στην κριτική και χωρίς να ληφθεί υπόψη η στάση των χωρών αυτών (π.χ. Βρετανία) απέναντι στην Ελληνική Επανάσταση, τον Μάιο ή τον Ιούνιο του 1821.
«Ένας λόγος της πληθυσμιακής ελάττωσης είναι η μεγάλη βρεφική θνησιμότητα των ετών 1821-1823, η οποία διαπιστώνεται από το κατάστιχο του 1835, όπου καταγράφονται όλοι οι άρρενες ραγιάδες, από τα νεογέννητα μέχρι τους υπερήλικες. Εκεί απαντούν ελάχιστα βρέφη γεννημένα κατά την ανωτέρω περίοδο και αυτό – ειδικώς για το 1821 – σημαίνει σφαγές». Αλλά βέβαια δεν μπορούσε να ήταν αυτός ο λόγος που ο σουλτάνος παραδέχθηκε “ελάττωση του αριθμού των ραγιάδων”. Ούτε και η ελάττωση ήταν οριακή, διότι τότε δεν θα επέφερε σοβαρή ανακατανομή του φορολογικού βάρους. Πόση ήταν λοιπόν η πληθυσμιακή ελάττωση; Ο μοναδικός τρόπος να την υπολογίσουμε είναι να προβάλουμε τον πληθυσμό των 5.500 ψυχών του 1792 σε τεσσαρακονταετές χρονικό διάστημα και να αφαιρέσουμε τον πληθυσμό του 1835. Με ετήσιο ρυθμό αύξησης 1% οι χριστιανοί θα έπρεπε να ήταν περίπου 9.000. Με ετήσιο ρυθμό αύξησης 2% θα έπρεπε να ήταν περίπου 13.000. Ο “ελλείπων” πληθυσμός ήταν μεταξύ 3.500 και 7.500 ψυχών. Δηλαδή απώλειες μεταξύ 40 και 60%».5
Τα στοιχεία είναι συντριπτικά. Την πρώτη εικοσαετία του 19ου αιώνα, στη Θεσσαλονίκη υπήρχε μία εύρωστη ελληνική πληθυσμιακή ομάδα, η δεύτερη σε αριθμό μετά τους μουσουλμάνους, η οποία ζούσε στα κεντρικότερα σημεία της πόλης και κατείχε μεγάλο μέρος της οικονομικής δραστηριότητας. Τον ελληνικό αυτό πληθυσμό οι γενίτσαροι βαζιβουζούκοι (άτακτα ρεμάλια) τον έσφαξαν, τον εξανδραπόδισαν και τον πούλησαν στα σκλαβοπάζαρα και στα χαρέμια των Οθωμανών.
Σε έγγραφο του ελληνικού προξενείου Θεσσαλονίκης προς το υπουργείο Εξωτερικών, με ημερομηνία 3/15 Φεβρουαρίου 1838, καταγράφονται οι αγωνιώδεις προσπάθειες της ελληνικής κυβέρνησης να εντοπίσει τους Έλληνες και τις Ελληνίδες που βρίσκονται ακόμη σε αιχμαλωσία. Δεκαοχτώ χρόνια μετά το μακελειό στη Χαλκιδική, τη Θεσσαλονίκη και τη Νάουσα, ο πρώτος γενικός πρόξενος της Ελλάδος στη Θεσσαλονίκη Θεόδωρος Βαλλιάνος προσπαθούσε να εντοπίσει τους …δούλους!
«… Δεν εξάγεται τι θετικόν ως προς τον ως έγγιστα αριθμόν των εισέτι υπό αιχμαλωσίαν στεναζόντων Ελλήνων, διότι οι αιχμάλωτοι ούτοι αι μεν γυναίκες είναι υπό αυστηράν φύλαξιν εις τους γυναικονύτας (χαρέμια) των Οθωμανών, όπου είναι αδύνατον να εισέλθη τις ή πληροφορηθή οποσούν την αλήθειαν, τους δε άνδρας είναι δύσκολον να γνωρίση τις ως αναδεχθέντας τον ισλαμισμόν, και εκ τούτου είναι αδύνατον ουδέ να υποθέση τις την αναλογίαν μεταξύ των ανδρών και γυναικών. …Ό,τι επορίσθην εντεύθεν εκ των επιτοπίων ερευνών και εξετάσεών μου και δύναμαι μετά τινός βεβαιότητος να φέρω εις γνώσιν της Γραμματείας ταύτης, είναι, ότι δεν υπάρχει οικία εκ των οπωσούν ευκατάστατων Οθωμανών εις τας πλειοτέρας πόλεις της Μακεδονίας και Θεσσαλίας ως ενταύθα, Σέρρας, Ντούμπνιτζα, Δράμα, Βέρροια και Νιάουστα, Βιτόλια, Λάρισσα και λοιπάς, όπου να μην ευρέσηται εις ή μια και πλειότεραι αιχμάλωτοι».6

ΠΕΣΤΑ ΧΑΪΡΟΥΛΛΑΧ ΕΦΕΝΤΗ!
«Θα μάθαινα πολλά εκεί μέσα, όμως πρόκαμε η τίμια διαταγή Σου να γυρίσω στην Πόλη – κι’ απ’ αυτήν κατάλαβα, ότι το τιμημένο “ντιβάνι” Σου δεν γνώριζε τη φυλάκισή μου – κι’ αφέθηκα ελεύθερος. Όμως, Θεέ μου!... Ο Γιουσούφ δεν ήταν πιά ο παλιός βάναυσος Γιουσούφ απέναντί μου. Μου μιλούσεν ήρεμα, γλυκά και ήταν σαν να με παρακαλούσε να τον συγχωρέσω, για το κακό που μούχε κάμει. Όμως, πριν απ’ όλα, εγώ ήθελα να φύγω μιάν ώραν αρχήτερα από την κόλαση αυτή. Φανέρωσα την επιθυμία μου τούτη στον μουτεσελήμ εφέντη, και τότε πηροφορήθηκα, ότι το καθήκον μού επέβαλε να μείνω λίγο ακόμα εκεί. Οι άπιστοι ήσαν έτοιμοι να ξεσηκωθούν. Στα γύρω χωριά μάλιστα είχαν αρχίσει να χτυπιούνται με τα ασκέρια μας. Κι’ ο Γιουσούφ Βέης σκέφτονταν, για αντίποινα, να σφάξει όλους τους άπιστους, πούταν μαζευμένοι στο Κονάκι. Προσπάθησα να τον πείσω, πώς κάτι τέτοιο θα εξαγρίωνε περισσότερο τους ρωμιούς. Δε μ’ άκουσεν όμως, και το ίδιο βράδυ οι μισοί από τους ομήρους σφάχτηκαν μπρος στα μάτια του βάναυσου μουτεσελήμη. Εγώ κλείσθηκα στον “οντά” (δωμάτιό) μου και προσευχήθηκα για την σωτηρία της ψυχής τους.
Κι’ από την νύχτα εκείνην άρχισε το κακό. Η Θεσσαλονίκη, η ωραία τούτη πόλη, που στολίζει σαν σμαράγδι το τιμημένο στέμμα Σου, μεταβλήθηκε σ’ ένα απέραντο “σφαγείο”. Ο μουτεσελήμ Γιουσούφ Βέης, θέλοντας να εκδικηθεί τους ξεσηκωμένους ρωμιούς, διέταξε τους χαφιέδες του να γυρνούν στους δρόμους της πόλης και να σκοτώνουν αλύπητα κάθε άπιστο που θα συναντούσαν. Έτσι κι’ έγινε. Κάθε μέρα και κάθε νύχτα δεν ακούς τίποτ’ άλλο στους δρόμους της Θεσσαλονίκης, παρά φωνές, κλάμματα, βογγυσμούς. Ο Γιουσούφ Βέης, ο γενητσάρ - αγάς, ο σούμπασης και οι χοτζάδες και οι ουλεμάδες, έχουν λυσσάξει θαρρείς. Δεν εκτελούσαν δικές Σου διαταγές ασφαλώς, γιατί τότε θα σέβονταν τα μικρά παιδιά και τις έγκυες γυναίκες. Τι δεν είδαν τα μάτια μου κραταιότατε πατισάχ!... Τι δεν αντίκρυσαν!... Και σαν να μην έφθαναν όλα αυτά, την πρώτη μέρα του φεγγαριού του Μαϊου (18-19 Μαϊου 1821), ο μουτεσελήμ Γιουσούφ Βέης διέταξε να του φέρουν τον Μακάρ εφέντη και τους άλλους “αγιάνιδες” (πρόκριτους) των ρωμιών. Τους φέραν δεμένους και τότε ράγισεν η καρδιά μου, βλέποντας τον Μακάρ εφέντη, με τ’ άσπρα του γένεια και τα μακρυά μαλλιά του ακατάστατα, να παραδίδεται στα χέρια των “μπασή μποζούκ” και να κομματιάζεται στη μεγάλη πλατεία του Καπανιού. Ενός άλλου γέροντα σεβάσμιου, του παπά-Γιάννη, της εκκλησίας του Μηνά εφέντη, του κόψαν τα πόδια και τα χέρια. Κι’ έπειτα, κρατώντας τα κομμένα χέρια του, με τα δάχτυλά του βγάλαν τα μάτια του. Έναν τρίτο, που τον γνώριζα από το καφενείο, και πού οι άπιστοι τον λέγαν Χρίστο εφέντη (Χρήστος Μενεξές;) τον κρέμασαν στο μεγάλο “τσινάρ” (πλάτανο) του Ορτάτς εφέντη τζαμισή.
Μα δεν είναι μονάχα αυτά. Οι άπιστοι, φοβισμένοι και τρομαγμένοι, κρύφθηκαν στον μητροπολιτικό ναό (μετροπολίτ κλίσεσι) ελπίζοντας να σωθούν. Όμως οι δικοί μας, δεν δώσαν σημασία στην εκκλησία, σπάσαν τις πόρτες και μπήκαν μέσα. Όσους δεν σφάξανε εκεί, τους δέσανε δυό – δυό, και τους μετέφεραν στο Καπάνι, όπου τους σφάξανε και μάζεψαν τα κεφάλια τους για να τα δώσουν δώρο στον Γιουσούφ Βέη.
Λίγοι γλύτωσαν από τη σφαγή του μετεσελήμ εφέντη κι’ αυτοί, όσοι πρόκαμαν και κρύφθηκαν στον τεκέ των δερβίσηδων, γιατί μονάχα οι “μπαμπάδες” φέρθηκαν με λύπη και συμπάθεια στους άμοιρους “γκιαούρ”.
Αυτά και άλλα πολλά, που δεν μπορώ να περιγράψω, γιατί κι’ η θύμησή τους μονάχα με κάμει ν’ ανατριχιάζω, έγιναν στην πόλη της Θεσσαλονίκης, τον Μάιο του 1236 εγ. (1821).
Δεν κρατήθηκα πιά, κι’ έφυγα για να μπορέσω, μιάν ώρα αρχήτερα, να βρεθώ εδώ και να υποβάλω στον μεγαλειότατο και κραταιό πατισάχ μου τα σέβη μου. Ο Θεός ας φωτίζει τους ρωμιούς, που πληρώνουν σφάλματα των απίστων της Ρωσσίας, αφού είναι γνωστό, ότι αυτοί τους ξεσήκωσαν. Ας τους φωτίζει για καλό της πατρίδας μας, αφού το ξεσήκωμά τους τούς κόστισε πάνω από τριάντα χιλιάδες νεκρούς7, που δεν είναι λίγοι βέβαια. Και μαζί μ’ αυτούς, ας φωτίζει και τις δίκαιες και συνετές πράξεις Σου…».8


