Translate

Τρίτη, 24 Μαρτίου 2020

1821: ΜΕ ΚΑΠΟΙΟΝ ΤΡΟΠΟ ΕΠΡΕΠΕ ΝΑ ΞΕΚΙΝΗΣΕΙ


Ο Αγώνας της Εθνικής Παλιγγενεσίας χωρίς ιδεοληπτικό ρετούς*

Του ΒΑΣΙΛΗ Σ. ΚΑΡΤΣΙΟΥ
booksonthesites.blogspot.com



Στις 17 Ιανουαρίου του 1821, στο Αίγιο, ο Παπαφλέσσας –είχε φθάσει μερικές ημέρες πριν με πλοίο στις Σπέτσες- βεβαίωνε τους προκρίτους της Πελοποννήσου, παρουσία και του Παλαιών Πατρών Γερμανού «ότι είναι τα πάντα έτοιμα, πλάττων μιλιούνια άπειρα κατατεθειμένα ένεκα τούτου εις διάφορα Ταμεία, εφόδια πολεμικά, και πυροβόλα όργανα αναρίθμητα εναποκείμενα εις διαφόρους τόπους, δυνάμεις στρατιωτικώς διωρισμένας από μέρους της Ρωσίας προς βοήθειαν των Ελλήνων, πλοία πολλά καλώς ωπλισμένα και εφωδιασμένα, και άλλα τοιαύτα παίγνια της φαντασίας, τα οποία οι μεν φρόνιμοι και πείραν έχοντες των πραγμάτων εις ουδέν ελογίζοντο, οι δε άπειροι νομίζοντες τα τοιαύτα πλάσματα ως αληθή, επί τη βάσει του συστατικού οπού επέφερεν από μέρους του Υψηλάντη, κατήντησαν εις αχαλίνωτον ενθουσιασμόν, ώστε άρχησαν να κοινολογώσι το πράγμα αναφανδόν εις πολλούς, και να καταγράφωσι στρατιώτας και να κάμνουν τοιαύτα κινήματα, ώστε η Διοίκησις έλαβε πολλά διδόμενα να βεβαιώση τας υπονοίας της περί του σκοπού των Ελλήνων».

Ο Παπαφλέσσας έφυγε από την Κωνσταντινούπολη στα τέλη του 1820 καταδιωκόμενος από τους Τούρκους έχοντας λάβει από τον πατριάρχη Γρηγόριο Ε΄, και την εφορεία της Κωνσταντινούπολης υπό τον Παναγιώτη Σέκερη 90.000 γρόσια, μετά από εντολή του Αλέξανδρου Υψηλάντη. Από την Πόλη μετέβη στο Αϊβαλή, φόρτωσε ένα πλοίο με πυρίτιδα και μόλυβδο και έφθασε στην Ύδρα και στις Σπέτσες, και από εκεί πέρασε στην Πελοπόννησο για να πείσει τους πρόκριτους και τους καπεταναίους ότι έπρεπε ν’ αρχίσει άμεσα η Επανάσταση. Στη σύσκεψη της Βοστίτσας  ήταν τέτοιος ο εθνικός οίστρος του Γρηγορίου Δικαίου, που ανάγκασε τον Παλαιών Πατρών Γερμανό να του φωνάξει: «είσαι άρπαξ, απατεών και εξωλέστατος!».
Έγραψε ο Φωτάκος στη βιογραφία του Παπαφλέσσα: «Η συνέλευσις αύτη σκοπόν είχε ν’ αναβάλη την έναρξιν του κινήματος εις άλλην καταλληλοτέραν περίστασιν δια τον φόβον μήπως αποτύχωσι. Τον σκοπόν και το πνεύμα της συνελεύσεως, και τα κατ’ αυτού τεκταινόμενα, ως προείπομεν, εννόησεν ο Φλέσσας, και κατέστησε δια τούτο πολύ προσεκτικούς τους συντρόφους του. Ήτο δε και αυτός ωπλισμένος, όχι μόνον με την σπάθην του, αλλ’ είχε και πιστόλια κρεμάμενα από τον ώμον τον δεξιόν προς τα αριστερά, τα οποία έβλεπον. Είχε δε και δύω οπλοφόρους εις την συνέλευσιν, τον αδελφόν του Νικήταν και τον Δημήτριον Δραγώνα, οι δε λοιποί έμεινον έξω, και ούτω δεν ηδύναντο να τον συλλάβουν. Γενομένης δε πολλής ομιλίας και φιλονεικίας, έφερον οι πρόκριτοι και πολλά παραδείγματα αποτυχίας. Τότε ο Αρχιμανδρίτης εστενοχωρήθη διότι δεν συγκατένευον, και εβιάσθη να τους απειλήση και πάλιν. Αλλ’ ο Παλαιών Πατρών εξαγριωθείς κατ’ αυτού, τον ύβρισε και τον είπεν εξολέστατον…». 

Τι να ΄κανε, όμως, ο Παπαφλέσσας αναρωτήθηκε, σε πανηγυρικό που εκφώνησε στην Ακαδημία Αθηνών, το 1963,  ο αείμνηστος Παναγιώτης Κανελλόπουλος: «Ήταν αναγκασμένος να λέει ψέματα. Κι από πολλούς έγινε πιστευτός κ’ επαγίδευσε στο τέλος κ’ εκείνους ακόμα, που, όπως ο Ανδρέας Ζαΐμης και ο Παλαιών Πατρών Γερμανός, ήξεραν, ότι έλεγε ψέματα. Η καρδιά τους, στο βάθος ήθελε να παγιδευθεί. Μόνο στον Κολοκοτρώνη που μόλις έλαβε έγγραφη εντολή του Αλέξανδρου Υψηλάντη, έσπευσε, ως μυημένος Φιλικός, να εγκαταλείψει τη Ζάκυνθο και να φθάσει στις αρχές του 21, στον αγαπημένο του Μοριά, μόνο σ’ αυτόν δεν είπε κανένα ψέμα ο Παπαφλέσσας. Έγινε, μάλιστα ο καπετάν Θοδωράκης συνένοχος του Παπαφλέσσα στα άγια ψέματα». Ο Σπύρος Μελάς είχε τονίσει ότι ο Παπαφλέσσας τα ΄λεγε όλα στον Κολοκοτρώνη και μαζί έσπρωχναν το παιχνίδι.
Από τη στιγμή που ξαναθυμήθηκαν το όνομα «Ελλάς», θα πεί ο Παναγιώτης Κανελλόπουλος, δεν μπορούσαν παρά να επαναστατήσουν και τονίζει: «Γι’ αυτό δεν έχει σημασία, ποιος άρχισε πρώτος και ποιος δεύτερος, σε ποιο σημείο του Μοριά ακούστηκε το πρώτο τουφέκι και σε ποιο το δεύτερο. Τις ίδιες μέρες, συνεχίζει ο Κανελλόπουλος, στις 23 Μαρτίου, στην άλλη άκρη του Ελληνικού, στην ίδια την Κωνσταντινούπολη, φόρτωσε ο έξοχος Σερραίος Εμμανουήλ Παπάς όπλα και πολεμοφόδια στο πλοίο του Χατζή Βισβίζη και τα πήγε στο Άγιον Όρος, την περιλάλητη μονή του Σωτήρος Χριστού, του Εσφιγμένου. Σοφά φρόντισε η παράδοση – η λαϊκή και η λογία – να συγχωνεύσει όλα τα ξεκινήματα σ’ ένα συμβολικό μέγα ξεκίνημα και να το συνδυάσει με την άγια ημέρα του Ευαγγελισμού της Θεοτόκου».

