Η ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ 1821 ΣΤΗ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ ΚΑΙ ΤΟ ΓΑΛΛΙΚΟ ΠΡΟΞΕΝΕΙΟ ΣΤΗ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ

Του ΒΑΣΙΛΗ Σ. ΚΑΡΤΣΙΟΥ

booksonthesites.blogspot.com

 

Το σχέδιο του Φιλικού αρχηγού και υπερασπιστή της Μακεδονίας, Εμμανουήλ Παπά, για κατάληψη της Θεσσαλονίκης αμέσως μετά την άφιξή του στη μονή Εσφιγμένου του Αγίου Όρους, στις 23 Μαρτίου του 1821, μπορεί να φαντάζει ουτοπικό αλλά σε εκείνη τη χρονική συγκυρία δεν ήταν ανέφικτο. Άλλωστε από τον Μάιο του 1821 ο Εμμανουήλ Παπάς ζητούσε τη συνδρομή μοίρας του ελληνικού στόλου, που είχε ήδη συγκροτηθεί τον Απρίλιο του 1821. Τα τείχη της πόλης ήταν σε άθλια κατάσταση. Η τελευταία πολιορκία της πόλης έγινε από τους ίδιους του Οθωμανούς το 1430. Η Θεσσαλονίκη δεν πολιορκήθηκε και δεν απειλήθηκε μέχρι την περίοδο της επανάστασης στη Μακεδονία το 1821.

Από τη μαζική παραγγελία πολεμοφοδίων, που έγινε προς την Υψηλή Πύλη τον Σεπτέμβριο του 1821, αποδεικνύεται ότι τα 5 φρούρια των τειχών δεν είχαν επαρκή εξοπλισμό. Από αναφορά του Μπαϊράμ πασά προς τον Σουλτάνο μαθαίνουμε ότι η στρατιά του καθυστέρησε αρκετές ημέρες για να καταπνίξει την εξέγερση των χωριών στην ανατολική Θράκη. Τραγική ειρωνεία, αυτή η καθυστέρηση ωφέλησε μεν την επανάσταση στον Μοριά, αλλά ως χρονική συγκυρία λειτούργησε καταστρεπτικά για την πορεία του Εμμανουήλ Παπά προς τα τείχη της ακρόπολης της Θεσσαλονίκης μέσω των περιοχών Ρεντίνας, Ζαγκλιβερίου, Χορτιάτη.

Στις 13 Ιουνίου 1821, στα στενά της Ρεντίνας οι επαναστάτες έπεσαν πάνω στον κύριο όγκο των δυνάμεων του Μπαϊράμ πασά που όδευαν προς τη Θεσσαλονίκη με τελικό προορισμό τον Μοριά. Όπως έγραψε στην αναφορά του ο ίδιος ο Μπαϊράμ πασάς, διατάχθηκε να καταπνίξει και την επανάσταση στη Χαλκιδική. Μόλις τον Αύγουστο του 1821, ένα τμήμα των δυνάμεων του Μπαϊράμ πασά έφθασε στα Βασιλικά Φθιώτιδας όπου νικήθηκαν κατά κράτος από τους οπλαρχηγούς της ανατολικής Στερεάς.

Στη γνωστή και μοναδική φωτογραφία του παραλιακού τείχους της Θεσσαλονίκης, της δεκαετίας του 1860, μπορούμε να διακρίνουμε καθαρά ότι ήταν σε άθλια κατάσταση. Η εικόνα του παραλιακού τείχους δεν διέφερε και πολύ την εποχή της Επανάστασης. Μία μοίρα 15-20 πολεμικών πλοίων, των 16-18 κανονιών το καθένα, θα είχε κονιορτοποιήσει το παραλιακό τείχος και το μεγαλύτερο μέρος της πόλης κάτω από την Εγνατία. Ο επί σειρά ετών Γάλλος πρόξενος στην προεπαναστατική περίοδο Κουζινερύ, μας άφησε παρακαταθήκη απεικονίσεις από τα τείχη και το εσωτερικό της πόλης, με φανερά τα σημάδια της παρακμής και της εγκατάλειψης.

Την αψίδα του Γαλερίου ο Κουζινερύ την αναφέρει ως «αψίδα του Μεγάλου Κωνσταντίνου». Ίσως γιατί ο πατέρας του Μεγάλου Κωνσταντίνου, ο Κωνστάντιος Χλωρός, ήταν μέλος της Πρώτης Τετραρχίας που διοικούσε τότε την Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία.

Η έναρξη της επανάστασης στη Χαλκιδική και η διαφαινόμενη απειλή για την πόλη της Θεσσαλονίκης θορύβησε, μεταξύ άλλων, και το γαλλικό προξενείο της Θεσσαλονίκης καθώς οι Γάλλοι επιθυμούσαν διακαώς να υπερισχύσουν στον εμπορικό ανταγωνισμό με τους Άγγλους και τους Αυστριακούς. Η κατάσταση ήταν τεταμένη και προεπαναστατικά λόγω της πειρατείας στον Θερμαϊκό και μέχρι τις Βόρειες Σποράδες. Οι τούρκοι δεν ήταν σε θέση να εξασφαλίσουν την προστασία των εμπορικών πλοίων. Ο πλους προς και από τη Θεσσαλονίκη γινόταν μετ’ εμποδίων.

ΕΡΓΑ ΚΑΙ ΗΜΕΡΕΣ ΤΟΥ ΓΑΛΛΙΚΟΥ ΠΡΟΞΕΝΕΙΟΥ

Οι Γάλλοι απέδιδαν μεγάλη σημασία στη Θεσσαλονίκη για τη διείσδυσή τους στο εμπόριο της Ανατολής αλλά και στη βαλκανική ενδοχώρα. Ήδη, από το 1685 είχε ιδρυθεί το γαλλικό προξενείο στη Θεσσαλονίκη με πρώτο πρόξενο τον γιο του εξέχοντος οικονομολόγου υπουργού του Λουδοβίκου 14^ου, του Ζαν Μπαπτίστ Κολμπέρ (Jean Baptiste Colbert). Ο πρώτος πρόξενος της Γαλλίας στη Θεσσαλονίκη είχε το ίδιο ακριβώς όνομα με τον πατέρα του, Ζαν Μπαπτίστ Κολμπέρ.

Ο Felix Beaujour (Φελίξ Μποζούρ) είχε πρωτοδιοριστεί πρόξενος στη Θεσσαλονίκη το 1794, μετά την ταραχώδη περίοδο που ακολούθησε τη Γαλλική Επανάσταση του 1789, σε μία προσπάθεια της Γαλλικής κυβέρνησης να ανακτήσει το χαμένο έδαφος και να ξαναπάρει πίσω ένα κομμάτι του εμπορίου της πόλης που είχε περάσει στα χέρια των Ελλήνων και των Εβραίων.