ΕΠΙΣΗΜΑΝΣΕΙΣ
[1] Χεκίμογλου Ευάγγελος Αχ., Το «Κοινόν της Πολιτείας» και οι Περιπέτειές του, Ο χριστιανικός πληθυσμός της Θεσσαλονίκης πριν, κατά και μετά την Επανάσταση του 1821, Λόγος Πανηγυρικός επί τη εθνική εορτή της 25ης Μαρτίου εκφωνηθείς εν τη αιθούση τελετών της Εταιρείας Μακεδονικών Σπουδών, Δημοσιεύματα της ΕΜΣ, 2008.
[2] Δημητριάδης Βασίλης, Η Θεσσαλονίκη της Παρακμής, Η ελληνική κοινότητα της Θεσσαλονίκης κατά τη δεκαετία του 1830 με βάση ένα οθωμανικό κατάστιχο απογραφής του πληθυσμού, Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης, Ηράκλειο 1997.
[3] Βλ. Βασδραβέλλης Ι. Κ., Ιστορικά Αρχεία Μακεδονίας, Α΄ Αρχείον Θεσσαλονίκης (1695-1912), Θεσσαλονίκη 1952.
[4] Βακαλόπουλος Απόστολος, Ιστορία της Μακεδονίας 1354-1833, εκδόσεις Βάνιας 1988, σελ. 606-607.
[5] Χεκίμογλου Ευάγγελος, ό.π. σελ. 33, όπου υπάρχει και η εξής υπ’ αριθμ. 112 υποσημείωση: «Και αν υποθέσουμε ευλόγως ότι οι γεννήσεις μειώθηκαν εκούσια το 1822 και 1823, αυτό δεν θα μπορούσε να έχει συμβεί για τις γεννήσεις του 1821. Το γεγονός ότι ελάχιστα παιδιά γεννημένα το έτος εκείνο απαντούν στον κώδικα του 1835, μόνον με μαζικές σφαγές μπορεί να ερμηνευτεί. Η φράση του Pouqueville ότι η “Θεσσαλονίκη ήταν θέατρο βασάνων και σφαγών”, έχει βέβαια γενική ισχύ, αλλά οι θανατώσεις νηπίων το 1821 πρέπει να έχουν υποτιμηθεί από την ιστοριογραφική έρευνα».
[6] ΙΑΥΕ 1838, Φ. 36/2, Περί των εισέτι υπό αιχμαλωσίαν στεναζόντων Ελλήνων, Προξενείον Ελλάδος εις Θεσσαλονίκην, 3/15 Φεβρουαρίου 1838. Έλληνες πρόξενοι στη Θεσσαλονίκη, Διπλωματικά έγγραφα (1830-1889), Υπουργείο Εξωτερικών, Υπηρεσία Διπλωματικού και Ιστορικού Αρχείου, Εταιρεία Μακεδονικών Σπουδών, Εκδοτικός Οίκος Αδελφών Κυριακίδη, Θεσσαλονίκη 2013.
[7] istorikimnimi: Προφανώς, τον Σεπτέμβριο του 1821 ο αριθμός των νεκρών δεν αφορούσε μόνο την πόλη της Θεσσαλονίκης.

 [8] istorikimnimi: Σε όλα τα αποσπάσματα διατηρήσαμε την ορθογραφία και τη σύνταξη της δημοσίευσης. Συνεπώς, και οι επεξηγηματικές παρενθέσεις είναι του Παπάζογλου. Η istorikimnimi γνωρίζει την επιχειρηματολογία για τη γνησιότητα ή όχι του οθωμανικού εγγράφου. Συμφωνούμε με οποιαδήποτε προσπάθεια ιστορικής τεκμηρίωσης, αλλά διαφωνούμε με τις εικασίες για τις προθέσεις του Παπάζογλου. Είναι αντιεπιστημονικό να εκδίδουμε τελεσίδικη απόφαση – και απαγορευτικό αναφοράς της πηγής! - ερμηνεύοντας μάλιστα και τις προθέσεις του συγγραφέα, 75 χρόνια μετά το θάνατό του, με την ασφάλεια που μας δίνει το γεγονός ότι δεν πρόκειται να υπάρξει ποτέ απάντηση από τον ενδιαφερόμενο. Εν κατακλείδι, τι από αυτά που περιγράφει ο Χαϊρουλλάχ δεν συνέβησαν στη Θεσσαλονίκη μετά το ξέσπασμα της Επανάστασης στη Χαλκιδική, στις 16 προς 17 Μαΐου του 1821;

Δευτέρα, 9 Οκτωβρίου 2017

ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 1821. ΟΙ ΣΦΑΓΕΣ ΤΩΝ ΡΩΜΙΩΝ (2)

Ο Χαϊρουλλάχ στα μπουντρούμια του Κανλή Κουλέ («Λευκός» Πύργος).

Του ΒΑΣΙΛΗ Σ. ΚΑΡΤΣΙΟΥ
booksonthesites.blogspot.com

 

[Βλέπε και προηγούμενη ομότιτλη ανάρτηση (1)


Στις 27 Φεβρουαρίου του 1821, ο αιμοσταγής Γιουσούφ Μπέης ρίχνει τον  διορισμένο μολλά (δικαστή πρώτου βαθμού) της Θεσσαλονίκης Χαϊρουλλάχ ίμπν Σινασή Μεχμέτ αγά στα υγρά υπόγεια του Κανλή Κουλέ (Αιματοβαμμένου Πύργου). Ο Χαϊρουλλάχ γλυτώνει από το φρικτό μαρτύριο του εγκλεισμού του στα μπουντρούμια του Κανλή Κουλέ, και την ίδια τη ζωή του, χάρις σε μία σουλτανική εντολή διορισμού του ως καδή της Κωνσταντινούπολης! Στο εξαιρετικό «Οδοιπορικό» του Χαϊρουλλάχ προς τον σουλτάνο Μαχμούτ τον Β΄, που βρήκε ο Αβρ. Ν. Παπάζογλου στα χειρόγραφα των ανακτόρων του Τοπ-Καπού στην Πόλη, ο τούρκος δικαστής διασώζει σημαντικές πληροφορίες για τις απάνθρωπες συνθήκες που βίωναν οι «άπιστοι» Ρωμιοί στο κολαστήριο, για το οποίο οι αφελείς νεοέλληνες υιοθέτησαν την ονομασία Torre Blanca των Ισπανοεβραίων και το Beyaz-Kule των μουσουλμάνων, δηλαδή Λευκός Πύργος! Στον διαβολικό αυτόν πύργο με τον οχυρωματικό περίβολο (οκταγωνικό προτείχισμα), και τα ανήλιαγα και υγρά υπόγεια, κατά μαρτυρία του Χαϊρουλλάχ, ήταν έγκλειστοι μόνον «άπιστοι» Ρωμιοί και μερικοί μουσουλμάνοι.