Ο Φιλικός Εμμανουήλ Παπάς έφυγε από την Πόλη από τους τελευταίους, στις 23 Μαρτίου 1821, και μέσα στην κορύφωση της τρομοκρατίας και των σφαγών του ελληνικού πληθυσμού, ως συνέπεια της έναρξης της Επανάστασης στο Ιάσιο ένα μήνα πριν από τον Αλέξανδρο Υψηλάντη, αλλά και των πληροφοριών που είχαν αρχίσει να καταφθάνουν στην Υψηλή Πύλη για τον ξεσηκωμό στην Πελοπόννησο. Τη Μεγάλη Δευτέρα ο Μαχμούτ Β΄ διέταξε και έσφαξαν παρουσία του, στον Ταρσανά, τους Φαναριώτες αδελφούς Μουρούζη. Ο ένας, ο Κωνσταντίνος Μουρούζης  ήταν Μέγας Δραγομάνος (Μέγας Διερμηνέας), και ο άλλος Δραγομάνος του Ταρσανά. Ο σουλτάνος αποφάσισε να εκδικηθεί όλους τους επιφανείς Έλληνες (πατριάρχη Γρηγόριο τον Ε΄, μητροπολίτες, Φαναριώτες κλπ.) και να αφανίσει τους «γραικούς» της Πόλης, και τις οικογένειες αυτών που γνώριζαν για την εκκολαπτόμενη επανάσταση και δεν τον ενημέρωσαν.
Η  γυναίκα του Κωνσταντίνου Μουρούζη, η Ραλλού Μαυροκορδάτου εγκυμονούσα κατάφερε να διαφύγει με τα επτά παιδιά της στην Οδησσό, κάτω από μη εξακριβωμένες συνθήκες, πιθανόν με τη μεσολάβηση της ρωσικής πρεσβείας ή με την καταβολή μεγάλων χρηματικών ποσών. Πιθανόν συνέβη το δεύτερο, γιατί εκείνες τις ημέρες και η θέση των πρεσβευτών των μεγάλων δυνάμεων ήταν επισφαλής.
Από την αρχή ο Εμμανουήλ είχε υποσχεθεί να προσφέρει το κατά δύναμη για τον εθνικό σκοπό: «Περιπλέον ο πατριωτισμός με υπαγορεύει να ενθυμηθώ και την δημιουργημένην και μάλλον ήδη ενεργούμενην Σχολήν της πατρίδος. Διό και προσφέρω κατά το παρόν δια χειρός του Κωνσταντίνου Παππαδάτου γρόσια χίλια Ν. 1000, ως προ-οφειλουμένην συνδρομήν βοηθητικήν προς αυτήν, και, ότε, τύχη αγαθή, βεβαιωθώ την εις τα μείζονα αποκατάστασιν και εκτέλεσιν αυτής της Σχολής του Πανελληνίου, υπόσχομαι, το κατά δύναμιν όλην, να συνεισφέρω προς καταρτισμόν και βελτίωσιν αυτής».
Η Αρχή της Φιλικής Εταιρείας δέχεται, με έγγραφό της, τον Εμμανουήλ Παπά στους κόλπους της και του ανακοινώνει ότι έχει δημιουργηθεί μία «εθνική Κάσσα» για τις συνεισφορές των πατριωτών:
 «Τιμιώτατε Κύριε Μανουήλ Παπά,
Γράμμα της τιμιότητός της από 21 Δεκεμβρίου του 1819 έτους ελάβομεν, παρ’ ού ειδοποιηθέντες τα της υγείας της υπερήσθημεν, μάλιστα δε επί τω ενθέρμω ζήλω της και προθυμία προς τα κοινοφελή, δια τα οποία απέλαυσα τους επαίνους ημών και παντός του Ελληνικού, το οποίον ετοιμάζει τους στεφάνους δια να στέψη εν καιρώ πρέποντι τους ευεργέτας της. Ειδοποιούμεν δε και την τιμιότητά της ότι εις ευκολωτέραν και ταχυτέραν κίνησιν των συμφερόντων του έθνους ενεκρίθη να συστηθεί μία εθνική Κάσσα εφορευομένη από τους εγκριτοτέρους και φιλογενεστέρους των εμπόρων, οίτινες όντες μέλη της εταιρείας να προφθάνωσι με τα εναποταμιευόμενα χρήματα εις τας χρείας εμφανισθή εκ των αυτόθι ομογενών. Κατά τούτο ούν το σχέδιον συνελθόντες ή τε Τιμιότης της ο Κ. Γεώργιος Σταματάς, τον οποίον και αδελφικώς ασπαζόμεθα, και ο Κ. Κουμπάρης συσκεφθήτε, καταβάλλοντες κάθε φροντίδα και επιμέλειαν εις την απαιτούμενην των συνδρομητών καταγραφήν.
Έτσι, λοιπόν, ο Εμμανουήλ Παπάς φορτώνει το μπρίκι του Αινίτη Χατζή Αντώνη Βισβίζη «Καλομοίρα» με πυρομαχικά (μπαρούτι, μόλυβδο, καρυοφύλλια και πιστόλες), και κατευθύνεται προς τη Μονή Εσφιγμένου του Αγίου Όρους. Η «Καλομοίρα» είχε 140 ναύτες πλήρωμα. Στους 29 μήνες που παρέμεινε στην Κωνσταντινούπολη ο Εμμανουήλ Παπάς είχε καταφέρει να εισπράξει το υπόλοιπο της οφειλής των 20.000 μαχμουτιέδων, από τις 40.000 που είχε δανείσει στον μπέη των Σερρών. Είχε υποσχεθεί το κατά δύναμη, και τα έδωσε όλα!
Να τι αναφέρει ο ιθύνων νους της Φιλικής Εταιρείας στην Οδησσό Σταμάτης Κουμπάρης σ’ ένα συγκλονιστικό χειρόγραφό του για εκείνες τις ιστορικές στιγμές:
«Τον Φεβρουάριο μήναν τω 1821 έτος, το πρώτον Σάββατον της αγίας μεγάλης τεσσαρακοστής του αγίου Θεοδώρου, λαμβάνω επιστολήν από Κισνόβιν παρά του Αλ. Υψηλάντη, ο οποίος μοι έγραφεν ούτως: “Αδελφέ Σταμάτη Κουμπάρη! είναι καιρός. Ήλθεν η ώρα, οπού θα αποφασισθή η τύχη της πατρίδος μας και των αδελφών μας. Εγώ με τους αδελφούς μου και με τον κνιάζ (=πρίγκηπα) Κατακουζηνόν αφίνομεν την γην της Ρωσσίας και απερνούμεν εις Ιάσιον. Εκεί προετοίμασα τα πάντα και την πρώτην Κυριακήν της Αγίας Τεσσαρακοστής, της ονομαζομένης της Ορθοδοξίας υψώνω εις Ιάσιον την Σημαίαν της ελευθερίας της πατρίδος μας, και αρχίζει ο αγώνας περί της ελευθερίας μας και των αδελφών μας. Λοιπόν ιδοποίησε τους αυτού αδελφούς μας να τρέξωμεν εις το στάδιον του αγώνος, ενθυμούμενοι τον όρκον, οπού εδώσαν δια την Πατρίδα των και αδελφών των. Εις Ιάσιον προσμένω και εσέ τον ίδιον”».
Ο Σταμάτης Κουμπάρης δεν πήγε τελικά στο Ιάσιο γιατί από τους εφόρους της Εταιρίας κρίθηκε πιο σημαντική η παραμονή του στην Οδησσό, και είχαν δίκαιο. Την ίδια κιόλας ημέρα ο Κουμπάρης ξεσήκωσε όλη την Οδησσό, ενώ έστειλε και μία επιστολή προς τους Έλληνες στο γειτονικό Ταϊγάνιο.  Η επιστολή έφθασε και στα χέρια του γέρου Βαρβάκη, ο οποίος είχε εγκατασταθεί στο Ταϊγάνιο από το 1815: «Καθώς εδιάβασεν αυτός την επιστολήν μου, ευθύς με τον γραμματικόν του στέλλει εδώ εις την εφορίαν εκατόν χιλιάδες ρούμπλια εις ασυχνάτζαις, τα οποία τα παρέλαβεν ο κασσέρης (ταμίας) της εφορίας, οπού ήταν ο Ιωάννης Αμβρόσιος. Οι λοιποί βοϊθήσαν με χρήματα και οπλίσαν τους νέους και τους στείλαν εις τον Υψηλάντην».


Ο Ιωάννης Βαρβάκης (1745-1825) από τα Ψαρά υπήρξε μέγας εθνικός ευεργέτης με ψήφισμα του Βουλευτικού και ευνοούμενος της Μεγάλης Αικατερίνης της Ρωσίας. Συμμετείχε στα Ορλωφικά του 1770. Στη συνεδρίαση της 26ης Φεβρουαρίου 1825, το Εκτελεστικό και το Βουλευτικό εξέδωσαν ψηφίσματα για τήρηση πανελληνίου πένθους για το θάνατο του Βαρβάκη τα ξημερώματα της 12ης Ιανουαρίου 1825. Στη διαθήκη του άφησε κληροδότημα 1.000.000 ρουβλίων για την ίδρυση του Βαρβακείου Λυκείου και το μεγαλύτερο μέρος της περιουσίας του στο ελληνικό δημόσιο για κοινωφελείς σκοπούς πριν ακόμη τη συγκρότηση του ελληνικού κράτους!
Μ’ αυτόν τον τρόπο, και από τέτοιου μεγέθους πατριώτες άρχισε ο Αγώνας της Εθνικής Παλιγγενεσίας.

Σημ.: Εξυπακούεται ότι στα κείμενα των εγγράφων, των επιστολών κλπ. διατηρείται η ορθογραφία των συντακτών τους.

* Προδημοσίευση από τον αφιερωματικό τόμο του συγγραφέα για τα 200 χρόνια από την Επανάσταση του 1821 με τίτλο: «1821: Ο Εμμανουήλ Παπάς και η Επανάσταση στη Μακεδονία, Οι σφαγές στη Θεσσαλονίκη, τη Χαλκιδική και τη Νάουσα».