Όμως αυτή η προσπάθεια της Γαλλίας για την ανάκτηση του χαμένου εδάφους στο εμπόριο της Ανατολής δεν κράτησε για πολύ. Με το ξέσπασμα των Ναπολεόντειων πολέμων η κατάσταση επανήλθε στην πρότερη επαναστατική οπισθοδρόμηση, και μάλιστα οι Έλληνες πλοιοκτήτες επωφελούμενοι της αναταραχής στην Ευρώπη είχαν εξασφαλίσει ένα σημαντικό κομμάτι του θαλάσσιου εμπορίου. Μόνον μετά τη λήξη της τυχοδιωκτικής εκστρατείας του Ναπολέοντα, την Παλινόρθωση της μοναρχίας και το συνέδριο της Βιέννης το 1814 αρχίζει και πάλι η προσπάθεια για να επανέλθει το γαλλικό εμπόριο στην Ανατολή στην παλιά του αίγλη. Μόνο που τα πράγματα δεν ήταν πλέον καθόλου εύκολα.

«…Οι αποβάθρες είναι γεμάτες εμπορεύματα. Πλήθος ανθρώπων απασχολούνται στα πλοία και τις αποθήκες, ενώ τα παζάρια είναι πλήρως εφοδιασμένα και μονίμως γεμάτα με αγοραστές και πωλητές. Στην πραγματικότητα στον τομέα αυτό απασχολούνται κυρίως Έλληνες και Εβραίοι άνθρωποι πάντα έτοιμοι να αρπάξουν κάθε ευκαιρία που μπορεί να παρουσιαστεί στο εμπόριο και πάντα εφευρετικοί στην αντιμετώπιση και την υπερνίκηση της πολιτικής καταπίεσης, υπό την οποία εργάζονται. Την περίοδο που επισκεφθήκαμε τη Θεσσαλονίκη η τεράστια και ξαφνική εισροή εμπορευμάτων σε αυτό το λιμάνι παρείχε μία ιδιαίτερα ευνοϊκή ευκαιρία…».

Μετά την παραίτηση του Ταλλεϋράνδου από το υπουργείο Εξωτερικών της Γαλλίας, ο Λουδοβίκος ΙΗ΄ ανέθεσε την προεδρία της κυβέρνησης και το υπουργείο Εξωτερικών στον Αρμάνδο-Εμμανουέλ ντε Ρισελιέ. Η θητεία του Ρισελιέ διήρκησε από τις 26 Σεπτεμβρίου του 1815 έως και τις 29 Δεκεμβρίου 1818. Το υπουργικό συμβούλιο του Ρισελιέ ήταν βεβαίως υπέρ της παλινόρθωσης και εναντίον κάθε μορφής βοναπαρτισμού και ρεπουμπλικανισμού. Το υπουργείο Εσωτερικών είχε δοθεί στον υπερ-μοναρχικό κόμη του Βομπλάν. Οι πολιτικές εξελίξεις μετά τις εκλογές του 1816 και του 1817 οδήγησαν τον Ρισελιέ στην παραίτηση, ιδιαιτέρως μετά τη σύγκρουσή του με τον υπουργό της Αστυνομίας Ελιά Ντεκάζ, έναν φιλελεύθερο «συνταγματικό» δημοφιλή πολιτικό την περίοδο της παλινόρθωσης των βουρβόνων.

Ας δούμε, τι έγραφε ο Ρισελιέ το 1817 προς τον Λουδοβίκο ΙΗ΄ σχετικά με τις προσπάθειες επανάκαμψης του γαλλικού εμπορίου στην Ανατολή και τον διορισμό του Μποζούρ:

«Το εμπόριο της Ανατολής μου φάνηκε ότι έπρεπε να αποτελέσει το αντικείμενο μίας ειδικής μελέτης για το ενδιαφέρον που η Μεγαλειότητάς σας επιδεικνύει σε όλα όσα συνεισφέρουν στην ευημερία του βασιλείου… Στις σχέσεις της μ’ αυτή τη χώρα, η Γαλλία είχε βρει τα πρώτα στοιχεία της παλιάς της ευημερίας, και φαίνεται ότι είναι ακόμη εκεί που οφείλει να αναζητήσει τα μέσα για να την επαναφέρει. Αλλά για να ανοίξουμε εκ νέου το δρόμο στους εμπόρους μας και τους εξερευνητές μας, θεωρώ ως ουσιώδες να σταλεί επιτόπου ένα φωτισμένο άτομο για να αντλήσει από εκεί τις απαραίτητες πληροφορίες χωρίς τις οποίες θα είναι αδύνατον να επιχειρήσουμε με επιτυχία… Πριν την επανεγκατάσταση, θα πρέπει να γνωρίζουμε και να εκτιμήσουμε τις αλλαγές που θα μπορούσε να έχουν συμβεί κατά τη διάρκεια των τελευταίων 25 χρόνων στη γενικότερη κατάσταση στην Ανατολή ώστε να αξιολογήσουμε τις τροποποιήσεις που θα πρέπει να υποστεί το παλιό πλάνο, το οποίο δεν μπορεί να τεθεί αμέσως σε λειτουργία παρά με την άμεση παρέμβαση ενός ανώτερου εμπορικού πράκτορα εφοδιασμένου με όλες τις απαραίτητες εξουσίες για το σκοπό αυτό».

Ο διορισμός του Μποζούρ στα 1817 ως «γενικός επιθεωρητής του εμπορίου στην Ανατολή» γίνεται λοιπόν υπό το πρίσμα της επικυριαρχίας του γαλλικού εμπορίου ή υπό την αίρεση να καταστεί τουλάχιστον ανταγωνιστικό του αγγλικού και αυστριακού εμπορίου.

«Οι οδηγίες που παίρνει ο παλιός πρόξενος της Θεσσαλονίκης δείχνουν τη βούληση της Παλινόρθωσης, μέσω της εντολής αποστολής του υπουργού Εξωτερικών, να κλείσει την τελευταία περίοδο και να επανέλθει σε μία προηγούμενη κατάσταση, αυτήν της ‟παλιάς ευημερίας”. Αυτή η αποστολή αναδεικνύεται μέσα από το κείμενο των ‟γενικών οδηγιών για τους προξένους της Γαλλίας στις χώρες του εξωτερικού”, της 8^ης Αυγούστου 1814. Αυτό το κείμενο έχει ως σκοπό την επανασύνδεση με το παρελθόν με βάση το βασιλικό διάταγμα του Ιουνίου του 1781, το πλάνο της 3^ης Μαρτίου 1781 και των οδηγιών της 6^ης Μαΐου 1781. Επιμένει ιδιαίτερα στην προώθηση του εμπορίου, για το οποίο ο Φρανσουά Μποτού θρηνολογεί, ακόμη και στα 1818, ως «η υπογονιμότητα». Ο Μποζούρ επιθεωρεί τη Θεσσαλονίκη αμέσως μετά τη Σμύρνη, κάτι που δείχνει ότι η Σκάλα δεν έχει χάσει τίποτα από το ενδιαφέρον της για τη Γαλλία, με τη Θεσσαλονίκη να διατηρεί την εικόνα ενός μεγάλου λιμανιού της Ανατολής μέσα στα παριζιάνικα γραφεία της κεντρικής διοίκησης».