 «Την επίσκεψή μου αυτήν στον Μακάρ εφέντη πληροφορήθηκε από τους “χαφιέδες” του ο Γιουσούφ Βέης κι’ από τότε έγινεν εχθρός μου περιμένοντας ευκαιρία να μ’ εκδικηθεί. Κι’ αυτή δεν άργησε. Στα τέλη του Σουμπάτ1 του 1236 εγ. (Φεβρουάριος 1821), ενώ καθόμουν μπρός στο μεγάλο καφενείο, που είναι δίπλα στο Καζαντζιλάρ-τζαμισή (Παναγία Χαλκέων), είδα να φέρνουν έναν νεκρό άπιστο. Τον κρατούσαν τέσσερις άπιστοι κι’ από πίσω ακολουθούσαν άλλοι δέκα ή είκοσι, δεν θυμάμαι καλά, ρωμιοί. Ρώτησα κι’ έμαθα πώς ήταν κάποιος από τους προκρίτους ρωμιούς και λέγονταν Σπαντόν εφέντης (Σπανδούνης;). Σηκώθηκα τότε και είπα: “Ο Θεός ας τον συγχωρέσει!”. (Αλλάχ ραχμέτ εϊλεσίν!). Τόμαθεν αυτό από τους χαφιέδες του ο Γιουσούφ Βέης και με κάλεσε στο Κονάκι. Εκεί μου είπε – Ήμαρτον Θεέ μου! – ότι ήμουν “γκιαούρης” (άπιστος) κι’ ότι έπρεπε να μ’ αποκεφαλίσει. Σ’ ερώτησή μου, ποιο ήταν το σφάλμα μου, αποκρίθηκε πώς μονάχα οι άπιστοι λυπούνται τους άπιστους, κι’ ότι το Ιερό Κοράνιο απαγορεύει στους πιστούς του Ισλάμ να λέγουν “Αλλάχ ραχμέτ εϊλεσίν!” για τους άπιστους. Ζήτησα να μου δείξει σε ποιο σημείο του ιερού Βιβλίου μας είναι γραμμένο αυτό και γι’ απάντηση, διέταξε τον αρχιαστυνόμο και τον φίλτατο, αλλά δυστυχισμένο, αρχικλητήρα να με ρίξουν στα “μπουντρούμια” του Κανλή Κουλέ (Λευκού Πύργου). Έτσι κι’ έγινε. Στις 27 Σουμπάτ του 1236 εγ. (27 Φεβρουαρίου 1821) με σύρανε οι δυό προαναφερόμενοι και με κλείσαν στα υγρά υπόγεια του Λευκού Πύργου. Κι’ από τότε αρχίζει το μαρτύριό μου, μαρτύριο τέτοιο, που αν δεν πρόκαμνε ναρθεί η τίμια διαταγή Σου (μπουγιουρουλντί) του διορισμού μου ως καδή της Πόλης, ασφαλώς θα κατέληγε στον ατιμωτικό για έναν μουσουλμάνο θάνατο μέσα στη φυλακή2.
Ο Πύργος αυτός, που είναι ένα από τα αριστουργήματα του μακαρίτη “μιμάρ μπασή”3 Σινάν4, ήταν γιομάτος από ειδών – ειδών ανθρώπους και μάλιστα άπιστους. Η ζωή εκεί μέσα είναι φρικτή, κι’ αν δεν έχει κανείς συντροφιά του τη σκέψη του παντοδύναμου Αλλάχ, δύσκολα μπορεί να ζήσει. Είδα, κραταιότατε αυθέντη μου, φτωχά ανθρώπινα πλάσματα, που μέναν εκεί μέσα, τρεις και τέσσερις μήνες, ρωμιοί ως επί το πλείστον, γιατί συνάντησαν στον δρόμο τον Γιουσούφ Βέη και δεν τον χαιρέτησαν, όπως θάπρεπε, ή ακόμα, γιατί μαζεύονταν στην εκκλησία του Μηνά εφέντη (Αγίου Μηνά) και συζητούσαν για το πατριαρχείο και τον “πατρίκ εφέντη” (πατριάρχη). Πολλοί απ’ αυτούς ήσαν πιασμένοι από την υγρασία και την πείνα, γιατί, πρέπει να ξέρεις, γαληνότατε πατισάχ μου, ότι μόνο νερό δίδουν εδώ στους φυλακισμένους. Γνώρισα τον πρόκριτο των απίστων της Θεσσαλονίκης, τον Μαλάκη εφέντη, άνθρωπο θεοσεβούμενο και τίμιο, που τον φυλάκισαν, γιατί, λέγει, ήταν “μουτεβελής” (επίτροπος) της Μητρόπολης. Όμως το πιο τραγικό ήταν, που δυό μέρες ύστερα από μένα φέραν μισοπεθαμένο κάποιον μεγάλο άπιστο από το σώμα του Φαναριού, τον Παπάζ εφέντη5, γιατί ετοιμάζονταν να φύγει για τη χώρα των Βλάχων (Ρουμανία), να δώσει το μήνυμα του ξεσηκωμού ραγιάδων ενάντια στην εξουσία Σου. Ο αμαρτωλός αυτός είχεν έλθει στη Θεσσαλονίκη μερικές μέρες πριν, κι’ είχε μαζί του κι’ ένα γράμμα του πατριάρχη για τον Μακάρ εφέντη. Κι’ ίσα – ίσα τη στιγμή που πήγαινε στο μητροπολιτικό μέγαρο τον πιάσαν δυό “μπασή μποζούκ” (άτακτος στρατός ή πολίτες) και τον κουβάλησαν, χτυπώντας τον και δέρνοντάς τον στο Κονάκι. Εκεί, χωρίς κάν να τον αφήσουν να μιλήσει, του δώσαν εκατό “καμτσικιές” (μαστιγώσεις) και τον στείλαν στον “Κανλή Κουλέ”. Βέβαια, αν ήταν φταίχτης, δίκαια τιμωρήθηκε. Όμως, αν δεν ήταν; Δε θα δώσουμε όλοι, πιστοί κι’ άπιστοι λόγο των πράξεών μας στη μέλλουσα ζωή; Και ο Γιουσούφ Βέης δεν θα τιμωρηθεί άραγε στον άλλον κόσμο, για όσα φρικτά έκαμεν εδώ;… Ο Παπάζ εφέντης αυτός έμεινε μαζί μας τρεις μέρες και κατόπιν τον πήραν για να τον παραδώσουν στον γενιτσάρ-αγά να τον θανατώσει. Πριν φύγει, συγχώρα με γι’ αυτό αυθέντα μου, τον αγκάλιασα και τον φίλησα, γιατί στ’ αλήθεια ήταν τίμιος άνθρωπος, κι’ αν έφταιξε, ήταν απ’ την καλή του την καρδιά6.
Οι μέρες μου περνούσαν εκεί μέσα θλιβερές και πικραμένες με τη συντροφιά των άπιστων και μερικών άλλων άτυχων όπως εγώ, μουσουλμάνων. Οι άπιστοι μαζεύονταν γύρω μου και καταριόνταν τον Γιουσούφ Βέη, λέγοντας πώς το αίμα των ρωμιών της Θεσσαλονίκης θα τον έπνιγε σαν βρυκόλακας.
Ένα βράδυ φέραν και τον Νικολή εφέντη, τον επωνομαζόμενο Μπιγικλού. Αυτός μας είπε φριχτά πράγματα. Οι έλληνες του Μωριά, εδώ κι’ ένα μήνα, είχαν επαναστατήσει. Κι’ ο Γιουσούφ Βέης είχε πληροφορίες, ότι θα επαναστατούσαν και οι άπιστοι της Θεσσαλονίκης και των γύρω χωριών. Για να προλάβει κάθε ενδεχόμενο κακό, ζήτησε από τους ρωμιούς κι’ από τους καλογέρους του Άγιου Όρους (Αϊναρόζ) να του στείλουν ομήρους. Κι’ έτσι μέσα στο Κονάκι βρίσκονταν φυλακισμένοι πάνω από τετρακόσιοι χριστιανοί, που οι εκατό τους ήταν καλόγεροι. Όλοι αυτοί, όπως είναι δά φυσικό, κακοπερνούν στα χέρια του Γιουσούφ, τους μαστιγώνει, τους βρίζει, τους εξευτελίζει και τους θανατώνει ακόμα. Ο Θεός άς λυπηθεί και τους χριστιανούς, κι’ αυτόν!...».


ΕΠΙΣΗΜΑΝΣΕΙΣ
[1] Παπάζογλου: Ενώ προηγουμένως ο συγγραφέας μεταχειρίζεται τους σεληνιακούς μήνες, από δω κι’ έπειτα χρησιμοποιεί τις τουρκικές ονομασίες των μηνών.
[2] Ακολουθούν δύο τετράστιχα, τα οποία ο Παπάζογλου δεν παραθέτει.
[3] Παπάζογλου: Πρώτος αρχιτέκτονας της αυτοκρατορίας.
istorikimnimi: Ο Μιμάρ Σινάν γεννήθηκε στις 29 Μαΐου(!) 1489 και πέθανε το 1588 σε ηλικία 99 ετών! Υπήρξε ο επικεφαλής αρχιτέκτων 4 σουλτάνων με συνολικά 334 έργα, μεταξύ των οποίων μεγαλοπρεπή τεμένη, ανάκτορα, δημόσια λουτρά, μαυσωλεία, γέφυρες, νοσοκομεία, δημόσια κτίρια κλπ. Ο Σινάν επιχείρησε δύο φορές να ξεπεράσει σε μεγαλοπρέπεια την Αγιά Σοφία, με την κατασκευή του τεμένους του Σουλεϊμάν του Μεγαλοπρεπούς στην Κωνσταντινούπολη και του τεμένους Σελιμιγιέ στην Ανδριανούπολη. Πολλοί ερευνητές θεωρούν ότι ήταν ελληνικής καταγωγής από τους Αγίους Αναργύρους της Καππαδοκίας ή από την Καισάρεια, κάτι που υιοθετεί και η Encyclopaedia Britannica. Δυστυχώς, αυτό το γένος των Μογγόλων, με τη μέθοδο του γενιτσαρισμού, του εξισλαμισμού και των χαρεμιών, κατάφερε, στο διάβα των αιώνων, να υφαρπάξει όλη την ικμάδα του γένους των Ρωμιών.
[4] Παπάζογλου: Δεν έχει δίκαιο ο Χαϊρουλλάχ εφέντης, γράφοντας, πώς ο Λευκός Πύργος είναι έργο του Σινάν. Στο ίδιο σφάλμα πέφτει κι’ ο σοφός Μπάμπιγκερ, ίσως γιατί γελάσθηκεν από την επιγραφή της εισόδου, που αναφέρει, ότι επί Σινάν Πασά, επιδιορθώθηκεν ο Πύργος. Εκτός του ότι ξέρουμε, ότι ο πύργος μας χτίσθηκε πολύ προγενέστερα, κι’ αυτός ο ίδιος ο Σινάν στο έργο του «Τεζκερέτ-ούλ-εμπνιέ», που είναι κατάλογος των όσων έχτισε, δεν τον αναφέρει.
istorikimnimi: Η επιχειρηματολογία για την περίοδο κατασκευής του Αιματοβαμμένου Πύργου έχει περάσει από σαράντα κύματα. Κατ’ αρχάς είχε θεωρηθεί ως κατασκευή επί ενετοκρατίας, αργότερα οι μελετητές κατάληξαν στο συμπέρασμα ότι πρόκειται για οχυρωματική προσθήκη των Οθωμανών μετά την κατάληψη της πόλης και τη σφαγή των κατοίκων της, στα 1430. Δεδομένου ότι το «Οδοιπορικό» του Χαϊρουλλάχ συντάχθηκε το 1821, καταρρίπτεται η εκδοχή ότι ονομάστηκε Κανλή Κουλέ μετά τη διάλυση του τάγματος των Γενιτσάρων το 1826 «λόγω της λειτουργίας του ως φυλακή μελλοθανάτων βαρυποινιτών και τόπο βασανιστηρίων, οι οποίοι συχνά εκτελούνταν από τους Γενιτσάρους γεμίζοντας με αίμα τους τοίχους». Το κρίσιμο ερώτημα, όμως, παραμένει: Γιατί υιοθετήσαμε ως επίσημο κράτος μία προβοκατόρικη ονομασία για ένα κάτεργο όπου μαρτύρησε το γένος των Ρωμιών, αν και οι χριστιανοί της πόλης συνέχιζαν να το αποκαλούν Κανλή Κουλέ έως και το 1912;
[5] Παπάζογλου: Θα πρόκειται ασφαλώς για τον Αριστείδη Παπά, απεσταλμένο του Αλέξανδρου Υψηλάντη.
istorikimnimi: Ο άτυχος Αριστείδης Παπάς δεν ήταν ο πρώτος απεσταλμένος της Φιλικής Εταιρείας στη Θεσσαλονίκη. Σύμφωνα με τον αείμνηστο Απόστολο Βακαλόπουλο: «Πραγματικά η Εταιρεία είχε προχωρήσει αρκετά στην Μακεδονία. Υπάρχει γραπτή μαρτυρία ότι ο Φιλικός Δημ. Ίπατρος, που στα 1820 είχε κατεβή σ’ αυτήν, μύησε τον πρόκριτο της Θεσσαλονίκης Χριστόδουλο Μπαλάνο. Πολύ πιθανόν είναι ότι πριν ακόμη από την κάθοδο του Ιπάτρου υπήρχαν στην Θεσσαλονίκη Φιλικοί… Αναμφίβολο είναι ότι ο Ίπατρος ή και άλλοι Φιλικοί μύησαν και άλλους κατοίκους της Μακεδονίας στην Εταιρεία. Πραγματικά η προφορική παράδοση διαφύλαξε ως μυημένους τις οικογένειες Παπαγιαννάκη και Κωτσάρα του Πολυγύρου, καθώς και τους προκρίτους της Θεσσαλονίκης Χρίστο Μενεξέ, Γεώργιο Πάικο, Μιλτ. Χατζή Νάνου, τον επονομαζόμενο Αγαθόνικο, τον Χατζή Αντώνιο Παπαχρίστου, τον Κωνστ. Τάττη, τον Κυδωνιάτη κ.ά. Οι περισσότεροι είναι έμποροι και αναπτύσσουν αξιόλογη επαναστατική δράση». Βλ. Βακαλόπουλος Απόστολος, Ιστορία της Μακεδονίας 1354-1883, Εκδόσεις Βάνιας, Θεσσαλονίκη 1988, σελ. 544-545.
[6] Ακολουθούν τρία τετράστιχα, τα οποία ο Παπάζογλου δεν παραθέτει.