Κυριακή, 16 Φεβρουαρίου 2020

Ο RIFKIN ΚΑΙ ΤΟ ΤΕΛΟΣ ΤΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ


Οι Μ.Κ.Ο. και ο επαναπροσδιορισμός του ρόλου των πολιτών

Του ΒΑΣΙΛΗ Σ. ΚΑΡΤΣΙΟΥ
booksonthesites.blogspot.com


Από την εποχή της έκδοσής του στην Ελλάδα (1996), το βιβλίο του Jeremy Rifkin «Το τέλος της εργασίας και το μέλλον της, Η δύση του παγκόσμιου εργατικού δυναμικού και το χάραμα της μετά-την-αγορά εποχής» μπήκε στο μικροσκόπιο μίας –σε γενικές γραμμές- καλόπιστης και παραγωγικής κριτικής, τόσο υπό το πρίσμα της ισχύος αυτών καθαυτών των επισημάνσεων του Rifkin, όσο και σε σχέση με τις προβλέψεις του για τον επαναπροσδιορισμό του ρόλου των πολιτών σε μία κοινωνία η οποία δεν θα προσφέρει καθόλου εργασία, εξαιτίας της ολοκληρωτικής επικράτησης των νέων τεχνολογιών και του αυτοματισμού σε όλα τα επίπεδα της οικονομίας.
Γράφει ο Rifkin: «Τον επόμενο αιώνα, οι τομείς της αγοράς και του δημοσίου θα παίζουν έναν όλο και μικρότερο ρόλο στην καθημερινή ζωή των ανθρώπων όλου του κόσμου. Το κενό δύναμης που θα αφήσουν πίσω τους θα καταληφθεί είτε από την ανάπτυξη μίας εκτός νόμου υποκουλτούρας είτε από μία μεγαλύτερη συμμετοχή στον τρίτο τομέα... Όσο για τον αυξανόμενο αριθμό των ανέργων στον τομέα της αγοράς, οι κυβερνήσεις θα βρεθούν αντιμέτωπες με δύο επιλογές: Τη χρηματοδότηση πρόσθετης αστυνομικής προστασίας και ανέγερσης περισσότερων φυλακών για να κλείνουν μέσα τη διογκούμενη εγκληματική τάξη ή τη χρηματοδότηση εναλλακτικών τρόπων απασχόλησης στον τρίτο τομέα».
Ο συγγραφέας προσδιορίζει τον «τρίτο τομέα» ως μία αναβίωση του κοινοτισμού με την παράλληλη προώθηση του εθελοντισμού, δύο εξελίξεων απότοκων της διεθνοποίησης της «αγοράς» και του μειωμένου ρόλου του κρατικού τομέα και των κυβερνήσεων στην οικονομική και κοινωνική ζωή των πολιτών. Εν ολίγοις, οι κυβερνήσεις θα παραχωρήσουν (όπως και το έκαναν) ένα μεγάλο κομμάτι εξουσιών και αρμοδιοτήτων στον «τρίτο τομέα». Γράφει: «Σήμερα, με την επίσημη οικονομία να απομακρύνεται από την κοινωνική ζωή του έθνους και με την κυβέρνηση να εγκαταλείπει τον παραδοσιακό ρόλο του από μηχανής θεού, μόνο μία συντονισμένη προσπάθεια από τον τρίτο τομέα με την επαρκή υποστήριξη του δημοσίου θα μπορέσει να προσφέρει βασικές κοινωνικές υπηρεσίες και να αρχίσει τη διαδικασία αναζωογόνησης της κοινωνικής οικονομίας σε όλες τις χώρες του κόσμου».
Καθίσταται σαφές, ότι οι επισημάνσεις του συγγραφέα αφορούσαν κυρίως την αμερικανική οικονομία και κοινωνία εκείνης της εποχής. Το βιβλίο του, όμως, αποτελούσε ένα πρώτης τάξεως τεκμήριο για τα μελλούμενα και σε πολλές άλλες κοινωνίες της «δύσης», μεταξύ των οποίων και στη δική μας, αν το κέντρο βάρος της κριτικής ανάλυσης για τα γραφόμενά του είχε μετατοπιστεί στον κρίσιμο τομέα των Μη Κυβερνητικών Οργανώσεων, στις οποίες ήδη πολλές χώρες έχουν εκχωρήσει μεγάλο κομμάτι της οικονομικής και κοινωνικής πολιτικής τους, και οι οποίες Μ.Κ.Ο. χρηματοδοτούνται από εγχώριες και ξένες κυβερνήσεις, διακρατικούς φορείς και οργανισμούς, και ιδιώτες με απροσδιόριστες μη συμβατικές πηγές εισοδημάτων. Εξ ου και η αέναη προσπάθεια των κυβερνήσεων για την καταγραφή τους και τον προσδιορισμό του ρόλου τους. Δεν θα μπορούσε να γίνει πιο ξεκάθαρος ο Rifkin:
«Ο περιορισμός του άμεσου ρόλου της κυβέρνησης στην επίσημη οικονομία και η μετατόπισή του σε δραστηριότητες που στοχεύουν στην πρόοδο και ευημερία του τρίτου τομέα θα αλλάξει πιθανότατα και τη φύση της πολιτικής. Η κυβέρνηση Κλίντον έχει ήδη κάνει ένα πρώτο δοκιμαστικό βήμα προς την κατεύθυνση ενός νέου συνεταιρισμού μεταξύ δημοσίου και τρίτου τομέα, με το να αναγγείλει, στις 12 Απριλίου του 1994, τη δημιουργία του Μη Κερδοσκοπικού Συνδετικού Δικτύου, το οποίο θα αποτελείται από είκοσι πέντε κυβερνητικά στελέχη που θα “συνεργάζονται με τον μη κερδοσκοπικό τομέα για κοινούς σκοπούς”. Οι αξιωματούχοι της κυβέρνησης θα αναλάβουν τη δημιουργία δικτύων συνεργασίας που θα διακλαδώνονται μεταξύ υπουργείων, κυβερνητικών υπηρεσιών και οργανισμών του τρίτου τομέα».
Μπορεί οι επισημάνσεις του συγγραφέα να προκαλούσαν στους πολίτες των αναπτυσσόμενων οικονομιών τρόμο και αβεβαιότητα, κυρίως για τις τοποθετήσεις του στον τομέα της διογκούμενης ανεργίας και την εξάλειψη των θέσεων εργασίας, οι βασικές όμως πληροφορίες «κρύβονταν» στις υποσημειώσεις:
Υποσημείωση 1, κεφ. 18: «Συνέντευξη, 18 Μαρτίου 1994. Ο Τζιμ Τζότζεφ λέει ότι όλο και περισσότερο “οι άνθρωποι στρέφονται προς μη κυβερνητικές εναλλακτικές λύσεις για να ανταποκριθούν στις ανθρώπινες ανάγκες και να υπηρετήσουν δημόσιους σκοπούς”. Λέει ότι εάν οι κρατικές επιδοτήσεις δίνονταν ως συμπληρώματα κοινοτικών πόρων στον τρίτο τομέα, πολλοί άνθρωποι “θα έβρισκαν παραγωγικές δουλειές με νόημα που θα συνέβαλαν στο κοινό καλό”».
Υποσημείωση 36, κεφ. 18: «Συνέντευξη, 4 Μαΐου 1994. Ο Μίκλος Μάρσαλ λέει ότι δεν πιστεύει ότι “οι ΜΚΟ μπορούν ποτέ να υποκαταστήσουν την κυβερνητική ευθύνη”, υποστηρίζει όμως πως οι “οι μικρές ΜΚΟ είναι πολύ πιο αποτελεσματικές στην αντιμετώπιση της ανεργίας από τις μεγάλες κρατικές γραφειοκρατίες. Επειδή ακριβώς βασίζονται στην κοινότητα και είναι πιο κοντά στις πραγματικές ανάγκες, έχουν μία πιο σαφή εικόνα για την κατάσταση των εργαζομένων σε μία περιοχή, σε αντίθεση με τα τεράστια κρατικά προγράμματα που απλώς εντάσσουν τους ανθρώπους στα επιδόματα της κοινωνικής πρόνοιας”».
Υποσημείωση 37, κεφ. 18: «Συνέντευξη, 18 Μαΐου 1994. Ο Μάρτιν Κορ λέει ότι ενώ ο τρίτος τομέας πρόκειται να παίξει έναν όλο και πιο μεγάλο ρόλο σε σχέση με την υπεράσπιση, τη μεταρρύθμιση και την παροχή κοινωνικών υπηρεσιών, οι κυβερνήσεις των χωρών του Τρίτου Κόσμου πρόκειται να στηριχτούν στις οργανώσεις του ως τους πρωταρχικούς θεσμούς για την ευημερία και την ασφάλεια των λαϊκών μαζών, στο ορατό μέλλον».
Μία από τις βασικές «προειδοποιήσεις» του Rifkin ήταν και η επισήμανση της «αυταπάτης της επανεκπαίδευσης γι’ ανύπαρκτες εργασίες». Η αυταπάτη αυτή ταλάνισε τη σκέψη της κρατικής γραφειοκρατίας και το μυαλό των μαζικά απολυμένων εργατών και υπαλλήλων από την καταρρέουσα εγχώρια βιομηχανία την περίοδο πριν και κατά τη διάρκεια της κρίσης των μνημονίων. Ερήμωσαν ολόκληρες βιοτεχνικές και βιομηχανικές περιοχές. Χρηματοδοτήθηκαν προγράμματα επανακατάρτισης «γι’ ανύπαρκτες εργασίες», τα περισσότερα από τα οποία οδηγούσαν σε καθεστώς πρόωρης συνταξιοδότησης.
Επομένως, η ασκούμενη κριτική σε θεωρητικό, ιδεολογικό και φιλοσοφικό επίπεδο στις αναφορές του Rifkin στον Μαρξ στο πλαίσιο της Μαρξιστικής θεωρίας, π.χ. περί «πτωτικής τάσης του ποσοστού κέρδους» και άλλα συναφή, ουδόλως συνεισφέρει στην ερμηνεία του πυρήνα των επισημάνσεων του συγγραφέα. Αλλά και μετά τον Μαρξ υπήρξαν πολλοί θεωρητικοί και αναλυτές που μίλησαν και έγραψαν για την αυτοματοποίηση, την επικυριαρχία των μηχανών, την εξαφάνιση της εργατικής τάξης, την ουτοπική κοινωνία χωρίς εργασία κλπ. Υπό το πρίσμα αυτό, το βιβλίο του Rifkin υπήρξε μία επαναδιατύπωση του θέματος με σύγχρονους όρους, και σε σχέση με τις εξελίξεις των δεκαετιών που μεσολάβησαν.
Αλλού ήταν η είδηση: Η σαφής αναφορά του Rifkin στον άλλο πόλο, «τη διογκουμένη εγκληματική τάξη», επιβεβαιώθηκε πλήρως και στη χώρα μας, όπου πολυμελείς συμμορίες αλλοδαπών λυμαίνονται περιοχές στα μεγάλα αστικά κέντρα με συνεχή ενίσχυση από τις αθρόες εισροές μέσω των νησιών. Στην Ελλάδα, το «μεταναστευτικό – προσφυγικό» επιτάχυνε τις διαδικασίες εμφάνισης αυτών των νέων δομών του «ολιγαρχικού συστήματος» με την παράλληλη ενίσχυση των πολιτικών δυνάμεων του εθνομηδενισμού («η θάλασσα δεν έχει σύνορα», «το μεταναστευτικό δεν έχει ταβάνι» κλπ.), μέσω του κατάλληλου νομοθετικού πλαισίου (αντιρατσιστικό νομοσχέδιο, νέος ποινικός κώδικας με εξοργιστικές μειώσεις ποινών, κατά συρροή αποφυλακίσεις για αδικήματα κατ’ εξακολούθησιν, φαινόμενα αρνησιδικίας λόγω του συσσωρευμένου όγκου των δικαστικών υποθέσεων κλπ.).
Αυτό, λοιπόν, που παραμένει ασαφές 25 χρόνια μετά είναι ο ορισμός του «κοινοτισμού» και ο προσδιορισμός του «τρίτου τομέα». Πώς, δηλαδή, εκλαμβάνεται ο όρος «κοινότητα», καθώς και η Παγκόσμια Τράπεζα ορίζει τις ΜΚΟ ως «ιδιωτικούς οργανισμούς που ασκούν δραστηριότητα για να απαλύνουν τον πόνο, να προωθήσουν τα συμφέροντα των φτωχών, την προστασία του περιβάλλοντος, την παροχή βασικών κοινωνικών υπηρεσιών, ή αναλαμβάνουν την ανάπτυξη της κοινότητας». Ποιάς κοινότητας; Πώς θα διαμορφωθεί εντός μίας εθνικής επικράτειας αυτός ο «τρίτος τομέας» και ποιες κοινωνικές ομάδες θα περιλαμβάνει;
Στις βασικές του επισημάνσεις ο Rifkin αποδείχθηκε σωστός: Πίστευε ότι πρέπει να προετοιμάσουμε τις κοινωνίες για ένα οικονομικό περιβάλλον που περιθωριοποιεί τη μαζική απασχόληση στους χώρους παραγωγής και του μάρκετινγκ αγαθών και υπηρεσιών. Από την εποχή της συγγραφής του βιβλίου μέχρι σήμερα, οι πολυεθνικές και οι μεγάλες επιχειρήσεις έχουν απολύσει εκατομμύρια εργαζομένους και έχουν χαθεί εκατοντάδες εκατομμύρια θέσεις εργασίας. Μένει να δούμε πώς θα επαναπροσδιοριστεί ο ρόλος των πολιτών σε κοινωνίες που θα προσφέρουν εργασία και επιδόματα ανεργίας με το …σταγονόμετρο, μέσα σε κράτη υπό αποδόμηση που θα έχουν εκχωρήσει στο ολιγαρχικό σύστημα και στις Μ.Κ.Ο. το σύνολο της οικονομικής και της κοινωνικής πολιτικής τους.