Την εποχή εκείνη οι «Σκάλες» της Θεσσαλονίκης, της Κωνσταντινούπολης και της Σμύρνης έπαιζαν πρωταγωνιστικό ρόλο στο θαλάσσιο εμπόριο της Ανατολής. Η Θεσσαλονίκη είχε καταστεί σταδιακά η δεύτερη σε πληθυσμό πόλη της οθωμανικής αυτοκρατορίας.

«Ο πληθυσμός της Θεσσαλονίκης ίσως ξεπερνά στην παρούσα φάση τις εβδομήντα χιλιάδες ψυχές. Έχω ακούσει ότι εκτιμάται σε ενενήντα χιλιάδες, αλλά στην εκτίμηση αυτή φαίνεται ότι υπάρχει κάποια υπερβολή. Ωστόσο, είναι βέβαιο ότι ο αριθμός των κατοίκων είχει αυξηθεί κατά πολύ τα τελευταία χρόνια, εν μέρει λόγω της διεύρυνσης του εμπορίου της περιοχής και εν μέρει λόγω της εγκατάστασης πλήθους μεταναστών, που έχουν καταφύγει εδώ για να αποφύγουν την εξουσία ή την εκδίκηση του Αλή Πασά. Ο πληθυσμός αποτελείται από τέσσερις ξεχωριστές τάξεις: Τούρκους, Έλληνες, Εβραίους και Φράγκους… Υπολογίζεται ότι ο αριθμός των ελληνικών οικογενειών στη Θεσσαλονίκη είναι περίπου δύο χιλιάδες. Το μεγαλύτερο τμήμα του ελληνικού πληθυσμού ασχολείται με το εμπόριο και πολλοί από τους Έλληνες εμπόρους που κατοικούν εδώ έχουν αποκτήσει σημαντικές περιουσίες από αυτή την πηγή. Το εμπόριο που διεξάγουν είναι ως έναν βαθμό εξαρτημένο από το εμπόριο των Φράγκων εμπόρων της Θεσσαλονίκης, αλλά επιπροσθέτως διατηρούν ισχυρούς και ανεξάρτητους δεσμούς με τη Γερμανία, την Κωνσταντινούπολη, τη Σμύρνη, τη Μάλτα και με διάφορες περιοχές της Ελλάδας».

Ενώ, λοιπόν, οι Έλληνες κατείχαν ένα σημαντικό κομμάτι του εμπορίου τόσο μέσα στην πόλη όσο και στο θαλάσσιο εμπόριο, η εκπροσώπηση του γαλλικού εμπορίου στη «σκάλα» της Θεσσαλονίκης είχε υποβαθμιστεί σε μεγάλο βαθμό. Η έκθεση του Μποζούρ είναι σαφής:

«Η Σκάλα στη Θεσσαλονίκη είναι πολύ υποβαθμισμένη απ’ ότι ήταν πριν είκοσι χρόνια. Από τους 10 εμπορικούς οίκους που υπήρχαν δεν έχουν μείνει παρά τέσσερις, και αυτοί οι τέσσερις οίκοι δεν κάνουν σχεδόν τίποτα. Οι Έλληνες έχουν καταλάβει το εμπόριο της Μασσαλίας και οι Γάλλοι δεν θα το ξαναβρούν ποτέ εάν η κυβέρνηση δεν πάρει κάποια μέτρα για να το απαγορέψει στους ξένους ή τουλάχιστον να τους απομακρύνει… Το Λιβόρνο και η Μάλτα φαίνεται ότι έχουν αντικαταστήσει τη Μασσαλία στο εμπόριο της Θεσσαλονίκης, αλλά αυτό έγινε γιατί αυτά τα δύο μέρη έγιναν, εξαιτίας του πολέμου, η αποθήκη της Αγγλίας. Το Λιβόρνο πιθανόν να διατηρήσει ένα μέρος του εμπορίου καθώς υπάρχουν καταναλωτές στις γύρω περιοχές αλλά η Μάλτα, που δεν έχει, ανθίζει μόνο σε περιόδους πολέμου όπως το Σεντ Τόμας και το Λε Κρουά στις Αντίλλες. Αυτή η τόσο πολυσύχναστη αποβάθρα δεν πρέπει να μείνει στη σκιά στη Γαλλία. Αλλά γενικώς το εμπόριο της Θεσσαλονίκης και όλης της ευρωπαϊκής Τουρκίας μειώνεται παρά αυξάνεται επειδή αυτή η χώρα γίνεται φτωχότερη αντί να γίνεται πλουσιότερη».

Ωστόσο, ο Μποζούρ προτείνει λύσεις για την αναγέννηση του εμπορίου. Επαναλαμβάνει κυρίως τα παράπονα των τεσσάρων εμπορικών οίκων που παρέμειναν στη Θεσσαλονίκη: Oddo et Cie, Reboul et Cie, Fouquier et Giublich et Cie, Masse et Aubanel et Cie. Στα 1817 μόνον οι Mass και Oddo διέθεταν τις απαραίτητες διαπιστεύσεις. Ο πρώτος χρεοκόπησε και εξαφανίστηκε, και ο ίδιος και ο εμπορικός του οίκος στα 1819. Ο δεύτερος έχασε τις εγγυήσεις στα 1821.

Οι Γάλλοι έμποροι της Θεσσαλονίκης, όπως και στη Σμύρνη, εκτιμούν ότι γραφειοκρατικά και οικονομικά προβλήματα αποτελούν τροχοπέδη για την ανάπτυξη του εμπορίου και την επίτευξη των στόχων της γαλλικής κυβέρνησης. Οι γενικές διαπιστώσεις είχαν οδηγήσει στο συμπέρασμα ότι υπήρχε έλλειψη συνεννόησης μεταξύ των εμπόρων (όσων είχαν απομείνει) και του γαλλικού προξενείου. Το κλίμα δεν ήταν καθόλου ευνοϊκό αλλά είχε αρχίσει τουλάχιστον η προσπάθεια για την αλλαγή της υπάρχουσας κατάστασης.