Παρασκευή, 6 Οκτωβρίου 2017

ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 1821. ΟΙ ΣΦΑΓΕΣ ΤΩΝ ΡΩΜΙΩΝ (1)

Ο διαβολικός Γιουσούφ Μπέης στήνει την παγίδα

Του ΒΑΣΙΛΗ Σ. ΚΑΡΤΣΙΟΥ
booksonthesites.blogspot.com

 


Αρχές Σεπτεμβρίου του 1821, ο Χαϊρουλλάχ ίμπν Σινασή Μεχμέτ αγά (1792-1849), υπέβαλε στον σουλτάνο Μαχμούτ Β΄ ένα υπόμνημα στο οποίο συμπεριλαμβάνονται φρικιαστικές λεπτομέρειες για τη γενοκτονία των 30.000 «άπιστων» ρωμιών της Θεσσαλονίκης, τον Μάιο του ιδίου έτους, με το ξέσπασμα της επανάστασης στον Πολύγυρο της Χαλκιδικής, στις 16 Μαΐου του 1821. Στα 1815, ο Χαϊρουλλάχ διορίσθηκε ιεροδίκης στο Σκούταρι (Χρυσούπολη), και στα 1820 μολλάς (δικαστής πρώτου βαθμού) στη Θεσσαλονίκη. Το εξαιρετικό αυτό ντοκουμέντο, γραμμένο με την αραβική γραφή «σουλούς», βρήκε ο Αβρ. Ν. Παπάζογλου, τη δεκαετία του 1930, στα χειρόγραφα των ανακτόρων του Τοπ-Καπού στην Πόλη, και το δημοσίευσε το 1940, με εισαγωγικά σχόλια και πλήθος ερμηνευτικών σημειώσεων.
Αν και αποτελεί ένα από τα ελάχιστα χειρόγραφα για τη Θεσσαλονίκη της οθωμανικής περιόδου, το συγκλονιστικό αυτό «Οδοιπορικό» του Τούρκου μολλά έχει χρησιμοποιηθεί σε ελάχιστες περιπτώσεις και μόνον ως βιβλιογραφική αναφορά. Η istorikimnimi θα δημοσιεύσει σε συνέχειες, και κατά ενότητες, το μεγαλύτερο τμήμα αυτού του «υπομνήματος» προς τον Μαχμούτ τον Β΄, με σχόλια και υποσημειώσεις τόσο του ιδίου του Παπάζογλου όσο και συμπληρωματικά του συγγραφέα.

«Σήμερα η Θεσσαλονίκη έχει ως εκατό χιλιάδες κατοίκους, απ’ τους οποίους οι σαράντα είναι μουσουλμάνοι κι’ οι άλλοι, άπιστοι, ρωμιοί,1 εβραίοι κι’ αρμένιοι. Οι άπιστοι αυτοί έχουν έναν δεσπότ – εφέντη, που λέγεται Μακάρ (Μακάριος, επίσκοπος Κίτρους) και που κάθεται στο Μητροπολιτχανέ (Μητρόπολη). Έχουν ένα – δύο σχολειά και μερικές εκκλησίες, που η πιο μεγάλη τους είναι αυτή που ονομάζουν Μηνά εφέντη (Άγιος Μηνάς) και που μέσα στα κελλιά της μαζεύονται όλοι οι πρόκριτοι χριστιανοί και συζητούν για το Πατριαρχείο, για το Φανάρι και για τον Μωριά. Τη μέρα μάλιστα που έφθασα και πήγα στο Κονάκι, είχαν φέρει εκεί μπροστά στον Γιουσούφ Βέη, έναν μεσήλικα άπιστο, Μεστανέ εφέντη, γιατί, λέγει, μάθαινε στα παιδιά του ένα τραγούδι, γραμμένο από έναν άπιστο της Θεσσαλίας,2 που η Μεγαλειότης Σου, με προγενέστερο προσκυνητό φιρμάνι Σου, είχες καταδικάσει και απαγορεύσει.
Όμως, ό,τι μούκαμε μεγαλύτερην εντύπωση εδώ, είναι τ’ ότι οι άπιστοι ρωμιοί, παρά την προσκυνητή διαταγή Σου, και μ’ ανοχή του αρχιαστυνόμου Τσακίρ Βέη, που ίσως και να παίρνει «ρουσφέτια» (φιλοδωρήματα) γι’ όλα αυτά, τριγυρνούν στους δρόμους μ’ άλογο, με καλά ρούχα, και το χειρότερο, δεν κατεβαίνουν από το πεζοδρόμιο όταν τύχει να συναντήσουν κανέναν πιστό.3
Ακόμα, μ’ εκνεύρισε πολύ και το καθημερινό χτύπημα της καμπάνας των εκκλησιών και προ παντός της Μητρόπολης, που χτυπά τόσο άσχημα στ’ αφτιά των μουσουλμάνων και τους θυμίζει, ότι κάτω από τον ίδιον μ’ αυτούς ουρανό ζουν κι’ άνθρωποι τόσο τυφλοί κι ανόητοι, ώστε να πιστεύουν πώς στον κόσμο υπάρχουν κι άλλες θρησκείες πιο αληθινές από τη δική μας του – μεγάλη η χάρη Του! – Μωάμεθ.
Λίγες μέρες μετά την άφιξή μου συναντήθηκα με τον μουτεσελήμη Γιουσούφ Βέη. Με δέχθηκε στο Χιοκιουμέτ – Κονακή (Κονάκι, Διοικητήριο),4 παρουσία και του μουφτή, του γενητσάρ – αγά Αζίζ αγά και του αρχιαστυνόμου Τσακίρ εφέντη. Ο Γιουσούφ Βέης, είναι άνθρωπος βάναυσος, τυραννικός και χριστιανομάχος (γκιαούρ ντουσμανή).5 Οι άλλοι μπροστά του, κι’ αυτός ακόμα ο μουφτή εφέντης, στέκονται με σταυρωμένα τα χέρια και δεν τολμούν να πουν τη γνώμη τους. Εγώ ωστόσο, ο ταπεινός δούλος Σου, συνηθισμένος στην καλωσύνη και  τη δίκαια κρίση Σου, δεν μπόρεσα να δεχθώ χωρίς συζήτηση τα όσα μου είπε. Και ήταν αυτά, τα παρακάτω: “οι άπιστοι ρωμιοί του βιλαγιετιού δείχνουν εδώ και λίγο καιρό κάποιαν ύποπτη κίνηση. Ετοιμάζουν, λέγει, εξέγερση ενάντια στην κυβέρνηση και την εξουσία Σου. Και γι’ αυτό πρέπει αλύπητα να τους χτυπούμε, όπου του βρίσκουμε. Βέβαια εγώ εναντιώθηκα σ’ αυτά, γιατί, Θεέ μου, ποιος θα τολμήσει να επαναστατήσει στην δική Σου δύναμη και εξουσία; Του είπα, πώς θάταν προτιμότερο, αντί να τους τυραννούμε, να τους φερόμαστε καλύτερα σαν φίλοι, ώστε νάναι ευχαριστημένοι και να μην έχουν παράπονα”.
Τα λόγια μου αυτά του φάνηκαν τολμηρά και αγανακτισμένος βγήκεν από την αίθουσα. Έφυγα τότε κι’ εγώ και αφού προσευχήθηκα και συμβουλεύθηκα το Ιερό Κοράνιο, ξεκίνησα να συναντήσω τον Δεσπότ – εφέντη και να του πω να συμβουλέψει το ποίμνιό του, νάναι πιο πιστό στους νόμους του Σερή και να υπακούει στις διαταγές του Κονακιού. Ο Δεσπότ – εφέντης με δέχθηκε σαν παλιό φίλο, κι ενώ πίναμε τους καφέδες που μας έφερεν ένας «τσαούσης» (κλητήρας), του είπα ό,τι είχα κατά νού. Μ’ άκουσε, βρήκε πώς είχα δίκαιο, και φεύγοντας, μου είπε να Σού μεταβιβάσω την πίστη και την αφοσίωση όλων των ρωμιών της Θεσσαλονίκης. Τον δεσπότ – εφέντη αυτόν οι ρωμιοί τον λέγουν Μακάρ (Μακάριος, επίσκοπος Κίτρους),6 όμως για νάμαι ειλικρινής, δεν κατάλαβα, αν αυτό είναι το αξίωμά του (ρουτμπεσή) ή τ’ όνομά του».


ΕΠΙΣΗΜΑΝΣΕΙΣ
[1] Ο Χαϊρουλλάχ σαφώς κατατάσσει τους Ρωμιούς ως τη δεύτερη πληθυσμιακή ομάδα της πόλης, μετά τους μουσουλμάνους, πριν τον Μάιο του 1821.
[2] Ο Παπάζογλου πιθανολογεί ότι πρόκειται για τον Ρήγα Φερραίο, αλλά βεβαίως πρόκειται για αυτόν. Ήδη από τον Ιούλιο του 1797 η Υψηλή Πύλη, με το φόβο της διασποράς των Ιδεών της «Γαλλικής Επανάστασης» και των επαναστατικών ιδεών του Ρήγα, είχε στείλει φιρμάνι προς τον πατριάρχη Γρηγόριο τον Ε΄, (ήταν και τότε πατριάρχης), «να μη λείπη με συμβουλάς και παραινέσεις να διδάσκη πάντας τους βασιλικούς ραγιάδες τα της υπακοής των χρέη». Βλ. σχετ. Έξαρχος Γιώργης, Ρήγας Βελεστινλής, Ο βάρδος της ελληνικής ελευθερίας και δημοκρατίας, Νέα αποκαλυπτικά στοιχεία, εκδόσεις Ερωδιός, 2017.
[3] Παπάζογλου: Είναι γνωστό, πώς τα πρώτα μετά την άλωση χρόνια, κι’ ως τα 1750 μάλιστα, οι μη μουσουλμάνοι κάτοικοι της Τουρκίας υπάγονταν σ’ ένα πλήθος περιορισμούς, τόσο στην εμφάνιση, όσο και στη συμπεριφορά τους απέναντι στους μουσουλμάνους. Στα 1630 μάλιστα (21 Ιουλίου), επί Μουράτ Δ΄, είχεν εκδοθή και σχετικό διάταγμα (αντίγραφό του βρίσκεται στα χέρια μου), που κοινοποιήθηκε σε όλους τους ιεροδίκες, εφιστώντας την προσοχή τους στην εφαρμογή των μέτρων αυτών. Με τον καιρό ωστόσο οι διατάξεις αυτές, που καθώριζαν την αμφίεση των μη μουσουλμάνων, είχαν ατονήσει, κι’ είναι περίεργο, πώς ο Χαϊρουλλάχ εφ. παραξενεύεται βλέποντας, στα 1820, τους ρωμιούς «να μην κατεβαίνουν από το πεζοδρόμιο, όταν τύχει να συναντήσουν κανέναν μουσουλμάνο» και μάλιστα, σε μία πόλη σαν τη Θεσσαλονίκη, που τον καιρό εκείνο, δεν είχε μουσουλμάνους τέτοιους, που στο αντίκρυσμά τους να πρέπει οι άλλοι να παραμερίζουν.
[4] Το Κονάκι, το παλιό Διοικητήριο δεν ήταν στη θέση του σημερινού Διοικητηρίου. Η θέση του εντοπίζεται ευκρινώς, στη φωτογραφία της Θεσσαλονίκης του 1875-78 του αρχείου Δέλλιου, μπροστά από την εκκλησία του Αγίου Δημητρίου (τότε τζαμί Κασιμιέ), μεταξύ των σημερινών οδών Κασσάνδρου και Αγίου Δημητρίου.
[5] Ο διαβολικός μουτεσελίμης της Θεσσαλονίκης Σερίφ Σεντίκ Γιουσούφ Μπέης αξίζει μία θέση στη μαύρη λίστα των πιο αιμοσταγών τούρκων διοικητών. Άλλωστε, οι χαρακτηρισμοί  του ίδιου του Οθωμανού δικαστή φανερώνουν το μέγεθος της θηριωδίας του Γιουσούφ Μπέη. Τον έτρεμε ακόμα και ο μουφτής!
[6] Επίσκοπος Κίτρους Μελέτιος ο Α΄, ο Κυριακός. Διετέλεσε επίσκοπος Κίτρους από το 1815 έως τον Μάιο του 1821, την ημέρα του μαρτυρίου του στις σφαγές της Θεσσαλονίκης. Ασκούσε καθήκοντα τοποτηρητή στη μητρόπολη Θεσσαλονίκης, καθώς ο επίσκοπος Ιωσήφ είχε μεταβεί στην Κωνσταντινούπολη για τις εργασίες της Αγίας και Ιεράς Συνόδου του Οικουμενικού Πατριαρχείου. Φυσικά, και ο Ιωσήφ μαρτύρησε στην Κωνσταντινούπολη, όπως και ο πατριάρχης Γρηγόριος ο Ε΄.