Δευτέρα, 13 Ιανουαρίου 2020

ΚΑΤΑΝΟΩΝΤΑΣ ΤΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ ΤΟΥ ΟΛΙΓΑΡΧΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ


Μέσω του «Μονεταρισμού» του Μίλτον Φρίντμαν

Του ΒΑΣΙΛΗ Σ. ΚΑΡΤΣΙΟΥ
booksonthesites.blogspot.com


Αν και έδειξε δείγματα γραφής στη διάρκεια του πολέμου προτείνοντας την αύξηση των φόρων για την καταπολέμηση του πληθωρισμού, και επινοώντας το σύστημα της φορολογικής παρακράτησης, η πρώτη «συνεισφορά» του Νομπελίστα Μίλτον Φρίντμαν (1912-2006) στο σύγχρονο καπιταλιστικό οικονομικό μοντέλο υπήρξε η θεωρία της «λειτουργίας κατανάλωσης» του 1957. Σύμφωνα με αυτήν οι αποφάσεις κατανάλωσης και αποταμίευσης ενός ατόμου επηρεάζονται περισσότερο από μόνιμες αλλαγές στο εισόδημα παρά από αλλαγές που θεωρούνται εφήμερες ή προσωρινές.
Αυτό, βεβαίως, σήμερα φαντάζει τελείως λογικό και αναμενόμενο καθώς στην Ελλάδα βιώσαμε την εμπειρία των δραστικών περικοπών των εισοδημάτων μίας παρατεταμένης μνημονιακής περιόδου, αλλά στη μεταπολεμική δεκαετία του 1950 στις Η.Π.Α. μία τέτοια οικονομική παράμετρος θα έπρεπε να αποδειχθεί και με στατιστικά στοιχεία. Ως οικονομολόγος, μαθηματικός και στατιστικολόγος ο εβραϊκής καταγωγής Φρίντμαν ήταν ο ιδανικός επιστήμων για να διαχειριστεί το όλο θέμα και για ένα επιπρόσθετο λόγο. Η θεωρία της «λειτουργίας κατανάλωσης» δημιούργησε την «υπόθεση του μονίμου εισοδήματος», η οποία, σύμφωνα με τους αναλυτές των θεωριών του Φρίντμαν, εξηγούσε γιατί οι βραχυπρόθεσμες φορολογικές επιβαρύνσεις στην πραγματικότητα μειώνουν τις αποταμιεύσεις αλλά διατηρούν τα επίπεδα κατανάλωσης στατικά.
Το 1976, απονεμήθηκε στον Φρίντμαν το βραβείο Νόμπελ στα Οικονομικά, για αυτήν ακριβώς την έρευνά του πάνω στο εισόδημα και την κατανάλωση, αλλά και για τις επισημάνσεις του στην νομισματική θεωρία και την πολυπλοκότητα της πολιτικής σταθεροποίησης ενός οικονομικού συστήματος ή μίας οικονομίας. Ο Φρίντμαν είχε διαφοροποιηθεί σε κάποιο βαθμό από τις θεωρίες του Τζων Μέιναρντ Κέινς, ο οποίος θεωρούσε πιο σημαντική τη δημοσιονομική πολιτική από την αντίστοιχη νομισματική. Η γενικότερη πολιτική του φιλοσοφία αντανακλούσε και εξέφραζε τις «αρετές» ενός οικονομικού συστήματος ελεύθερης αγοράς με τη μικρότερη δυνατή παρεμβατική διαδικασία.
Όπως γράφτηκε, στο Capitalism and Freedom ο Φρίντμαν απελευθέρωσε τη μελέτη των οικονομικών της αγοράς από τον …πύργο του ελεφαντόδοντου και την έφερε κάτω στη γη. Τουτέστιν, γράφοντας το σημαντικότερο βιβλίο οικονομικών της δεκαετίας του 1960 κατέστησε τα οικονομικά μία υπόθεση για ένα ευρύτερο κοινό. Υποστήριξε, μεταξύ άλλων, και μία σειρά από θεωρητικά μη σχετιζόμενες πρωτοβουλίες και καινοτομίες όπως τον εθελοντικό στρατό, τους ελεύθερα κυμαινόμενους συναλλαγματικούς συντελεστές, την κατάργηση της αδειοδότησης των ιατρών, έναν αρνητικό φόρο εισοδήματος (επιδόματα αντί συστημάτων κοινωνικής ασφάλισης), τα εκπαιδευτικά δελτία, τη νομιμοποίηση των ναρκωτικών (έσοδα) και της πορνείας κ.ο.κ. Ο Φρίντμαν πίστευε ότι η εφαρμογή του «αρνητικού φόρου εισοδήματος» παρουσίαζε πολλά πλεονεκτήματα, θα μπορούσε να προσαρμοστεί άμεσα στο φορολογικό σύστημα, και θα ήταν λιγότερη δαπανηρή μειώνοντας το διοικητικό βάρος της εφαρμογής ενός δικτύου κοινωνικής ασφάλισης.  Ο Φρίντμαν ήταν ένας παθιασμένος εχθρός της στρατιωτικής θητείας, και όπως δήλωσε κάποτε η κατάργηση της υποχρεωτικής στρατολόγησης ήταν σχεδόν το μοναδικό ζήτημα για το οποίο είχε ασκήσει πίεση στο Κογκρέσο. (The Library of Economics and Liberty, encyclopedia biographies).
Η σπουδαιότητα των νομισματικών θεωριών του Φρίντμαν φάνηκε, σε σημαντικό βαθμό,  στην πράξη, από τη συνολική αντίδραση της νομισματικής και χρηματοπιστωτικής πολιτικής του «συστήματος» στην κρίση του 2007-08 (Edward Nelson, Federal Reserve Board, 2011): «Πέντε βασικές πτυχές αυτής της πολιτικής αντίδρασης ήταν: 1) η ευρεία χορήγηση χαμηλότοκων δανείων προς το χρηματοπιστωτικό σύστημα, σε κατώτερα ποσοστά σε σχέση με τα επιτόκια της αγοράς πριν από την κρίση. 2) Οι τίτλοι κρατικών χρεογράφων της Ομοσπονδιακής Τράπεζας έχουν αναπροσαρμοστεί με στόχο να ασκηθούν πιέσεις προς τα κάτω στην πορεία πολλών σημαντικών επιτοκίων σε σχέση με την πορεία των βραχυπρόθεσμων επιτοκίων. 3) Η ασφάλιση των καταθέσεων έχει επεκταθεί, συμβάλλοντας στην απομόνωση του χρηματιστηρίου από τη διατάραξη της πιστωτικής αγοράς. 4) Το εμπορικό τραπεζικό σύστημα έχει λάβει βοήθεια μέσω προγράμματος ανακεφαλαιοποίησης, ενώ οι υφιστάμενοι μέτοχοι υπέστησαν ζημίες. 5) Έχει εισαχθεί ένα σύστημα επιτοκίων – αποθεματικών».