Και ενώ η κεντρική διοίκηση στο Παρίσι αρχίζει την προσπάθεια για να ξαναβρεί το γαλλικό εμπόριο στην Ανατολή την παλιά του αίγλη, υποτροπιάζει και πάλι την περίοδο 1821-1822 με την έναρξη της Ελληνικής Επανάστασης:

«Το γεγονός αυτό οφείλεται στα τραγικά γεγονότα της Τουρκίας που ακολούθησαν την εξέγερση των Ελλήνων… Όλες οι εμπορικές πράξεις της πόλης μας και όλες οι αναφορές προς τα έξω είχαν ανασταλεί κατά τη διάρκεια των πρώτων εχθρικών κινήσεων των ύπουλων Ελλήνων».

Εντύπωση προκαλεί η κατά κόρον χρησιμοποίηση της γαλλικής λέξης perfide που αποδίδει την έννοια του ύπουλου και παρανόμου.

Στην επιστολή του αυτή, που απευθύνει στο εμπορικό επιμελητήριο της Μασσαλίας, ο Ρεμπούλ απηχεί τις οθωμανικές απόψεις για την ελληνική εξέγερση το τέλος της οποίας πιστεύει ότι θα έρθει πολύ γρήγορα. Η ελληνική επανάσταση έχει πράγματι ποικίλες συνέπειες στο εμπόριο της Θεσσαλονίκης. Παρ’ όλα αυτά, οι πρώτες επαναστατικές κινήσεις, παρά τις βιαιότητες, έχουν μικρή επίδραση στο εμπόριο. Τον Απρίλιο του 1822, ο ίδιος ο Μποτύ δείχνει πολύ ικανοποιημένος από το γαλλικό εμπόριο, το οποίο ευνοείται από τον θάνατο ή την αναχώρηση, εθελοντική από κάποιους, επιβαλλόμενης σε κάποιους άλλους, ενός μέρους των Οθωμανών χριστιανών της πόλης. Ο Γάλλος πρόξενος απλώς λυπάται για την έλλειψη πρωτοβουλιών των Γάλλων που θα μπορούσαν, κατά την άποψή του, να σπρώξουν το πλεονέκτημά τους πολύ περισσότερο και να ξεπεράσουν τους Αυστριακούς.

Εν κατακλείδι, στη Θεσσαλονίκη είχε αποδεκατιστεί ο ελληνικός πληθυσμός, η πόλη είχε γίνει τόπος μαρτυρίου για τους αιχμαλώτους από τη Χαλκιδική και τη Νάουσα, αλλά ο Μποτύ έδειχνε ικανοποιημένος για την ανάκαμψη του γαλλικού εμπορίου ελλείψει των καρατομημένων Ελλήνων ανταγωνιστών!

 

(Σημ.: Βιβλιογραφία και πηγές δεν αναγράφονται για ευνόητους λόγους. Αυτά και άλλα πολλά, με πλήρη βιβλιογραφία και πηγές, για την επανάσταση του 1821 στη Μακεδονία στον τόμο «Η Επανάσταση του 1821 και ο Εμμανουήλ Παπάς», εκδόσεις Ερωδιός, Θεσσαλονίκη 2021).

 

25η ΜΑΡΤΙΟΥ 2026: Η ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ ΞΕΚΙΝΗΣΕ!

Η αντίδραση του σουλτάνου μέσα από τα τουρκικά αρχεία.

Του ΒΑΣΙΛΗ Σ. ΚΑΡΤΣΙΟΥ

booksonthesites.blogspot.com

Η έναρξη της Ελληνικής Επανάστασης της Εθνικής Παλιγγενεσίας του 1821 ξεκίνησε στο Ιάσιο της Μολδαβίας, στις 24 Φεβρουαρίου 1821, από τον αρχηγό της Φιλικής Εταιρείας Αλέξανδρο Υψηλάντη με τη δημοσιοποίηση της ιστορικής προκήρυξης του «εις το γενικόν στρατόπεδον του Ιασίου» με τον τίτλο «Μάχου υπέρ πίστεως και πατρίδος»:

«Η ώρα ήλθεν, ώ Άνδρες Έλληνες!… Η Ευρώπη προσηλώνουσα τους οφθαλμούς της εις ημάς απορεί διά την ακινησίαν μας, ας αντιχήσωσι λοιπόν όλα τα Όρη της Ελλάδος από τον Ήχον της πολεμικής μας Σάλπιγγος, και αι κοιλάδες από την τρομεράν κλαγγήν των Αρμάτων μας. Η Ευρώπη θέλει θαυμάση τας ανδραγαθίας μας, οι δε τύραννοι ημών τρέμοντες και ωχροί θέλωσι φύγει απ’ έμπροσθέν μας… Είναι καιρός να αποτινάξωμεν τον αφόρητον τούτον Ζυγόν, να ελευθερώσωμεν την Πατρίδα, να κρημνίσωμεν από τα νέφη την ημισέληνον, διά να υψώσωμεν το σημείον, δι ού πάντοτε νικώμεν: λέγω τον Σταυρόν, και ούτω να εκδικήσωμεν την Πατρίδα, και την Ορθόδοξον ημών Πίστιν από την ασεβή των ασεβών Καταφρόνησιν… Ας καλέσωμεν λοιπόν εκ νέου, ώ Ανδρείοι και μεγαλόψυχοι Έλληνες, την ελευθερίαν εις την κλασικήν γην της Ελλάδος! Ας συγκροτήσωμεν μάχην μεταξύ του Μαραθώνος, και των Θερμοπυλών! Ας πολεμήσωμεν εις τους τάφους των Πατέρων μας, οι οποίοι διά να μας αφήσωσιν ελευθέρους επολέμησαν, και απέθανον εκεί! Το αίμα των τυράννων είναι δεκτόν εις την σκιάν του Επαμινώνδα Θηβαίου, και του Αθηναίου Θρασυβούλου, οίτινες κατετρόπωσαν τους τριάκοντα τυράννους, εις εκείνας του Αρμοδίου και Αριστογείτωνος, οι οποίοι συνέτριψαν τον Πεισιστρατικόν ζυγόν, εις εκείνην του Τιμολέοντος, όστις απεκατέστησε την ελευθερίαν εις την Κόρινθον και τας Συρακούσας, μάλιστα εις εκείνας του Μιλτιάδου, και Θεμιστοκλέους, του Λεωνίδα, και των τριακοσίων οίτινες κατέκοψαν τοσάκις τους αναριθμήτους στρατούς των βαρβάρων Περσών, των οποίων τους βαρβαροτέρους και ανανδροτέρους απογόνους πρόκειται εις ημάς σήμερον, με πολλά μικρόν κόπον να εξαφανίσωμεν εξ ολοκλήρου».