Δευτέρα, 2 Οκτωβρίου 2017

ΑΠΟ ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ ...ΠΡΟΕΔΡΟΣ

Εμμανουέλ Μακρόν: Ο νέος αναμορφωτής της Ευρώπης

Του ΒΑΣΙΛΗ Σ. ΚΑΡΤΣΙΟΥ
booksonthesites.blogspot.com

 

Η ευρωπαϊκή Δημοκρατία στο απόσπασμα! Αλλά όχι από τις ανόητες δηλώσεις του ισπανού πρωθυπουργού Μαριάνο Ραχόι ότι η «Καταλονία δεν κατάφερε να διεξαγάγει ένα δημοψήφισμα για την ανεξαρτησία», επικαλούμενος το 46% της συμμετοχής, επειδή δεκάδες χιλιάδες αστυνομικοί ρόμποκοπ έδερναν τον κόσμο, που πήγαινε να ψηφίσει, και έκλεβαν τις κάλπες από τα εκλογικά κέντρα. Ούτε γιατί ο Αλέξης Τσίπρας άλλαξε το καθαρό αποτέλεσμα ενός δημοψηφίσματος για να επιβιώσει πολιτικά ώστε να έχει κι αυτός την ευκαιρία του να «αλλάξει» την Ευρώπη.
Aux Champs-Elysées, aux Champs-Elysées 
Au soleil, sous la pluie, à midi ou à minuit 
Il y a tout ce que vous voulez aux Champs-Elysées
Η «Δημοκρατία Εμπρός!» (La République en marche! - LREM) του Γάλλου προέδρου Εμμανουέλ Μακρόν κέρδισε 308 έδρες (σε σύνολο 577) στην Εθνοσυνέλευση, στις εκλογές του Ιουνίου 2017, αλλά στην πραγματικότητα αυτό που συνέβη ήταν μία θεσμική εκτροπή, που ανοίγει τους ασκούς του Αιόλου και οδηγεί στην επικράτηση των θλιβερών μειοψηφιών. Όχι ότι αυτό δεν συνέβαινε μέχρι τώρα. Όμως τώρα έπεσαν και οι μάσκες. Για πρώτη φορά επικυρώθηκε εκλογικό αποτέλεσμα, σε μία μεγάλη ευρωπαϊκή δημοκρατική χώρα, με την αποχή στο εξωπραγματικό και εξωθεσμικό 58%! Το «κίνημα» του Μακρόν δεν υπήρξε ποτέ κόμμα. Ιδρύθηκε στην Αμιέν στις 6 Απριλίου 2016 και αυτοχαρακτηρίστηκε «ένα φιλελεύθερο, προοδευτικό κίνημα». Επρόκειτο για έναν κεντρώο συνδυασμό, στις τάξεις του οποίου υπήρχε και ένα παραδοσιακό κεντρώο κίνημα, το MoDem, του υπουργού Δικαιοσύνης Φρανσουά Μπαϊρού, που με μονοψήφιο ποσοστό πήρε 42 έδρες, επειδή συμμετείχε στο ψηφοδέλτιο της LREM. Ο Μακρόν, παίρνοντας το 1/7 των ψήφων, κέρδισε την απόλυτη πλειοψηφία στην Εθνοσυνέλευση, τουτέστιν το 53,379 των εδρών!
Εθνικιστές και κομμουνιστές έθεσαν θέμα νομιμοποίησης του αποτελέσματος λόγω της υψηλής αποχής, αλλά ποιος δίνει σημασία στους χαμένους των εκλογών. Το Σοσιαλιστικό Κόμμα, με τις παραδοσιακές «ουρές» του, τους δήθεν ριζοσπάστες αριστερούς και τους οικολόγους, δεν κατάφερε να κερδίσει παρά μόνον 44 έδρες, ενώ η κεντροδεξιά πήρε 137. Η καταπόντιση των σοσιαλιστών, τόσο στις προεδρικές όσο και στις βουλευτικές εκλογές, υπήρξε τεραστίων διαστάσεων. Η «ακροδεξιά» Μαρί Λεπέν του Εθνικού Μετώπου, στον πρώτο γύρο των προεδρικών εκλογών του Απριλίου 2017, πήρε ποσοστό 21,30% των 41.000.000 εγγεγραμμένων ψηφοφόρων, μόλις 2,71% λιγότερο από τον Εμμανουέλ Μακρόν, με 22,30% αποχή, και πέρασε στον δεύτερο γύρο, όπου συγκέντρωσε το 33,90%  και 10.644.118 ψήφους, με ποσοστό αποχής 25,44%, και παρά την ενορχηστρωμένη πολεμική εναντίον της από το σύνολο των άλλων πολιτικών κομμάτων και των ευρωπαϊκών ΜΜΕ. Τα 10.644.118 ψηφοδέλτια της Λεπέν, στις εκλογές για την Εθνοσυνέλευση απέφεραν μόλις 8 έδρες, επτά λιγότερες από το όριο των 15 εδρών για να μπορεί να σχηματίσει δική της κοινοβουλευτική ομάδα. Το MoDem με πολύ μικρότερο ποσοστό από το Εθνικό Μέτωπο πήρε 42 έδρες!
Όλα βεβαίως έχουν την εξήγησή τους. Τα μέλη της Εθνοσυνέλευσης εκλέγονται με μονοεδρικό πλειοψηφικό σύστημα. Ενώ στην Ελλάδα έχουμε ένα μικρό αριθμό μονοεδρικών περιφερειών, η Γαλλία είναι χωρισμένη σε 577 μονοεδρικές περιφέρειες, τις έδρες των οποίων κερδίζουν οι υποψήφιοι που συγκεντρώνουν το 50%+1 από τον πρώτο γύρο, ή στον επαναληπτικό γύρο μετά από 15 ημέρες. Επομένως, εάν κάποιος υποψήφιος δεν καταφέρει να εκλεγεί από τον πρώτο γύρο, και στον επόμενο όλα τα κόμματα πριμοδοτήσουν τον αντίπαλό του, τότε δεν έχει καμία πιθανότητα να κερδίσει την έδρα. Επαναλαμβάνεται, δηλαδή, 577 φορές το μοτίβο του δευτέρου γύρου των προεδρικών εκλογών. Με λίγα λόγια, ο αρχηγός ενός κόμματος μπορεί να πάρει 10 εκατομμύρια ψήφους στις προεδρικές εκλογές, αλλά θεωρητικά είναι πιθανόν το κόμμα του να μην κερδίσει ούτε μία έδρα στην Εθνοσυνέλευση! Η Δημοκρατία στο τρελοκομείο!


Έχουν ήδη δημοσιευθεί κάποια στοιχεία για την ακαδημαϊκή, επαγγελματική και πολιτική καριέρα του Μακρόν. Αν αληθεύει ότι ο Μακρόν «πλήρωσε 50.000 ευρώ για να σπάσει το συμβόλαιο από την κυβερνητική του σύμβαση το 2008» και ότι «αποχώρησε για να εργαστεί ως επενδυτικός τραπεζίτης σε μία εξαιρετικά αμειβόμενη θέση στην Τράπεζα Ρότσιλντ», τότε εξηγείται επαρκώς η ραγδαία πολιτική του ανέλιξη. Από το 2012 έως το 2014 εργάστηκε ως αναπληρωτής γενικός γραμματέας στην προεδρία της Γαλλικής Δημοκρατίας και μετά ως εκ θαύματος, στις 24 Αυγούστου 2014, ανέλαβε υπουργός Οικονομικών και Οικονομίας και Ψηφιακής Πολιτικής! Τον Αύγουστο του 2015 αποχώρησε από το Σοσιαλιστικό κόμμα και το 2017 έγινε πρόεδρος της Γαλλίας! Μέσα σε τρία χρόνια, από γραμματέας έγινε …πρόεδρος στο Ελυζέ!
Ο  πολιτικά άχρους, άοσμος και άγευστος Μακρόν, από τις πρώτες ώρες της εκλογής του στη θέση του 8ου προέδρου της 5ης Γαλλικής Δημοκρατίας διακήρυξε τις ασαφείς αλλά εύληπτες «πολιτικές» του θέσεις «περί πνεύματος του Διαφωτισμού», που τάχα μου υπονομεύεται, για «μία νέα ελπίδα και ένα νέο ουμανισμό», και για την «καραμέλα» του νεοταξικού ευρωπαϊκού πολιτικού συστήματος «περί επανίδρυσης της Ευρώπης». Ούτε αριστερός, ούτε δεξιός, ούτε σοσιαλιστής, κατά δηλώσεις του ιδίου, ο νέος πρόεδρος της Γαλλίας. Ενθαρρυμένος από τους διθυράμβους των νεοταξικών ευρωπαϊκών ΜΜΕ για το πρόσωπό του, - προφανώς επειδή «σάρωσε» στον πρώτο γύρο των προεδρικών εκλογών με …24% - ο Μακρόν θέλησε να εμφανιστεί ως ο διαμορφωτής της νέας τάξης πραγμάτων στην Ευρώπη κατηγορώντας, για παράδειγμα, την Πολωνία ότι τίθεται στο περιθώριο της ΕΕ και ότι «αποφασίζει να πάει αντίθετα με τα ευρωπαϊκά συμφέροντα σε πολλά θέματα».
Η πολωνή πρωθυπουργός Μπεάτα Σίντλο, τον έσφαξε με το γάντι προτρέποντάς τον να ασχολείται με τη Γαλλία, αλλά τον δικαιολόγησε λέγοντας ότι οι αλαζονικές δηλώσεις του άοσμου Μακρόν ίσως «να οφείλονται στην έλλειψη εμπειρίας και πολιτικής πρακτικής, κάτι που παρατηρεί με κατανόηση, αλλά περιμένει ότι θα καλύψει γρήγορα αυτά τα κενά και ότι στο μέλλον θα είναι πιο συγκρατημένος»! Πάλι καλά που δεν του είπε ότι θα του μάθει να γράφει με το δεξί, όπως έκανε ο Καμμένος στον Τσίπρα.
Οι αρχηγικές εμμονές του Μακρόν να ηγηθεί της προσπάθειας για την «ανοικοδόμηση» της ζώνης του Ευρώ συνεχίστηκαν και στην ομιλία του στην Πνύκα, στη διάρκεια της επίσκεψής του στην Αθήνα. Σαφείς υπήρξαν και οι προθέσεις του όσον αφορά στη θέσπιση ενός κοινού προϋπολογισμού και ενός κοινού υπουργού Οικονομικών των 27. Ο «μικρός» Μακρόν είναι φτιαγμένος και φτιασιδωμένος. Δεν είναι τυχαία η εμφάνισή του τώρα που το Ηνωμένο Βασίλειο διαπραγματεύεται τους όρους της αποχώρησής του από την Ε.Ε. Μετά την ολοκλήρωση του Brexit, η Γαλλία θα μείνει η μόνη πυρηνική δύναμη της Ε.Ε. με την ισχυρότερη πολεμική βιομηχανία, αλλά με την οικονομία της στην κόψη του ξυραφιού.
Αναμένουμε, λοιπόν, την απροσδιόριστη ακόμα «νέα μέθοδο» με την οποία ο Γάλλος πρόεδρος στοχεύει να προωθήσει τον διάλογο για την ανοικοδόμηση της Ευρώπης. Ταυτοχρόνως, όμως, δεν γίνεται να μην επισημάνουμε την ευφορία που δημιούργησε ο «επικός» Μακρόν στα «αντίγραφά» του εν Ελλάδι, που περιμένοντας τη σειρά τους, για μέρες λαμπρές, φαντασιώνονται τις «ανοικτές κοινωνίες» του Soros και τις «ανοικτές θύρες» του Γάλλου προέδρου.
Υ.Σ.: Η υπόθεση μπάζει από παντού.