Δεν αποτέλεσε, συνεπώς, έκπληξη το γεγονός ότι ο Φρίντμαν διετέλεσε σύμβουλος και αμερικανών προέδρων όπως ο Ρίτσαρντ Νίξον, και της συντηρητικής πρωθυπουργού της Βρετανίας Μάργκαρετ Θάτσερ. Στην FED, την περιβόητη Ομοσπονδιακή Τράπεζα Αποθεματικών είχαν κάθε λόγο να ρίχνουν μια ματιά στο θεωρητικό μοντέλο του μονεταρισμού και στις λύσεις που υποδείκνυε ο Φρίντμαν, αλλά φαίνεται ότι αυτό δεν γινόταν πάντοτε. Η θεωρία περί Μονεταρισμού ταρακούνησε το Συμβούλιο της FED το 1963, όταν ο Φρίντμαν συνέγραψε μαζί με την Άννα Σβάρτς το βιβλίο Monetary History of the United States, 1867-1960. Οι δύο συγγραφείς υποστήριξαν ότι η Μεγάλη Ύφεση υπήρξε αποτέλεσμα λαθεμένων νομισματικών πολιτικών της Ομοσπονδιακής Τράπεζας Αποθεματικών.
Οι δύο συντάκτες είχαν υποβάλει το αδημοσίευτο χειρόγραφο προς το Συμβούλιο της FED, το οποίο έσπευσε να αναθέσει τη συγγραφή μίας ανταπάντησης με την ελπίδα να αντιστραφούν τα στοιχεία και να αφαιρεθούν οι «κατηγορίες» από τη Νομισματική Ιστορία. Μόνον τυχαία δεν ήταν η έκδοση της Νομισματικής Ιστορίας το 1963. Εκείνη τη χρονιά η FED γιόρταζε τα 50χρονα από την ίδρυσή της και το Συμβούλιο των κυβερνώντων δημοσίευσε ένα μικρό τεύχος με τους σκοπούς της FED, προβάλλοντας ως πρωταρχικό στόχο τη διατήρηση της ανάπτυξης σε υψηλά επίπεδα απασχόλησης μέσα σ’ ένα οικονομικό περιβάλλον σταθερού δολαρίου. Ε, λοιπόν, από το 1963 έως το 1973 σημειώθηκε στις ΗΠΑ το μεγαλύτερο ποσοστό πληθωρισμού σε καιρό ειρήνης! (Galbraith).
«Η λύση του Φρίντμαν στα προβλήματα του πληθωρισμού και των βραχυχρόνιων διακυμάνσεων της απασχόλησης, και του πραγματικού ΑΕΠ ήταν ο λεγόμενος κανόνας της προσφοράς χρήματος. Εάν το Συμβούλιο της FED είχε την υποχρέωση να αυξήσει την προσφορά χρήματος με τον ίδιο ρυθμό που αυξήθηκε το πραγματικό ΑΕΠ, σύμφωνα με τον Φρίντμαν ο πληθωρισμός θα είχε εξαφανιστεί». (The Library of Economics and Liberty, encyclopedia biographies). Αυτό σήμαινε ότι Μίλτον Φρίντμαν επανέφερε την αντίληψη πως ο πληθωρισμός οφειλόταν στην υπερβολική αύξηση της προσφοράς χρήματος, και πρότεινε ως θεραπεία ο ρυθμός αυτός να ακολουθεί το ρυθμό αύξησης του πραγματικού ΑΕΠ.
Επομένως, έχοντας απαντήσεις σε φλέγοντα προβλήματα σταθεροποίησης ενός οικονομικού συστήματος ο Φρίντμαν, τον Μάρτιο του 1975, ταξίδεψε από το Σικάγο προς το Σαντιάγκο της Χιλής, όπου συναντήθηκε με τον στρατηγό Πινοσέτ ο οποίος τον Σεπτέμβριο του 1973 είχε ανατρέψει τον πρόεδρο Αλιέντε βομβαρδίζοντας το προεδρικό μέγαρο. Η οικονομία της Χιλής είχε καταρρεύσει μέσα σ’ ένα καλπάζοντα πληθωρισμό της τάξης του 900% ετησίως. Η συνταγή του Φρίντμαν, στα πρώτα της στάδια, ήταν απλή: Δραστική περικοπή των δαπανών της γενικής κυβέρνησης (σήμερα θα το λέγαμε «του ευρύτερου δημόσιου τομέα»), και αντιμετώπιση του πληθωρισμού με οποιοδήποτε τίμημα. Ο δικτάτορας της Χιλής υπάκουσε και μείωσε δραστικά τις κυβερνητικές δαπάνες, ενώ παράλληλα άρχισε να καίει δεσμίδες του κυκλοφορούντος χαρτονομίσματος.
Σύμφωνα με όσα έγραψε ο ίδιος o Φρίντμαν μετά από χρόνια, η φιλοσοφία της σκέψης του εκείνη την εποχή απέδιδε τα οικονομικά προβλήματα της Χιλής στη σαραντάχρονη τάση της οικονομίας της προς τον κολεκτιβισμό, το σοσιαλισμό και το κράτος πρόνοιας, σ’ αυτό που έχει χαρακτηριστεί ως σταδιακή μετάβαση στο σοσιαλισμό ή «Φάμπιαν σοσιαλισμός». Άλλωστε, ο Φρίντμαν είχε καταλήξει στο συμπέρασμα ότι όλες οι κυβερνητικές παρεμβάσεις του Φραγκλίνο Ντελάνο Ρούζβελτ, στο πλαίσιο του New Deal, τη δεκαετία του 1930, ήταν «λάθος θεραπεία για λάθος ασθένεια», υποστηρίζοντας ότι η προσφορά χρήματος θα έπρεπε να είχε διευρυνθεί και όχι να συρρικνωθεί. (J. BRADFORD DELONG, Right from the Start?).  Μπροστά στο αδιέξοδο που είχε δημιουργηθεί, ο Αλιέντε επιχείρησε να μπολσεβικοποιήσει τη Χιλή με την ανάληψη από το κράτος όλων των τομέων της οικονομικής δραστηριότητας, σε μία εποχή που είχε αρχίσει η διείσδυση των δυτικών πολυεθνικών στις αγορές των σοσιαλιστικών χωρών της Ευρώπης. Ο Αλιέντε, προφανώς, δεν είχε ακούσει για την «παλινόρθωση του καπιταλισμού» στη Σοβιετική Ένωση.
Ο Φρίντμαν πίστευε ότι η αντιμετώπιση του πληθωρισμού θα οδηγούσε σταδιακά στην εξάπλωση της αγοράς κεφαλαίου μέσα σ’ ένα προβληματικό οικονομικό περιβάλλον, κάνοντας έτσι εφικτή τη μεταβίβαση των επιχειρήσεων από το κράτος στους ιδιώτες. Με αφορμή την επίθεση που δέχθηκε για τις συμβουλές του σ’ ένα δικτατορικό καθεστώς, ο Φρίντμαν αποκάλυψε αργότερα ότι είχε δώσει τις ίδιες συμβουλές και στην κινεζική κυβέρνηση αλλά στην περίπτωση της Κίνας δεν αντιμετώπισε την καταιγίδα των διαμαρτυριών, όπως στην περίπτωση της Χιλής, παρά το γεγονός ότι η κινεζική κυβέρνηση «ήταν και παραμένει ακόμα πιο καταπιεστική από τη στρατιωτική χούντα της Χιλής». (Niall Ferguson, The Ascent of Money). Η αποκάλυψη αυτή του Φρίντμαν, που σχετίζεται σαφώς με τον «τερατώδη» μετασχηματισμό του κινέζικου οικονομικού συστήματος, γίνεται σήμερα περισσότερο εύπεπτη, καθώς σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία (Επιτροπή Βασιλείας για την Τραπεζική Εποπτεία, ΔΝΤ κλπ.) στην Κίνα έχουν σήμερα την έδρα τους 4 από τις συνολικά 30 GSIBs, δηλαδή 4 από τις Σπουδαιότερες Παγκόσμιες Συστημικές Τράπεζες.
   