Ο Υψηλάντης διέβη τον Προύθο και ξεκίνησε την Επανάσταση στις παραδουνάβιες ηγεμονίες νωρίτερα των αρχικών σχεδιασμών για να προλάβει διαλυτικά φαινόμενα στις τάξεις των επαναστατών καθώς είχαν αρχίσει οι διαρροές, από πολλαπλές πηγές, εν όψει της επικείμενης εξέγερση. Η εξέλιξη των γεγονότων τον δικαίωσε διότι εάν περίμενε ένα μήνα ακόμη, η Επανάσταση στη Μολδοβλαχία πιθανόν να μην είχε ξεσπάσει, και κατ’ ακολουθία ούτε και οι εξεγέρσεις στη Μακεδονία, τη Στερεά και την Πελοπόννησο.

Οι «συμμαχίες» στις οποίες ο Υψηλάντης στήριξε σε μεγάλο βαθμό τις προσδοκίες του για επιτυχία του Κινήματος αποδείχθηκαν φρούδες ελπίδες. Ο Βλάχος αρχηγός Θεόδωρος Βλαδιμηρέσκου, ηγέτης μίας κατ’ επίφαση αγροτικού και κοινωνικού τύπου εξέγερσης εναντίον της εξουσίας των Φαναριωτών στην περιοχή, όχι μόνον δεν συνεργάστηκε αλλά εμφάνισε και ύποπτη συμπεριφορά από τη συνάντησή του κιόλας στο Βουκουρέστι με τον Γεωργάκη Ολύμπιο. Από την πλευρά του, και ο σέρβος ηγέτης Μίλος Ομπρένοβιτς αρνήθηκε, ουσιαστικά, να συμπράξει σε μία ταυτόχρονη εξέγερση κωλυσιεργώντας να δώσει απάντηση στις αιτιάσεις του Υψηλάντη.

Μάλιστα, ο Ομπρένοβιτς έγινε η αιτία να συλληφθεί από τους Τούρκους του Βελιγραδίου και να βρει φρικτό θάνατο ο Φιλικός Αριστείδης Παπάς. Από τα πιο ενεργά μέλη της Φιλικής Εταιρείας, ο Αριστείδης Παπάς εφοδιασμένος με εμπιστευτικά έγγραφα είχε λάβει εντολή να συναντηθεί με τον Ομπρένοβιτς για συνεννοήσεις σχετικά με την επανάσταση. Ο Ομπρένοβιτς κράτησε αρνητική στάση παρά την επιστολή που του έστειλε στη συνέχεια ο Γεωργάκης Ολύμπιος.

«Η εισβολή του Αλέξανδρου Υψηλάντη διεδόθη ταχέως εις την Ευρώπην. Ο καγκελλάριος της Αυστρίας πρίγκηψ Μέττερνιχ, θιασώτης του δόγματος του status quo, επέτυχε να πείση τον διστακτικόν Τσάρον Αλέξανδρον τον Α΄ ότι η επανάστασις των Ηγεμονιών ήτο συναφής με τα δημοκρατικά κινήματα των καρμπονάρων και των κομουνέρος εις την Ιταλίαν και την Ισπανίαν και ότι, αν ο Ρώσος αυτοκράτωρ άφηνε να υπονοηθή ότι ο πρώην υπασπιστής του Αλέξανδρος Υψηλάντης ετύγχανε της συγκαταθέσεώς του εις την επανάστασιν των ρουμανικών πριγκηπάτων, το θράσος των απανταχού της Ευρώπης επαναστατικών στοιχείων θα υπερέβαινε παν όριον. Η ευρωπαϊκή απολυταρχία δεν ηνείχετο τα δημοκρατικά κινήματα και ηδιαφόρει τελείως εις πάσαν απελευθερωτικήν κίνησιν των υποδούλων λαών, την οποίαν προσεπάθει να καταπνίξη εν τη γενέσει της. Ιδιαιτέρως ο αναπληρωτής του Αυστριακού καγκελλαρίου βαρώνος φον Στούρμερ κατεφέρετο διαρκώς κατά του ελληνικού επαναστατικού κινήματος. Ο αυτοκράτωρ της Ρωσίας, παρασυρθείς εκ των εισηγήσεων του Μέττερνιχ, απεκήρυξε δημοσία τον Υψηλάντην. Αλλά και ο Οικουμενικός πατριάρχης εξηναγκάσθη υπό της Πύλης να εκδώση αφορισμόν κατά του Υψηλάντη και της ελληνικής εξεγέρσεως…». (Βασδραβέλλης).

Υπήρξε μία διαβάθμιση στην πρώτη αντίδραση της Υψηλής πύλης, που πολύ σύντομα μετατράπηκε σε φετβά «να ενεργηθή σφαγή κατά της φυλής ταύτης». Σε σουλτανικό φιρμάνι προς όλους τους πασάδες, ιεροδίκες, μολλάδες της οθωμανικής επικράτειας «της δεξιάς και της αριστερής πλευράς του αριστερού βραχίονος της Ρούμελης», της 4 Απριλίου 1821 (οθωμανικό έτος αρχάς Ρετζέπ 1236), αναφέρονται τα εξής:

«…ο υιός του φυγάδος Υψηλάντου Αλέξανδρος ακούσας ότι κακοποιοί τινες εν Βλαχία απετόλμησαν να στασιάσουν και ευρών ως κατάλληλον την ευκαιρίαν να θέση εις εφαρμογήν τα καταχθόνια και προδοτικά σχέδια, με τα οποία εμφορείται ένεκα του μοχθηρού του χαρακτήρος, συνεκέντρωσε περί εαυτόν μερικά ερπετά… Διένειμον απανταχού έγγραφα και προκηρύξεις, διαλαμβανούσας ότι το κίνημα τούτο είναι δήθεν εθνικόν και άλλα ποικίλα μυθεύματα και ασυναρτησίας, έχοντες ούτω την πεπλανημένην αξίωσιν, ότι διεγείρουν εις επανάστασιν το έθνος… Να διορίσητε εμπίστους και πεπειραμένους υπαλλήλους εις τους πορθμούς και τας διαβάσεις, οι οποίοι να κατοπτεύουν τα πρόσωπα, άτινα ήθελον διέλθει μετημφιεσμένα με επαναστατικά έγγραφα των ληστών τούτων προς τους ραγιάδες, και να μην επιτραπή επί του προκειμένου ουδεμία παράβλεψις και αμέλεια, αλλά να συλληφθούν… να καταβάλητε από κοινού την δέουσαν προσοχήν και επιμέλειαν όπως εκτελέσητε την υψηλήν αυτοκρατορικήν προσταγήν Μου, απέχοντες πάσης αντιθέτου ενεργείας…».