Δευτέρα, 29 Μαΐου 2017

Η ΜΑΧΗ ΤΗΣ ΣΗΜΑΙΑΣ



…ΚΑΙ Ο ΑΓΩΝΑΣ ΚΑΤΑ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΚΗΣ ΑΦΑΣΙΑΣ

ΜΕΤΑ ΑΠΟ 100 ΧΡΟΝΙΑ ΔΕΝ ΕΧΟΥΝ ΑΚΟΜΗ ΤΑΥΤΙΣΤΕΙ ΟΙ 70 ΗΡΩΙΚΟΙ ΕΥΖΩΝΟΙ ΤΟΥ 1/38 ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΟΣ ΣΤΗ ΜΑΧΗ ΤΗΣ 12ΗΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 1917 ΜΕ ΤΟΥΣ ΜΑΡΟΚΙΝΟΥΣ ΣΠΑΧΗΔΕΣ ΣΤΗ ΛΑΡΙΣΑ

Του ΒΑΣΙΛΗ Σ. ΚΑΡΤΣΙΟΥ
booksonthesites.blogspot.com

 


«Την 13/26 Ιουνίου ο κ. Βενιζέλος συνεκρότησεν επί του γαλλικού πολεμικού «Ζουριέν δε λα Γκραβιέρ» το υπουργείον του. Τον κατάλογον των υπουργών του έφερεν ο γραμματεύς του κ. Ζοννάρ, ο κ. Δαυίδ, εις τα ανάκτορα και τον παρέδωσεν εις τον αυλάρχην κ. Μερκάτην, όστις τον παρουσίασεν εις τον βασιλέα Αλέξανδρον, ο οποίος δεν έφερεν ουδεμίαν παρατήρησιν (Ρεκουλύ, «Ο κ. Ζοννάρ εν Ελλάδι»).
Και τώρα ας αφηγηθώμεν κατά ποίον τρόπον ησφαλίσθη υπό των γαλλικών στρατευμάτων η είσοδος του κ. Βενιζέλου και του υπουργείου του εις Αθήνας, όπως ορκισθώσι και παραλάβωσι την εξουσίαν. Τας λεπτομερείας της επιχειρήσεως ταύτης παραλαμβάνομεν από το έργον του στρατηγού Ρενιώ, διοικητού της 30ης Μεραρχίας, «Η κατάκτησις των Αθηνών»:
“Την 12/25 Ιουνίου το εσπέρας, ένα τάγμα κατέλαβε τον Λυκαβηττόν, ένα έτερον το ύψωμα του Σταδίου, ένα τρίτον ανήλθεν επί της Ακροπόλεως και ένα τέταρτον κατέλαβε την Πνύκα και το Θησείον. Δύο έτερα τάγματα έμειναν εν εφεδρεία, παρά το μνημείον του Φιλοππάπου. Τρεις πυροβολαρχίαι των 75 ετέθησαν εις επιτηρητικήν στάσιν εις το ύψος του μνημείου του Φιλοππάπου, μεταξύ της οδού Πειραιώς και της λεωφόρου Συγγρού. Πυροβόλα των 37 και πολυβόλα ετοποθετήθησαν επί των δεσποζόντων σημείων, εις τρόπον ώστε να απειλώσι τας κυρίας οδούς κατά τον άξονα αυτών”
(Από το 62ο άρθρο του Ιωάννη Μεταξά, στις 31 Δεκεμβρίου 1934, στην Καθημερινή).

Με τα γαλλικά πυροβόλα! Όπως ακριβώς ο αρχι-στασιαστής δημιούργησε το «κράτος» της Θεσσαλονίκης, με τον ίδιο ακριβώς τρόπο υφάρπαξε την εξουσία στην Αθήνα και έγινε δοτός δικτάτορας της Αντάντ Κορντιάλ, ο κατ’ ομολογίαν του ιδίου στη Βουλή, υπεύθυνος του Εθνικού Διχασμού, και ο κατ’ ομολογίαν των αποδεσμευμένων αρχείων υπεύθυνος του Μικρασιατικού Ολοκαυτώματος.
Αλλά στις 12 Ιουνίου του 1917 οι Γάλλοι τελείωναν και μία άλλη δουλειά. Από τις 10 Ιουνίου 20.000 άνδρες, με τέσσερα συντάγματα ιππικού από Μαροκινούς σπαχήδες και δύο μοίρες πυροβολικού, ξεκίνησαν την κατάληψη της Θεσσαλίας με κύριο στόχο τη λεηλασία των σιτηρών του κάμπου, ως συνέχεια του συστηματικού λιμού που επέφερε στη χώρα ο ναυτικός αποκλεισμός από τα βρετανικά και γαλλικά θωρηκτά και αντιτορπιλικά.
Για την κατάληψη της Θεσσαλίας από τους Γάλλους τον Ιούνιο του 1917, τη σφαγή των 70 Ευζώνων του 1/38 συντάγματος Ευζώνων του ηρωικού αντισυνταγματάρχη Αθανασίου Φράγκου και τη μάχη της Σημαίας, στις 12 Ιουνίου του 1917 στη Λάρισα, μίλησε στις 25 Μαΐου 2017 ο ιστορικός ερευνητής Κωνσταντίνος Βαϊούλης στο βιβλιοπωλείο ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ.
Ο κ. Βαϊούλης, ο οποίος έχει στα χέρια του, μεταξύ άλλων, την τετρασέλιδη έκθεση του αντιστράτηγου Θωμά Πεντζόπουλου, που τραυματίστηκε τότε στη μάχη ως νεαρός ανθυπίλαρχος, περιέγραψε τα δραματικά γεγονότα και την ηρωική προσπάθεια των Ευζώνων να σώσουν τη σημαία τους, μετά την απαίτηση των Γάλλων να παραδώσουν οι Έλληνες αξιωματικοί τα ξίφη τους και οι οπλίτες τα όπλα τους. Εκτός από τους 70 νεκρούς, υπήρξαν και δεκάδες τραυματίες.
Εκατό χρόνια μετά, το ΓΕΣ δεν έχει ταυτίσει τα ονόματα των 70 ηρωικών Ευζώνων, (οι 66 από την Καρδίτσα), με μία πιθανή αντιπαραβολή των ατομικών φακέλων και του αρχείου των πεσόντων, ούτε έχει γίνει γνωστό αν υπήρξε αίτημα προς τις γαλλικές αρχές για την επιστροφή της Εμβληματικής Σημαίας του 1/38 συντάγματος Ευζώνων, που για τους Γάλλους δεν είναι τίποτα άλλο παρά ένα «ακατανόητο» τρόπαιο, καθώς δεν ήταν σε εμπόλεμη κατάσταση με την Ελλάδα.