Δευτέρα, 11 Νοεμβρίου 2019

ΥΠΝΟΒΑΤΩΝΤΑΣ ΤΟ 2015 ΜΕ ΤΟ ΦΑΝΤΑΣΜΑ ΤΟΥ ΤΖΩΝ ΛΩ


Η επανεκλογή στη Βουλή δεν πρέπει να λειτουργεί για κάποιους ως Κολυμβήθρα του Σιλωάμ, ως εξαγνισμός σε λανθασμένες επιλογές ή συνειδητά ψεύδη.

Του ΒΑΣΙΛΗ Σ. ΚΑΡΤΣΙΟΥ
booksonthesites.blogspot.com

Το 1720, ο Τζων Λω τίναξε τη γαλλική οικονομία στον αέρα
εφαρμόζοντας τις "καινοτόμες" ιδέες του. Ομόλογα, μετοχές και
τραπεζογραμμάτια είχαν γίνει κουρελόχαρτα.

Ο Παναγιώτης Λαφαζάνης, λοιπόν, ο οποίος «έζησε από πρώτο χέρι, με πόνο, αγωνία και αγώνα, λεπτό προς λεπτό, στην καρδιά τους και με πρωταγωνιστικό ρόλο τις δραματικές καταστάσεις της πρώτης διακυβέρνησης του ΣΥΡΙΖΑ και ιδιαίτερα τα Ιουλιανά του 2015», πήγε και είδε την ταινία του Γιάνη Βαρουφάκη «Ενήλικες στο δωμάτιο», σε σκηνοθεσία του Κώστα Γαβρά, και έπαθε σοκ!
Προφανώς, ο Λαφαζάνης πήγε να δει την ταινία για να διαπιστώσει μήπως ήταν αυτός ο ίδιος που δεν κατάλαβε τι έγινε το 2015. Άλειψε τα μάτια του με πηλό και πήγε να πλυθεί στην κολυμβήθρα του Σιλωάμ, όχι για να εξαγνισθεί αλλά μπας και βρει το φως του. Σας υπενθυμίζουμε τις δηλώσεις του Λαφαζάνη μετά την οδυνηρή έκπληξη και το ταράκουλο που έπαθε, όχι από τη σκηνοθεσία του Γαβρά, αλλά από τους διαλόγους και το περιεχόμενο της ταινίας: «Λυπάμαι ειλικρινά που είμαι υποχρεωμένος να πω ότι το περιεχόμενο της ταινίας έχει ελάχιστη σχέση με την αλήθεια, τις τότε πραγματικές συγκρούσεις, τα αληθινά διλήμματα, τις εναλλακτικές προτάσεις, τις δυνατότητες και τα γεγονότα εκείνης της κρίσιμης περιόδου, ενώ δίνει την εντύπωση ότι το σενάριο της κατασκευάστηκε για να εξωραΐσει πρόσωπα και ανεξάρτητα από προθέσεις, να συγκαλύψει ανεπίτρεπτες καταστάσεις».
Το γεγονός αυτό από μόνο του δεν σημαίνει αναγκαστικά ότι ο Λαφαζάνης καταλάβαινε τι συνέβαινε εκείνη την κολασμένη άνοιξη και εκείνο το τρισκατάρατο συριζαϊκό καλοκαίρι του 2015, και  δεν ήταν ο μόνος. Ο ΣΥΡΙΖΑ είχε αφεθεί στις εκλάμψεις και τις επινοήσεις του Γιάνη, με τον Τσακαλώτο να προσπαθεί να βρει συσχετίσεις αυτών που συνέβαιναν, με αυτά που έμαθε ως γνήσιος Αριστερός οικονομολόγος.
Τον Απρίλιο του 2015 το ερώτημα αν η Ελλάδα θα παρέμεινε ή όχι στην Ευρωζώνη παρέμενε αναπάντητο. Έγκυροι, όμως, αναλυτές θεωρούσαν σχεδόν βέβαιο ότι η όλη κατάσταση θα οδηγούσε σε πιστωτικό γεγονός και χρεωκοπία αλλά όχι και σε Grexit. Καταστατικά και νομοθετικά δεν υπήρχε απόφαση της Ε.Ε. που να υποχρεώνει μία χώρα σε έξοδο επειδή δεν πληρώνει τα χρέη της. Εκ των υστέρων αποδείχθηκε ότι στην πραγματικότητα το Grexit δεν αποτέλεσε ποτέ επιλογή του «πειράματος». Δεν μας έδιωξαν κλοτσηδόν αλλά έβαλαν τον Alexis να κάνει την κωλοτούμπα του αιώνα.
Η χρεωκοπία εκείνη την εποχή θα μπορούσε να σημαίνει πολλά και διάφορα πράγματα σε οικονομικό και πολιτικό επίπεδο. Τι θα γινόταν με την πληρωμή μισθών και συντάξεων, με τα κουτσουρεμένα κρατικά ομόλογα των φυσικών προσώπων, με τα χρέη προς το ΔΝΤ και την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα κλπ;  Η αθέτηση των υποχρεώσεων προς το ΔΝΤ και προς την ΕΚΤ θεωρητικά θα οδηγούσε σε μία βραχυπρόθεσμη οικονομική ανακούφιση αλλά κάτι τέτοιο δεν είχε επιχειρηθεί ποτέ και από καμία χώρα στο πλαίσιο της Ε.Ε. Πάντως ήταν δεδομένο ότι, σε περίπτωση αθέτησης των υποχρεώσεων της χώρας, οι χρεωστικοί τίτλοι της δεν θα μπορούσαν να «παίξουν» σαν «IOUs» στις δημοπρασίες χρήματος της ΕΚΤ. Αυτό ίσως πυροδοτούσε αντιδράσεις του «συστήματος» προς την κατεύθυνση του Grexit. Επρόκειτο για μία ρευστή και μεταβαλλόμενη κατάσταση. Κινούμενη άμμος στην κυριολεξία.
«Άλλωστε τα πράγματα έχουν αποδείξει πως η οικονομική επιστήμη μόνο για το παρελθόν μπορεί να μιλήσει με σιγουριά. Ρωτήστε ένα οικονομολόγο, πότε είναι καλύτερα να προβείτε σε μία αγορά. Θα σας απαντήσει: πέρυσι…». Η ρήση αυτή του αείμνηστου Αθανάσιου Κανελλόπουλου στο βιβλίο του «Η οικονομία ανάμεσα στο χθες και στο αύριο», 1980, θα μπορούσε να ήταν μερικώς σωστή υπό προϋποθέσεις. Δυστυχώς, η οικονομική επιστήμη δεν μπορεί να μιλήσει με σιγουριά ούτε για το παρελθόν, ούτε για το παρόν, ούτε για το μέλλον. Στο «αύριο» της οικονομίας του Κανελλόπουλου δεν διακρίνει κανείς ούτε ψήγμα από τα όσα ζήσαμε από το 2009, και κυρίως από όσα βιώσαμε με την άνοδο των ΣΥΡΙΖΑ-ΑΝΕΛ στην εξουσία. Και αυτό γιατί οι δυνάμεις που καθορίζουν το παγκόσμιο χρηματοπιστωτικό και νομισματικό περιβάλλον είναι δύσκολα ανιχνεύσιμες αυτές καθαυτές, και πόσο μάλλον οι πρακτικές και οι διαδικασίες που χρησιμοποιούν. Οι «πτήσεις» γίνονται με αυτόματο πιλότο.
Ο J. K. Galbraith έθεσε το θέμα ως μία αέναη ανακάλυψη μίας προαιώνιας απάτης. Στο μνημειώδες βιβλίο του «Το Χρήμα», 1976, επισημαίνει ότι το χρονικό διάστημα ανάμεσα στο θεωρητικό μεγαλείο της οικονομολογικής μεγαλοφυΐας και το ναδίρ της επερχόμενης καταστροφής είναι συχνά μερικοί μήνες μόνο, το πολύ λίγα χρόνια. Βεβαίως, ο Galbraith χρησιμοποιεί τρανταχτά παραδείγματα, όπως ο Τζων Λω, ο Νίκολας Μπηλντ, ή ο Μπέρναρντ Κόρνφηλντ. Μερικοί μήνες ήταν αρκετοί και για τον «δικό» μας Γιάνη (με ένα ν) Βαρουφάκη.