Τον Απρίλιο του 1821 η επανάσταση είχε φουντώσει σε όλο τον ελλαδικό χώρο, στον Μοριά και στην Χαλκιδική με τον Εμμανουήλ Παπά. Είχαν ξεσηκωθεί οι αρματολοί της ανατολικής Στερεάς. Στην Κωνσταντινούπολη οι Ρωμιοί ζούσαν την απόλυτη τρομοκρατία. Το επόμενο σουλτανικό φιρμάνι είναι διαφωτιστικό γιατί μας αποκαλύπτει τις πληροφορίες που είχε η Υψηλή πύλη για τη χρονική σειρά εκδήλωσης της Επανάστασης στον Ελλαδικό χώρο. Πρόκειται για φιρμάνι της 3^ης Μαΐου 1821 (τέλη του οθωμανικού έτους Ρετζέπ 1236), που απευθύνεται κυρίως στον Χουρσήτ πασά και στους ιεροδίκες και ιεροδικαστές:

«Ενδοξώτατε στρατάρχα, βαλή της Ρούμελης, επόπτα των ντερβενίων, ανεξάρτητε αρχιστράτηγε της περιφερείας Ιωαννίνων και πρώην μεγάλε βεζύρη Μου Χουρσήτ Αχμέτ πασά, αυξηθήτω η δόξα σου… Άμα τη αφίξει του παρόντος αυτοκρατορικού φιρμανίου Μου έστω υμίν γνωστόν ότι περιήλθεν εις γνώσιν Μου εκ πληροφοριών, αναφορών και εκκλήσεων ότι η εκδηλωθείσα εσχάτως εν Βλαχία και Μολδαβία ανταρσία, διαδοθείσα εις τα πέριξ, προεκάλεσε την έκρηξιν επαναστάσεως εκ μέρους πλείστων ραγιάδων της Πελοποννήσου και την εξέγερσιν των ραγιάδων καζάδων τινών της Ευβοίας, την Άλωσιν της Αμφίσσης και την εν γένει αναταραχήν της πέραν της Θεσσαλονίκης κειμένης χώρας και ότι οι μουσουλμάνοι, οι πεσόντες εις χείρας των απίστων επαναστατών, περιεβλήθησαν το τίμιον ένδυμα του εθνομάρτυρος. Επειδή δε απεδείχθη ότι οι ανόσιοι σκοποί της ουτιδανής φυλής των Ελλήνων αποβλέπουν εις την γενικήν εξέγερσιν, ίνα, ό μη γένοιτο, καταπατήσουν και ει δυνατόν εξαφανίσουν παντελώς το μωαμεθανικόν έθνος, όντες προς τούτο σύμφωνοι μεταξύ των, η δε αποτόλμησις τοιούτων ενεργειών εκ μέρους των τοσούτων ευεργεσιών και χαρίτων υπό του κράτους Μου τυχόντων ραγιάδων είναι άντικρυς αντίθετος προς τας υποχρεώσεις της υποτελείας, ευνόητον καθίσταται ότι τους τοιούτους επαναστάτας δέον να χαρακτηρίσωμεν ως απίστους εχθρούς, εφαρμόζοντες κατ’ αυτών τας διατάξεις περί πολεμίων. Δι’ ό, προκαλέσαντες σχετικόν ιερονομικόν φετβάν δι’ ερωτήσεως: “εάν οι υποτελείς κάτοικοι πόλεώς τινος του Ισλάμ, παύοντες εντελώς να υπακούουν εις τας διαταγάς του αρχηγού των πιστών, επιχειρήσουν πόλεμον κατ’ αυτού, δολοφονούντες τους πιστούς του Ισλάμ, και καταστούν τοιουτοτρόπως εμφανώς πολέμιοι αυτού, επιτρέπεται κατά τον Ιερόν νόμον να λαφυραγωγηθούν αι περιουσίαι αυτών και να εξανδραποδισθούν αι σύζυγοι και τα τέκνα αυτών;”, λαβόντες δε καταφατικήν απάντησιν, εξεδώσαμεν υψηλόν αυτοκρατορικόν φιρμάνιον, επιτρέπον την λαφυραγώγησιν των περιουσιών των επαναστατησάντων ραγιάδων και τον εξανδραποδισμόν των συζύγων και των τέκνων αυτών».

Την αμέσως επόμενη ημέρα, στις 4 Μαΐου 1821 (αρχές Σιαμπάν 1236), με αυτοκρατορικό φιρμάνι προς τον ιεροδίκη Θεσσαλονίκης και τον «καπουτζήμπαση» της Υψηλής πύλης και μουτεσελίμη του σαντζακίου Θεσσαλονίκης, Γιουσούφ μπέη, οριστικοποιείται ο ιερός πόλεμος εναντίον «του κακοποιού έθνους των Ελλήνων».

«Μόλις φθάση το υψηλόν αυτοκρατορικόν φιρμάνιον, έστω γνωστόν ότι περιττεύει να δηλωθή ότι άπαν το κακοποιόν έθνος των Ελλήνων είναι σύμφωνον και ηνωμένον, ίνα καταδολιευθή και προδώση το μωαμεθανικόν κράτος και το ως επίκλησιν το ‟Μπεσμελέ” έχον έθνος των μουσουλμάνων. Μετέδωσαν πανταχού τον σπινθήρα του κακού και της επαναστάσεως, κατά τας ημέρας δε ταύτας ενεφανίσθησαν εις την Άσπρην θάλασσαν και πειρατικά τινα πλοία, τα οποία προξενούν βλάβας και καταστροφάς εις τα διερχόμενα πλοία των μουσουλμάνων. Επανεστάτησαν και εξηγέρθησαν, ακολουθούντες τούτους, και οι ραγιάδες των Κυδωνιών, Μοσχονήσων και Σάμου. Κατέστη όθεν καταφανές ότι με την επιδειχθείσαν πλέον κακίαν και ατιμίαν κατά του έθνους ημών πρέπει να εγκαταλείψωμεν τους λόγους… Εξεδόθη τότε ιερός φετβάς με την απάντησιν: “Ναι, δύναται”. Εδημοσιεύθησαν όθεν και απεστάλησαν εις την Ρούμελην και τα λοιπά μέρη υψηλά αυτοκρατορικά φιρμάνιά Μου, χορηγούντα την άδειαν όπως κτυπηθούν οι επαναστατήσαντες ραγιάδες… Μόλις φθάση τούτο, γνωρίσατε ότι ο προκείμενος αγών είναι αγών υπέρ πίστεως, μη παραβαλλόμενος προς άλλον τινά… μη χρονοτριβήτε… αλλά σύροντες κατ’ αυτών αμέσως το ξίφος και συμφώνως με την άδειαν του ιερού σεριάτ, πατάξατε και εξοντώσατε τους επαναστατούντες ραγιάδες, συλλάβετε και αιχμαλωτίσατε τας γυναίκας και τα παιδία των και λεηλατήσατε και λαφυραγωγήσατε τας περιουσίας και τα υπάρχοντά των, εις τρόπον ώστε να παραδειγματισθούν οι ραγιάδες των άλλων μερών…».