Ο ομιλητής αναφέρθηκε στο πρώτο μνημείο – κενοτάφιο που στήθηκε το 1931 κοντά στο πεδίο της μάχης από τον δήμαρχο Λάρισας Μιχαήλ Σάπκα, με αναφορά μόνο των 4 Λαρισαίων Ευζώνων. Επίσης, ο κ. Βαϊούλης αναφέρθηκε και στο πογκρόμ διώξεων, που ακολούθησε την κατάληψη της Θεσσαλίας, πολιτών όλων των κοινωνικών και εισοδηματικών τάξεων. Επί Ανταντικής δικτατορίας Ελευθερίου Βενιζέλου, 1917-1920, δημιουργήθηκαν τα πρώτα τάγματα ασφαλείας για την επιβολή του βενιζελικού καθεστώτος και «άνοιξαν» τα νησιά ως τόποι μαζικής εκτόπισης πολιτών.
Έγραφε ο Ιωάννης Μεταξάς το 1934:
«Ποιος δεν ενθυμείται την δεινήν αστυνομικήν κατασκοπείαν και τον νόμον «περί δυσμενείας κατά του καθεστώτος»!
Τι έγινε το σύνταγμα και αι πολιτικαί και ατομικαί ελευθερίαι, χάριν των οποίων δήθεν κατήργησαν οι ξένοι την ανεξαρτησίαν της Ελλάδος χειροκροτούντος του κ. Βενιζέλου;
Απήτει ο κατά της Βουλγαρίας πόλεμος την αναστολήν της ισοβιότητας των δικαστών και την άρσιν της μονιμότητας των υπαλλήλων;
570 δικασταί απεβλήθησαν εκ του δικαστικού σώματος.
6.500 περίπου υπάλληλοι των διαφόρων υπουργείων απελύθησαν.
2.300 περίπου αξιωματικοί απεβλήθησαν εκ των τάξεων του στρατού.
600 αξιωματικοί της εφεδρείας εξέπεσαν του βαθμού του αξιωματικού εις την τάξιν του απλού στρατιώτου.
3.000 υπαξιωματικοί και οπλίται της χωροφυλακής απεβλήθησαν.
300 αξιωματικοί του πολεμικού ναυτικού απεβλήθησαν.
430 αξιωματικοί εξετοπίσθησαν εις διαφόρους νήσους.
150 αξιωματικοί εφυλακίσθησαν.
Δηλαδή, άνω των 10 χιλιάδων προσώπων, από αρεοπαγιτών, αρχιεπισκόπων, στρατηγών και πρέσβεων, μέχρι κλητήρων, διακόνων και χωροφυλάκων, απεβλήθησαν των θέσεών των, διότι δεν είχον ακολουθήσει τον κ. Βενιζέλον εις την κατά του βασιλέως εκστρατείαν του».
Έγραψε το 1928 ο Δημήτριος Πολύζος στην κριτική του μελέτη «επί των πολεμικών γεγονότων της Βαλκανικής 1915-1918»:
«Μία γενεά ολόκληρος υπερεπηδήθη ειδικώτερον εν τω Στρατώ, αχρηστευθέντων δι’ ενός πλήγματος των τε υπερπηδηθέντων και των υπερπηδησάντων. Οι πρώτοι ανέκοψαν την φυσιολογικήν εξέλιξίν των, ήτις θα παρεσκεύαζε και θα κατεδείκνευε τους ικανούς δια τας ανωτάτας πολεμικάς θέσεις. Οι δεύτεροι ευρεθέντες εξαίφνης από Ταγματάρχαι στρατηγοί ηδίκησαν περισσότερον την πατρίδα παρά εαυτούς διότι στερήσαντες αυτήν αρίστων ταγματαρχών, οίτινες θα εξειλίσσοντο εις αξίους Στρατηγούς, έδωκαν εις αντάλλαγμα κακούς Στρατηγούς.
Αι ορμητικαί επαναστατικαί ψυχαί των αφελών εκείνων, οίτινες επίστευσαν ότι η στασιαστική Ελληνική περίοδος ήτο πραγματικώς Επανάστασις και ωραματίσθησαν Ροβεσπιέρους και Ναπολέοντας διευψεύσθησαν.
Εθνικόφρονες και οι μεν και οι δε μη έχοντες σχεδόν ουδεμίαν διαφοράν αντιλήψεως κοινωνικής ή οικονομικής φύσεως δεν αντελήφθημεν ότι ευρέθημεν εν Επαναστάσει εκ λόγων, οίτινες δεν απέρρεον εξ ημών αλλά εξ άλλων…
Οι απορρεύσαντες εξ ημών λόγοι είναι μόνον το φίλερι και εγωκεντρικόν της Ελληνικής νοοτροπίας μας και η έλλειψις εθνικής υπερηφανείας.
Οι Ιακωβίνοί μας λοιπόν, οίτινες ανέμενον να εκπηδήσουν εκ της Επαναστατικής αναδημιουργίας οι γίγαντες οδηγηταί των Ελληνικών λαϊκών και στρατιωτικών φαλάγγων, δεν εδικαιώθησαν.
Και υπήρξαμεν κατά επιγραμματικήν αλήθειαν τελευταίως λεχθείσαν: “Ως τε στρατιωτικοί και ως πολιτικοί, ως τε διανοούμενοι και ως πολίται ΚΑΤΩΤΕΡΟΙ πάντες των περιστάσεων, ας εζήσαμεν”».

Παρακολουθήστε την ομιλία του κ. Βαϊούλη στους παρακάτω συνδέσμους:



Τρίτη, 23 Μαΐου 2017

Η ΜΑΓΕΙΑ ΤΟΥ ΙΣΤΟΡΙΚΟΥ ΜΥΘΙΣΤΟΡΗΜΑΤΟΣ




Του ΒΑΣΙΛΗ Σ. ΚΑΡΤΣΙΟΥ
booksonthesites.blogspot.com

 


Στις 18 Μαΐου 2017 κληθήκαμε να παρουσιάσουμε το ιστορικό μυθιστόρημα του Χάρη Τσιρκινίδη «Γιέλενα Απολλώνεια, το κορίτσι των Βαλκανίων», σε μία επανέκδοση από τις εκδόσεις Ερωδιός.
Ο συγγραφέας αφηγείται την προγονική ιστορία της Γιέλενας Απολλώνειας, μακρινής απογόνου του Σέρβου Ιβάν Μπράγκοβιτς και της Ελληνίδας Απολλώνειας του 2ου μισού του 18ου αιώνα, μέσα από ένα χειρόγραφο οικογενειακό ημερολόγιο. Στο ημερολόγιο η αφήγηση του Ιβάν σταματά στον Φεβρουάριο του 1798, αν και ίδιος πέθανε στις 26 Μαρτίου του 1816. Την ιστορία της οικογένειας Μπράγκοβιτς τη συνέχισε ο μικρότερος γιός του Τηλέμαχος έως και το 1828, χρονιά θανάτου της μητέρας του Απολλώνειας.
Το 1983, το οικογενειακό αυτό κειμήλιο βρισκόταν στα χέρια της Γιέλενας Απολλώνειας, υπηκόου της σοσιαλιστικής ομοσπονδιακής δημοκρατίας της Γιουγκοσλαβίας. Αντίγραφο του ημερολογίου ήρθε στην κατοχή του τότε αντισυνταγματάρχη ονόματι, μυθιστορηματική αδεία, Μιλτιάδη Κομνηνού, κατά τη διάρκεια μίας εκπαιδευτικής αποστολής, για πρώτη φορά σε κομμουνιστική χώρα, 150 αξιωματικών της Σχολής Πολέμου της Γαλλίας, μεταξύ των οποίων ήταν και 19 ξένοι αξιωματικοί από διάφορες χώρες του κόσμου.
Η αφήγηση ξεκινά ουσιαστικά με τα τεκταινόμενα από το έτος 1756 στην πόλη Ούζιτσε, διακόσια χιλιόμετρα νότια του Βελιγραδίου, όπου ζούσε, οκτώ χρονών τότε, ο Ιβάν με τον παππού του, τη μητέρα του και τ’ αδέλφια του, τον 12χρονο Ντράγκαν, τον δεκάχρονο Σλόμπονταν και την πεντάχρονη Γιέλενα. Οι σφαγές της πρωτομαγιάς του 1756 στην Αλάνα του Ούζιτσε θα χαρακώσουν βαθιά την ψυχή του μικρού Ιβάν σε τέτοιο βαθμό ώστε βρήκε τα ψυχικά αποθέματα να καταγράψει την ιστορία της οικογένειάς του ένα μόλις χρόνο πριν το θάνατό του το 1816. Οι Οθωμανοί είχαν ανασκολοπίσει και αποκεφαλίσει τον παππού του και τον πατέρα του, είχαν σκοτώσει τη μητέρα του και τον αδελφό του Ντράγκαν, ενώ ο άλλος του αδελφός Σλόμπονταν και η Γιέλενα πουλήθηκαν στα σκλαβοπάζαρα, εξισλαμίσθηκαν και χάθηκαν για το γένος των Σέρβων.
Το μυθιστόρημα ολοκληρώνεται με μία ακόμη δυνατή σκηνή, με φόντο τον εμφύλιο της Γιουγκοσλαβίας. Η Γιέλενα Απολλώνεια σβήνει από τα χτυπήματα και τις κακουχίες, στις 13 Νοεμβρίου 1992, λίγες μόνον στιγμές από την είσοδό της στο ελληνικό έδαφος από τον ορεινό όγκο του Καϊμακτσαλάν, στην προσπάθειά της να ξεφύγει από το όνειδος του γιουγκοσλαβικού φρενοκομείου, που είχε ως σύνθημα Bratstvo i jedinstvo, δηλαδή «αδελφοσύνη και ενότητα»! Την ίδια στιγμή, μουσουλμάνοι μαφιόζοι και ένας Σερβοβόσνιος ελεύθερος σκοπευτής αποτελειώνουν τον σύζυγό της Σουλεϊμάν Τσολάκοβιτς, μουσουλμάνο δικηγόρο στο Σεράγεβο, το πτώμα του οποίου παρασύρεται από τα νερά του ποταμού Βόσνα.
Το 1996 ο Μιλτιάδης Κομνηνός βυθίζει τα οστά τη Γιέλενας Απολλώνειας στην Κορώνη, στον Μεσσηνιακό κόλπο, τόπο καταγωγής της μακρινής προγιαγιάς της, της Απολλώνειας. Τον επόμενο χρόνο, ο Κομνηνός ανοίγει διάπλατα την αγκαλιά του και αγκαλιάζει μαζί με την γυναίκα του την κόρη της Γιέλενας Απολλώνειας, τη Μανταλένα. Εκείνο το περιπετειώδες εκπαιδευτικό ταξίδι, του 1983 στη Γιουγκοσλαβία, του χάρισε μία κόρη και σ’ αυτήν αφιέρωσε το βιβλίο.

ΤΟ ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ
Αν θέλουμε να διερευνήσουμε το θεωρητικό πλαίσιο ενός ιστορικού μυθιστορήματος, που προϋποθέτει μία δραματική δομή μυθοπλασίας μέσα σε μία καθορισμένη ιστορική περίοδο, τότε έχουμε να παρατηρήσουμε τα εξής:
1. Η ύπαρξη του παλιού, χειρόγραφου οικογενειακού ημερολογίου με την ιστορία της οικογένειας Μπράγκοβιτς, από το 1756 έως το 2001, θα μπορούσε να είναι ένα πραγματικό γεγονός, ή μία θαυμάσια επινόηση του συγγραφέα. Ανεξάρτητα από την κατηγορηματική προλογική τοποθέτηση του συγγραφέα και τη δημοσίευση του οικογενειακού δένδρου της οικογένειας Μπράγκοβιτς, ο αναγνώστης παρασύρεται από την πλοκή του έργου και αποκομίζει την εντύπωση πως πρόκειται για μία ιστορική μυθοπλασία, βασισμένη όμως σε πραγματικά γεγονότα, και μέσα σ’ ένα συγκεκριμένο ιστορικό πλαίσιο. Προσωπικά θα προτιμούσα το ημερολόγιο της οικογένειας Μπράγκοβιτς να ήταν μία ευρηματική επινόηση.
2. Ο συγγραφέας, κατά μία αυτοβιογραφική περιγραφή, διάβαζε άπληστα από μικρός και απέκτησε βαθιές ιστορικές γνώσεις: «Το ανήσυχο μυαλό του δεν υποτασσόταν στη λογική των «μαθηματικών» στα θέματα που σχετίζονταν με την πορεία της ανθρωπότητας. Μελετούσε, ερευνούσε, άνοιγε το μυαλό του, για ν’ αποφύγει τους δογματισμούς και το φανατισμό, για ν’ αυξήσει τις πιθανότητες να πλησιάσει την αλήθεια». Αυτό το γεγονός, στον πραγματικό κόσμο, αντανακλάται στο σημαντικό ιστορικό του έργο για τη γενοκτονία του Ελληνισμού της Ανατολής. Δηλαδή, ως ιστορικός, θα έπρεπε να συμβιβάσει δύο αντικρουόμενες έννοιες, της μυθοπλασίας και της ιστορίας.
Κορυφαίοι ιστορικοί δεν επιχείρησαν ή απέτυχαν να γράψουν ιστορικό μυθιστόρημα, αν και η ιστορική τεκμηρίωση θα αποτελούσε επαρκές στοιχείο για να απαλύνει τις όποιες αδυναμίες στη λογοτεχνική έκφραση. Αντιθέτως, σημαντικά ιστορικά μυθιστορήματα έγραψαν λογοτέχνες που είχαν το θείο χάρισμα να αναπλάθουν με ακρίβεια και με φαντασία τα δρώμενα μίας παρελθούσης ιστορικής περιόδου, και να διαχειρίζονται με περίσσεια λογοτεχνική μαεστρία τη ροή της μυθοπλασίας. Επιτομή ιστορικού μυθιστορήματος θεωρείται το «Πόλεμος και Ειρήνη» του Λέοντος Τολστόι του 1869, στο οποίο σκιαγραφείται με πολλές λεπτομέρειες η εποχή της Ναπολεόντειας εισβολής στη Ρωσία, με εκατοντάδες χαρακτήρες και με φιλοσοφικές τοποθετήσεις. Δηλαδή, θεμέλιος λίθος για τη συγγραφή ενός ιστορικού μυθιστορήματος είναι πάντοτε ένα πραγματικό ιστορικό γεγονός ή μία σειρά τέτοιων γεγονότων.
3. Ο Χάρης Τσιρκινίδης επιχειρεί να δώσει σάρκα και οστά στην «τοιχογραφία» μίας εποχής, των λαών της Βαλκανικής, στην πράξη μέσα από τη συλλογική οδυνηρή εμπειρία της ολέθριας οθωμανικής επικυριαρχίας. Αναπλάθεται η τραγική πορεία του Ιβάν Μπράγκοβιτς, των προγόνων και των απογόνων του, μέσα από μία αέναη πάλη ενάντια στο εωσφορικό κακό. Για να θυμηθούμε και από τον πρόλογο του Βασίλη Φίλια στα «Εκατό χρόνια μοναξιάς» του Γκαμπριέλ Γκάρσια Μαρκές, για τον Αουρελιάνο Μπουενδία: «Ένας ήρωας, που γύρω του μπλέκονται φοβερά πεπρωμένα, που αγγίζουν και τελικά συνθλίβουν τα πιο στενά του συγγενικά πρόσωπα, τους ανθρώπους του τόπου που γεννήθηκε και τελικά όλους όσους σταθήκανε δίπλα του στον μεγάλο αγώνα». Και στα «Εκατό χρόνια μοναξιάς» του Μαρκές ακολουθείται η «τεχνική» του γενεαλογικού δένδρου του ήρωα.