ΤΟΞΙΚΟ ΚΛΙΜΑ
Σύμφωνα με στοιχεία που έδωσε στη δημοσιότητα το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο, το δημόσιο και ιδιωτικό χρέος παγκοσμίως έφθασε στα τέλη του 2015 το ποσό των 152 τρισεκατομμυρίων δολαρίων ή στο 255% του παγκόσμιου ονομαστικού ΑΕΠ.  Τότε υπήρξε η εκτίμηση ότι το χρέος της Ιαπωνίας θα ανερχόταν στο 250% του ΑΕΠ και της Ελλάδας στο 183,4%. Μιλάμε για παγκόσμιες πρωτιές!  Όμως, εκθέσεις χρηματιστηριακών κύκλων και οίκων αξιολόγησης ανέβαζαν το σύνολο του ιδιωτικού και δημόσιου χρέους στα 200 τρισεκατομμύρια δολάρια, από τα οποία τα 60 τρις αφορούσαν ένα «τοξικό» δημόσιο χρέος που απειλούσε την παγκόσμια οικονομία και σταθερότητα.
Με λίγα λόγια, τα τεκταινόμενα στην Ελλάδα το 2015 συνέβαιναν μέσα σ’ ένα παγκόσμιο «τοξικό» οικονομικό περιβάλλον, απότοκο εν πολλοίς της κατάρρευσης της αμερικανικής οικονομίας μετά το 2007-2008, που συμπαρέσυρε και τις χώρες του ευρωπαϊκού νότου. Σύμφωνα με γνωστό συμβουλευτικό όμιλο (global management consulting), από τους τελευταίους μήνες του 2007 και μέχρι το τέλος του 2014 το παγκόσμιο δημόσιο χρέος εκτοξεύτηκε κατά 25 τρισ. δολάρια ή 76%, από τα 33 τρισ. στα 58 τρισ. Μέσα σε 7 χρόνια το χρέος της Κίνας τετραπλασιάστηκε.
Για την αντιμετώπιση αυτής της τρομακτικής κατάστασης ο όμιλος είχε προτείνει διάφορα μέτρα, που εν πολλοίς εξηγούσαν και τη στάση των δανειστών απέναντι στο δημόσιο χρέος της Ελλάδας. Στην έκθεση προτείνονταν από την επέκταση των προγραμμάτων ποσοτικής χαλάρωσης μέχρι ευρείες αναδιαρθρώσεις («κουρέματα») χρεών διαφόρων χωρών - με διαγραφές χρεών που έχουν αγοραστεί από κεντρικές τράπεζες - και από επιβολή εφάπαξ φόρων στον πλούτο μέχρι ευρεία εκποίηση δημόσιων περιουσιακών στοιχείων των χωρών. Έτσι οδηγηθήκαμε στο ΥΠΕΡΤΑΜΕΙΟ και στην υποθήκη των «φιλέτων» και των «ασημικών» της χώρας. Το είχε πει ο Σόιμπλε με άλλα λόγια: «Αλέξη, δεν θα μπορέσεις να υλοποιήσεις αυτά που υπόσχεσαι»!
Μέσα σ’ αυτή την περίοδο, ο διευθύνων σύμβουλος της Deutsche Bank είχε φθάσει στο σημείο να καταγγέλλει ότι ο γερμανικός τραπεζικός κολοσσός είχε πέσει «θύμα φημών και κερδοσκοπικών παιχνιδιών». Όπως δημοσιεύτηκε, το αμερικανικό υπουργείο Δικαιοσύνης είχε επιβάλλει πρόστιμο 14 δις δολαρίων για το ρόλο της τράπεζας στη χρηματοπιστωτική κρίση του 2008, με την κατηγορία της παραπλανητικής πώλησης τιτλοποιημένων χρεών στεγαστικών δανείων. Εάν, λοιπόν, ένα τερατώδες τραπεζικό ίδρυμα όπως είναι η Deutsche Bank, με 1,8 τρις δολάρια ενεργητικό εκείνη την περίοδο, πέφτει θύμα «φημών και κερδοσκοπικών παιχνιδιών», τότε καταλαβαίνει κανείς γιατί οι κυβερνήσεις δεν ελέγχουν τις οικονομίες των χωρών τους, και γιατί και η Μέρκελ δεν ήξερε τι να κάνει με την Ελλάδα.