 

1933: Η ΔΟΛΟΦΟΝΙΚΗ ΑΠΟΠΕΙΡΑ ΚΑΤΑ ΤΟΥ ΕΛΕΥΘΕΡΙΟΥ ΒΕΝΙΖΕΛΟΥ

Το δυσώδες πολιτικό κλίμα που δημιουργήθηκε 

από τα δύο βενιζελικά κινήματα του 1933 και του 1935.

Του ΒΑΣΙΛΗ Σ. ΚΑΡΤΣΙΟΥ 
      booksonthesites.blogspot.com

Η δολοφονική απόπειρα εναντίον του Ελευθερίου Βενιζέλου, στις 6 Ιουνίου 1933, εκδηλώθηκε μέσα στο δυσώδες πολιτικό κλίμα που είχε δημιουργήσει το γελοίο κίνημα του Πλαστήρα την επομένη των εκλογών της 5^ης Μαρτίου 1933. Πριν την απόπειρα, ο Μεταξάς είχε καταθέσει πρόταση στη βουλή για την ποινική δίωξη του Βενιζέλου ως υπεύθυνου για το κίνημα Πλαστήρα. Η συζήτηση ορίστηκε για τις 15 Μαΐου 1933. Μία φράση του Βενιζέλου στην ομιλία του περί «στρατηγού επαναστάτη, ο οποίος προσέφερε μεγάλας υπηρεσίας εις τον τόπον» προκάλεσε πανδαιμόνιο στη βουλή, καθώς μοιραία έφερνε στο νου των βουλευτών του Λαϊκού Κόμματος τη μαζική δολοφονία των Έξι, τον Νοέμβριο του 1922, από την «επαναστατική» επιτροπή του Πλαστήρα.

Η δίκη των υπαιτίων της δολοφονικής απόπειρας κατά Βενιζέλου ξεκίνησε στις 22 Φεβρουαρίου 1935 αλλά δεν τελείωσε ποτέ γιατί κατά τη διάρκεια της δίκης εκδηλώθηκε το βενιζελικό κίνημα της 1^ης Μαρτίου του 1935!  Είχαν κατηγορηθεί συνολικά 18 άτομα ως ηθικοί και φυσικοί αυτουργοί. Μεταξύ των ηθικών αυτουργών ήταν ο διευθυντής της Γενικής Ασφάλειας Ιωάννης Πολυχρονόπουλος, και ο διευθυντής της Ειδικής Ασφαλειας Αργ. Δικαίος!

Επικεφαλής των φυσικών αυτουργών φερόταν ο λήσταρχος Γεώργιος Καραθανάσης από την Αράχοβα! Ένα «μπουμπούκι» της εποχής με αρκετές δολοφονίες στο ενεργητικό του, ο οποίος είχε λάβει αμνηστία δέκα χρόνια πριν καθώς έκανε χρήση των …ευεργετικών διατάξεων ενός νόμου του 1871 για την αμνήστευση, και μάλιστα επ’ αμοιβή, όσων συλλάμβαναν ή δολοφονούσαν επικηρυγμένους ληστές! Ο Καραθανάσης είχε σκοτώσει τρεις από το σινάφι του και έστειλε τα κεφάλια τους στον ειρηνοδίκη στην Αράχοβα! Γι’ αυτό και η Πηνελόπη Δέλτα στο ημερολόγιο με τις αναμνήσεις της είχε γράψει ότι ο λήσταρχος Καραθανάσης είχε εντολή -όταν οι δολοφόνοι θα ακινητοποιούσαν το αυτοκίνητο- να μπει μέσα και να κόψει το κεφάλι του Βενιζέλου. Είχε άλλωστε τη σχετική πείρα!

Οι εκφράσεις που χρησιμοποιεί η Πηνελόπη Δέλτα στις Αναμνήσεις της αποτελούν χαρακτηριστικό παράδειγμα του φανατισμού και του παραλογισμού που επικρατούσε εκείνη την περίοδο στα πολιτικά πράγματα της χώρας. Στις εφημερίδες υπήρχε μία διελκυστίνδα καταγγελιών και ύβρεων εκατέρωθεν που ενέπλεκε τους πάντες στην υπόθεση.  Η Πηνελόπη Δέλτα θεωρούσε βασικούς υποκινητές σχεδόν όλα τα στελέχη του Λαϊκού Κόμματος και ειδικά τη «φόνισσα» Λίνα Τσαλδάρη(!), ενώ τον Παναγή Τσαλδάρη τον αποκαλεί «αποσυντεθειμένο σακούλι από κόκκαλα»(!).

«Ήταν δεκάδες, ίσως εκατοντάδες οι δολοφόνοι οι μυημένοι, με πίσω τους, ραχοκόκκαλο, τη Λίνα Τσαλδάρη… Ολόκληρη η κυβέρνηση, χωρίς καμιάν εξαίρεση, ήξερε και ετοίμασε τη δολοφονία, μηδέ του Μεταξά εξαιρουμένου…». (Αρχείο της Π. Σ. Δέλτα, Ελευθέριος Κ. Βενιζέλος, Ημερολόγιο – Αναμνήσεις – Μαρτυρίες – Αλληλογραφία, Επιμέλεια Π. Α. Ζάννας, Αθήνα 1978).

Θα μπορούσε να θεωρήσει κάποιος ότι αυτή η υπερβολική ρητορική της Πηνελόπης Δέλτα δεν προερχόταν μόνον από την λατρεία της στο πρόσωπο του Βενιζέλου, αλλά και από το γεγονός ότι εκείνο το βράδυ το ζεύγος Βενιζέλου είχε δειπνήσει στο σπίτι των Δέλτα στην Κηφισιά. Η Πηνελόπη πίστευε ότι η πληροφορία για την ημέρα του δείπνου, που ενεργοποίησε το σχέδιο της δολοφονικής απόπειρας, είχε βγει μέσα από το σπίτι της, εσκεμμένα ή όχι, από το υπηρετικό προσωπικό. Ο Βενιζέλος επισκεπτόταν συχνά το σπίτι των Δέλτα στην Κηφισιά, από την εποχή ακόμη του Εμμανουήλ Μπενάκη.