ΤΟ ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ
Το ιστορικό πλαίσιο μέσα στο οποίο διαδραματίζονται τα γεγονότα είναι κυρίως κατά τη διάρκεια του 18ου αιώνα, στο βορειοδυτικό τμήμα των Βαλκανίων. Οι ιστορικές αναφορές ανατρέχουν στην εποχή του τσάρου της Ρωσίας Μέγα Πέτρου του Α΄, ο οποίος κυβέρνησε θεωρητικά επί 43 έτη, από το 1682 έως και τον θάνατό του το 1725, σε ηλικία 53 ετών. Η περιοχή της πρώην Γιουγκοσλαβίας ήταν βεβαίως υπό οθωμανική κατοχή, αλλά υπήρξαν συχνές οι παρεμβάσεις στην περιοχή τόσο της Αυστρίας, όσο και της Ρωσίας. Αν και οι ρωσικές και μολδαβικές δυνάμεις απέτυχαν να εισβάλουν τελικά στη βαλκανική χερσόνησο, ένα από τα συνεπακόλουθα του Ρωσοτουρκικού πολέμου του 1710-1711 υπήρξε και ο διορισμός για πρώτη φορά χριστιανών ηγεμόνων Φαναριωτών ως πρίγκιπες - διοικητές, στη Μολδαβία και τη Βλαχία.
Ο επόμενος Ρωσοτουρκικός πόλεμος έγινε την περίοδο 1736-1739, χωρίς ουσιαστικά εδαφικά κέρδη για τη Ρωσία. Από το 1737 στον πόλεμο ενεπλάκη και η Αυστρία εναντίον της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, αλλά ηττήθηκε από τους Οθωμανούς, οι οποίοι επιδόθηκαν σε σφαγές εναντίον των Σέρβων, μετά την αποχώρηση των Αυστριακών από την περιοχή του Βελιγραδίου. Ο επόμενος Ρωσοτουρκικός πόλεμος του 1768-1774 άπτεται και ελληνικού ενδιαφέροντος αλλά και της πλοκής του μυθιστορήματος, καθώς τμήμα του πολέμου αυτού υπήρξαν και τα λεγόμενα Ορλωφικά του 1770. Θέατρα αυτού του πολέμου, επί Μεγάλης Αικατερίνης της Β΄, υπήρξαν η Μολδαβία, η Βεσσαραβία, η Βλαχία, η Πελοπόννησος και οι επιχειρήσεις στο Αιγαίο Πέλαγος.
Το «ξανθό γένος» για μία ακόμη φορά δεν κατάφερε να απελευθερώσει τους ομόδοξους χριστιανικούς πληθυσμούς της Βαλκανικής, τους οποίους χρησιμοποιούσε κάθε φορά για αντιπερισπασμό. Μετά την αποτυχία της Ορλωφικής εξέγερσης οι Οθωμανοί επιδόθηκαν στο προσφιλές τους επάγγελμα, στις σφαγές των ελληνικών πληθυσμών της Πελοποννήσου. Η συνθήκη του Κιουτσούκ Καϊναρτζή του 1774 οδήγησε στην υποτιθέμενη ανακήρυξη της Ρωσίας, ως προστάτιδας δύναμης των χριστιανών της οθωμανικής αυτοκρατορίας. Ούτε αυτό, όμως, ίσχυσε τελικά αν κρίνουμε από την περίοδο της Ελληνικής Επανάστασης του 1821, τόσο στη σύντομη διάρκειά της στις Παραδουνάβιες Ηγεμονίες, όσο και στον κύριο κορμό του Ελλαδικού χώρου από το 1821 έως και το 1829. Να μην ξεχνούμε ότι η τσαρική Ρωσία επέτρεψε στις οθωμανικές δυνάμεις να περάσουν το Δούναβη και να καταπνίξουν την επανάσταση του Αλέξανδρου Υψηλάντη.
Ένα σημαντικό κομμάτι της πλοκής του μυθιστορήματος διαδραματίζεται στην πόλη – κράτος της Ραγούσας, το Ντουμπρόβνικ στα κροατικά. Επρόκειτο για μία θαλάσσια δημοκρατία, τύπου Βενετίας, εγκλωβισμένη μεταξύ των ακτών της Αδριατικής και των Δειναρικών Άλπεων, που κατόρθωσε να επιζήσει από το 1358 έως την εισβολή των στρατευμάτων του Ναπολέοντα το 1808. Η παράλια και νησιώτικη αυτή δημοκρατία ήκμασε κυρίως μεταξύ του 16ου και του 17ου αιώνα, και υπήρξε ένας τόπος διαφυγής, για όσους τυχερούς κατάφερναν να ξεφύγουν από τη ζοφερή πραγματικότητα της οθωμανικής επικυριαρχίας στη βαλκανική χερσόνησο.



Τετάρτη, 17 Μαΐου 2017

Ο ΦΙΛΙΚΟΣ ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΠΑΠΑΣ



Η ΟΜΙΛΙΑ ΤΟΥ ΒΑΣΙΛΗ ΚΑΡΤΣΙΟΥ ΜΕ ΑΦΟΡΜΗ ΤΗΝ ΕΠΕΤΕΙΟ ΚΗΡΥΞΗΣ ΤΗΣ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗΣ ΤΟΝ ΜΑΙΟ ΤΟΥ 1821 ΣΤΗ ΧΑΛΚΙΔΙΚΗ
"Ποια ήταν η κινητή και ακίνητη (κτήματα, οικίες, καταστήματα κλπ) περιουσία του Εμμανουήλ Παπά, που δαπανήθηκε εξ ολοκλήρου για την ελευθερία αυτού του έθνους;  Ο μικρότερος γιός του Κωνσταντίνος είχε προσκομίσει στην αρμόδια στρατιωτική επιτροπή, ένα μαρτυρικό γερόντων εμπόρων των Σερρών, με επικύρωση του υποπροξενείου Σερρών και με ημερομηνία 20 Μαϊου 1865, με το οποίο πιστοποιείται ότι η περιουσία του Εμμανουήλ υπερέβαινε τις τριακόσιες χιλιάδες δίστηλα τάλληρα.  Η ισοτιμία του αργυρού ισπανικού τάλληρου ήταν την εποχή του 1821 ίση με 100 οβολούς, ή με ισοτιμία του 1825 1 δίστηλο ήταν ίσο με 8 γρόσια, δηλαδή με 400 παράδες. Αυτό σημαίνει 2.400.000 γρόσια ή 120.000.000 παράδες. Αλλά αυτές οι μεταγενέστερες εκτιμήσεις ήταν μετριοπαθείς. Διότι, μόνο στον διοικητή Σερρών Γιουσούφ Μπέη, ο Εμμανουήλ είχε δανείσει 40.000 μαχμουτιέδες, το χρυσό νόμισμα επί Σουλτάνου Μαχμούτ του Β΄, αξίας 36 γροσίων. Δηλαδή, ο Εμμανουήλ είχε δανείσει στον Τούρκο μπέη 1.440.000 γρόσια! ή όπως έλεγαν οι γέροντες έμποροι 1.000.000  δρχ. Ήταν δυνατόν να δάνειζε μόνο σε ένα άτομο πάνω από το μισό των νομισμάτων του;
Να σημειωθεί ότι «τα εξ εγχωρίων Ελλήνων εισπραχθέντα υπό του δημοσίου εις χρήμα καθ’ όλα τα έτη της Επαναστάσεως κατά τας επισήμους δηλώσεις της Λογιστικής Επιτροπής προς την Συνέλευσιν του Άργους (Δ΄ Εθνοσυνέλευση 11 Ιουλίου -6 Αυγούστου 1829) δεν υπερέβησαν τα 23 εκατομμύρια γροσίων»!
Αλλά τι σημαίνει αυτό; Γράφει ο καθηγητής Α. Μ. Ανδρεάδης για την οικονομική συνεισφορά των εφοπλιστών της Ύδρας, των Σπετσών και των Ψαρρών: «Εκ των εφοπλιστών οι συνεισενεγκότες τα πλείονα ήσαν εν Ύδρα οι οίκοι Κουντουριώτη: 2.141.806, Βουδούρη: 764.114 και Τομπάζη 559.170. Εν Σπέτσαις οι των Αναργύρου: 609.000, Μπόταση: 453.000 και Μέξη: 430.000. Εν Ψαροίς, οι των Κοτζιά: 459.000 και Αποστόλου: 448.133».
Με λίγα λόγια η οικονομική συνεισφορά του Εμμανουήλ Παπά στον Αγώνα της Παλιγγενεσίας ξεπερνά αυτή του εφοπλιστικού Οίκου Κουντουριώτη και είναι μεγαλύτερη από την οικονομική συνεισφορά όλων των άλλων εφοπλιστών στις Σπέτσες και τα Ψαρά. Όμως δεν ήταν μόνο αυτή".