ΓΥΡΙΖΟΝΤΑΣ ΠΙΣΩ
Ας δούμε τι έγραφε στους FT o Wolfgang Munchau, στις 19 Απριλίου του 2015, για την τρέχουσα κατάσταση του ελληνικού (παγκόσμιας διάστασης) προβλήματος:
“What is worrying is that the talks are not going anywhere. This is why speculation about an agreement in the summer or the autumn is ultimately not reassuring. Particularly puzzling is the Greek negotiating strategy. On the substance, I tend to agree with finance minister Yanis Varoufakis: the eurozone’s economic crisis management has been catastrophic. Under present parameters, it is fundamentally unsustainable. But I do not understand why he spends so much time preaching to those who tend to agree with him at prestigious conferences in pleasant surroundings. Should he not be working on the hard negotiations with his European creditors, and on the two plan B scenarios?
«Αυτό που είναι ανησυχητικό είναι ότι οι συνομιλίες δεν οδηγούν πουθενά. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο η εικασία για μία συμφωνία το καλοκαίρι ή το φθινόπωρο είναι τελικά μη καθησυχαστική. Ιδιαίτερα αινιγματική είναι η ελληνική διαπραγματευτική στρατηγική. Επί της ουσίας τείνω να συμφωνήσω με τον Έλληνα υπουργό Οικονομικών Γιάνη Βαρουφάκη ότι η διαχείριση της οικονομικής κρίσης στην Ευρωζώνη ήταν καταστροφική. Υπό τις παρούσες παραμέτρους είναι μη βιώσιμη. Δεν καταλαβαίνω όμως γιατί ξοδεύει τόσο χρόνο κάνοντας κήρυγμα σ’ αυτούς που τείνουν να συμφωνούν μαζί του σε διεθνή συνέδρια μέσα σ’ ένα ευχάριστο περιβάλλον. Δεν θα έπρεπε να εργάζεται για τις σκληρές διαπραγματεύσεις με τους Ευρωπαίους πιστωτές του και για τα δύο σενάρια του σχεδίου Β;
Both Grexit and the option of a default inside the eurozone would stretch the resources of even the most organised government. It would require military-style preparation: exchange controls, temporary closure of land borders and airports, overnight bank recapitalisation, and logistical planning to convey money from A to B on D-Day. Is the Greek government really so smart it can just wait until the fateful moment arrives, and then manage this whole process in real time with no script?
Και το Grexit και η επιλογή μίας χρεωκοπίας μέσα στην ευρωζώνη θα εξαντλούσε τις αντοχές και της πιο καλά οργανωμένης κυβέρνησης. Θα απαιτούσε μία στρατιωτικού τύπου προετοιμασία: συναλλαγματικοί έλεγχοι, προσωρινό κλείσιμο χερσαίων συνόρων και αεροδρομίων, ανακεφαλαιοποίηση τραπεζών μίας ημέρας και λογιστικό σχεδιασμό για τη μεταφορά χρημάτων από το Α (σχέδιο) στο Β την ημέρα της κρίσης. Είναι η ελληνική κυβέρνηση τόσο έξυπνη ώστε να περιμένει να έρθει η μοιραία στιγμή, και τότε να διαχειριστεί όλη αυτή τη διαδικασία σε πραγματικό χρόνο χωρίς σενάριο;
I think I know the answer to that, and wonder whether one or more people on both sides of these discussions may simply be miscalculating. We may be on the verge of one of those sleepwalking moments in European history”.
Νομίζω ότι γνωρίζω την απάντηση σε αυτό, και αναρωτιέμαι αν ένας ή περισσότεροι άνθρωποι και στις δύο πλευρές αυτών των διαβουλεύσεων μπορεί απλά να κάνουν λάθος υπολογισμούς. Μπορεί να είμαστε στα πρόθυρα μίας από εκείνες τις στιγμές υπνοβασίας της ευρωπαϊκής ιστορίας».
Σήμερα, αυτοί «που δεν ήταν έτοιμοι να κυβερνήσουν» - (σιγά την είδηση) - έχουν ξυπνήσει από την υπνοβασία, και κατηγορούν ο ένας τον άλλο για τη μοιραία στιγμή, που θα έπρεπε να διαχειριστούν την όλη υπόθεση σε πραγματικό χρόνο και χωρίς σενάριο. Αποδείχτηκε πολύ απλό: Ο Αλέξης βγήκε από την αίθουσα μόνον όταν υπέγραψε τα πάντα. «Αλέξη, δεν θα μπορέσεις να υλοποιήσεις αυτά που υπόσχεσαι»!

ΠΑΡΑΛΙΓΟ ΣΤΑ ΒΡΑΧΙΑ
Έτσι, λοιπόν, πήγαν στο βρόντο τα παράλληλα νομίσματα, τα ευρώ «μαϊμού», τα σενάρια για επιστροφή στη δραχμή, οι «επιδρομές» στα ευρώ της ΕΚΤ, τα IOUs της βαρουφάκιας δημιουργικής ασάφειας. Η χώρα γλίτωσε στο παραπέντε οικονομικές συνθήκες λατινοαμερικάνικου προτεκτοράτου, και οι μαθητευόμενοι μάγοι εξακολουθούν να πληρώνονται από το ελληνικό δημόσιο. Δικαιολογημένα, έχουν επανεκλεγεί! Να τι έγραψε για τα IOUs ο J. K. Galbraith, στο περίφημο πόνημά του «ΤΟ ΧΡΗΜΑ»:
«Σε προηγούμενα χρόνια, όταν τρομαγμένοι οι άνθρωποι μαζευόντουσαν στις τράπεζες, μερικές φορές αυτές έβγαζαν πιστοποιητικά – στην κυριολεξία I.O.U. (σ.σ.: I Owe You, σου χρωστώ δηλαδή) – για να τακτοποιήσουν τους λογαριασμούς τους η μία με την άλλη, ή με τους πιο έμπιστους πιστωτές τους. Μ’ αυτόν τον τρόπο, οι τράπεζες είχαν καταφέρει να κρατήσουν τα πιο αποδεκτά μετρητά τους για τους πιο απαιτητικούς καταθέτες. Η νέα νομοθεσία έκανε μόνιμες αυτές τις διευθετήσεις. Οι τράπεζες είχαν την άδεια να ενωθούν για να εκδώσουν ένα νόμισμα επείγουσας ανάγκης. Αυτό μπορούσε να γίνει με αντίκρισμα την ασφάλεια υγειών ομολογιών και εμπορικών δανείων – τα τελευταία μπορούσαν ουσιαστικά να μετατραπούν σε μετρητά χωρίς να πουληθούν… αυτό το υποκατάστατο νόμισμα θα αποσύρονταν από την κυκλοφορία, όταν θα είχε περάσει η επείγουσα ανάγκη. Ο νόμος (για τα I.O.U.) χρησιμοποιήθηκε μόνο μια φορά, όταν ξέσπασε ο πόλεμος του 1914».   
Το 2015, ο αδαής και φορτωμένος ιδεοληψίες κακεντρεχής ΣΥΡΙΖΑ μάσησε τον βαρουφάκιο «ταραμά», που δεν μασάει ούτε η κατσίκα στο χωριό. Αλλά τα πράγματα θα μπορούσαν να εξελιχθούν πολύ χειρότερα, αν ανατρέξουμε στην περίπτωση του Τζων Λω. Δεν υπάρχει συνεπής οικονομολόγος ολκής που θα παραλείψει σε πόνημά του το παράδειγμα του Σκωτσέζου τζογαδόρου του 18ου αιώνα. Ο Niall Ferguson στο πολύκροτο έργο του «Η εξέλιξη του Χρήματος – Μία οικονομική ιστορία του κόσμου» αφιερώνει αρκετές σελίδες στον άνθρωπο που τίναξε στον αέρα τη γαλλική οικονομία για δεκαετίες και έστρωσε το δρόμο για την περιβόητη «γαλλική επανάσταση» του 1789.
Όπως γράφει ο Ferguson, ο Λω αδημονούσε να εφαρμόσει ένα δικής του επινόησης χρηματοοικονομικό σύστημα πάνω σε ένα ανύποπτο έθνος. Αν υπήρχε τότε Ελλάδα, να είστε σίγουροι ότι θα ήμασταν η πρώτη επιλογή. Ο κατά τ’ άλλα εκπληκτικός αυτός τύπος είχε συλλάβει την ιδέα της δημιουργίας ενός νομίσματος από χαρτί, που θα ήταν το ίδιο χρηστικό με τα κέρματα. Ο Λω εφάρμοσε ή πρότεινε διάφορες «καινοτόμες» ιδέες στην Ολλανδία, στη Γένοβα, στη Σκωτία, στη Σαβοϊα κλπ., πριν καταλήξει στη Γαλλία των Λουδοβίκων.
Το 1716 έπεισε τους Γάλλους και ίδρυσε τη Banque Générale, με διευθυντή τον ίδιο, και για μία εικοσαετία η τράπεζα είχε την άδεια να εκδίδει τραπεζογραμμάτια πληρωτέα σε μεταλλικό νόμισμα χρυσού ή αργύρου. Ο Τζων Λω κατάφερε μέσα σε τέσσερα χρόνια να γίνει Γενικός Ελεγκτής των Οικονομικών έχοντας υπό την εποπτεία του, μεταξύ άλλων, την είσπραξη των έμμεσων φόρων της Γαλλίας, το συνολικό δημόσιο χρέος, τα 26 γαλλικά νομισματοκοπεία, την αποικία της Λουιζιάνα κλπ. Για να μην τα πολυλογούμε, ο Λω πολύ σύντομα φόρτωσε τη γαλλική οικονομία, τους ομολογιούχους, τους μετόχους και τον κοσμάκη με πληθωριστικά «χαρτιά» που με το βάρος τους αγόραζες …χαρτί τουαλέτας.
Μία σημαντική λεπτομέρεια: Οι Γάλλοι την «πάτησαν» γνωρίζοντας το πραγματικό πρόσωπο του Λω. Το 1708 ο τότε υπουργός των Εξωτερικών του Λουδοβίκου ΙΔ΄ τον είχε χαρακτηρίσει επαγγελματία τζογαδόρο και πιθανόν κατάσκοπο. Ο Λω έφυγε αφήνοντας τη γαλλική οικονομία και το χρηματοπιστωτικό της σύστημα στη λίθινη εποχή. Άφησε όμως και ένα συγκινητικό γράμμα στον δούκα της Ορλεάνης: «Αναγνωρίζω ότι έκανα μεγάλα λάθη. Τα έκανα επειδή είμαι απλώς άνθρωπος και όλοι οι άνθρωποι είναι επιρρεπείς σε σφάλματα. Όμως, δηλώνω ότι καμιά από αυτές τις πράξεις δεν είχε ως κίνητρο το δόλο ή την ανεντιμότητα, και ότι δεν πρόκειται να εξακριβωθεί κανένα τέτοιου είδους στοιχείο στο χαρακτήρα μου σε όλη την πορεία των ενεργειών μου».