Στο δείπνο της Τρίτης, 6 Ιουνίου 1933, είχαν καθίσει, εκτός από τον Ελευθέριο και την Έλενα Βενιζέλου, ο Νίκος και η Φρονιέτα Πασπάτη, ο Αντώνης Μπενάκης, η Αλεξάνδρα Χωρέμη, ο Γεώργιος Βεντήρης και βεβαίως η Πηνελόπη Δέλτα με τον σύζυγό της Στέφανο Δέλτα και μεγάλη κόρη τους Σοφία. Το ζεύγος Βενιζέλου αναχώρησε μεταξύ 10:15 με 10:30 το βράδυ. Ο Βενιζέλος προθυμοποιήθηκε να πάρει μαζί του το ζεύγος Πασπάτη και τον Γεώργιο Βεντήρη αλλά αυτοί θεώρησαν ότι ήταν ακόμη νωρίς και παρέμειναν στο σπίτι. Όπως επεσήμανε η Πηνελόπη, αν είχαν δεχθεί θα ήταν όλοι νεκροί καθώς δεν θα υπήρχε χώρος για να προφυλαχθούν μέσα στο αυτοκίνητο που δέχθηκε καταιγισμό πυροβολισμών. Ο Βενιζέλος με τη σύζυγό του είχαν ξαπλώσει στο δάπεδο του αυτοκινήτου και αυτό τους έσωσε τη ζωή.

Η Πηνελόπη, τρίτο παιδί του Εμμανουήλ Μπενάκη και της Βιργινίας Χωρέμη, έως την ώριμη ηλικία των 40 ετών, που συμπίπτει χρονικά περίπου με τα Νοεμβριανά του 1916, υπήρξε επιφυλακτική έως επικριτική και για το πρόσωπο και για την πολιτική του Ελευθερίου Βενιζέλου, αν και ο πατέρας της Εμμανουήλ Μπενάκης υπήρξε στυλοβάτης και χορηγός του κόμματος των Φιλελευθέρων και της βενιζελικής πολιτικής. Σε μία ανέκδοτη επιστολή της προς τον σύζυγό της Στέφανο Δέλτα, με ημερομηνία 11 Αυγούστου 1913, αναφέρει τα εξής διαφωτιστικά:

«… Νομίζεις πώς επηρεάζομαι από κύκλους αντιβενιζελικούς και κλονίζομαι κι εγώ… αλλά, Στέφανέ μου, δεν θέλω να τον θαυμάζω σαν που τον θαυμάζει η μητέρα, που τον θεοποιεί τυφλά και λέγει προδότη κάθε άνθρωπο που αντιλέγει του Προέδρου. Θέλω απεναντίας, ν’ ακούσω όλες τις καμπάνες (σ.σ.: απόψεις) για να βγάλω σωστό συμπέρασμα και δυστυχώς δεν ακούω παρά λιβανίσματα και πολύ σπανίως μπορώ ν’ ακούσω κανένα λόγο πού να με κάνει να φαντάζομαι πώς ίσως υπάρχει και άλλη γνώμη, όχι της αντιπολίτευσης αλλά φίλων του Βενιζέλου που στενοχωριούνται με κάποιες τάσεις του Προέδρου να κάνει του κεφαλιού του χωρίς να συμβουλεύεται και εκείνους που ξέρουν καλά τα θέματα, και κάποτε κάνει και λάθη».

Δηλαδή, η Πηνελόπη Δέλτα, εκτός από ένα τεράστιο αρχείο επιστολών, μαρτυριών, εγγράφων, δημοσιευμάτων κλπ, μας άφησε παρακαταθήκη σε μερικές σειρές και ένα ουσιαστικό πολιτικό ψυχογράφημα του Βενιζέλου. Ο επιμελητής της έκδοσης των Αναμνήσεων, ο αείμνηστος Παύλος Ζάννας, αναφέρει σε υποσημείωσή του ότι υπήρχε στο αρχείο και δεύτερη επιστολή με το ίδιο περιεχόμενο με προηγούμενη ημερομηνία, 9 Αυγούστου 1913.

Η μεταστροφή της Πηνελόπης δεν κάμφθηκε ούτε με την δολοφονία του Ίωνα Δραγούμη, στα τέλη Ιουλίου 1920 από τα βενιζελικά τάγματα ασφαλείας, αν και την περίοδο 1905-1908 είχε συνάψει, ήδη παντρεμένη μία δεκαετία και με παιδιά, μία εμμονική ερωτική σχέση με τον Δραγούμη, όταν αυτός ήταν υποπρόξενος της Ελλάδας στην Αλεξάνδρεια. Στην πραγματικότητα, η Πηνελόπη Δέλτα δεν ξεπέρασε τον Ίωνα Δραγούμη έως και τον θάνατό της με την είσοδο των Γερμανών στην Αθήνα, τέλη Απριλίου του 1941. Αλλά η σκληρή ρητορική της εναντίον των αντιπάλων του Βενιζέλου ίσως οφείλεται σ’ ένα βαθμό και στην σκλήρυνση κατά πλάκας, μίας ασθένειας που την ταλαιπώρησε σωματικά ψυχικά και πνευματικά από το 1925 έως και τον θάνατό της.

Όσον αφορά τη δολοφονική απόπειρα εναντίον του αυτοκινήτου του Βενιζέλου και του αυτοκινήτου της συνοδείας του, δεν υπήρξε ποτέ ούτε αστυνομική, ούτε ανακριτική, ούτε δικαστική ουσιαστική διερεύνηση. Στη δίκη, που δεν ολοκληρώθηκε ποτέ, είχαν κληθεί 167 μάρτυρες κατηγορίας και 220 μάρτυρες υπεράσπισης.  Έτσι δεν αποδείχθηκε ποτέ ποιοι ήταν οι πραγματικοί ηθικοί αυτουργοί, και βεβαίως δεν μπορούσε να στηριχθεί επ’ ουδενί λόγω η εμμονή της Πηνελόπης Δέλτα κατά της «φόνισσας» Λίνας Τσαλδάρη. Μάλιστα, ο βιογράφος του Βενιζέλου, Δώρος Άλαστος, αποδίδει τις φήμες για την Λίνα Τσαλδάρη σε στελέχη της δεξιάς! «… Αυτές όμως είναι μόνο φήμες και πρέπει να γίνουν δεκτές ως φήμες. Το ότι η αστυνομία οργάνωσε το έγκλημα θεωρείται δεδομένο, δεν είναι όμως ακόμη σίγουρο ποια ήταν τα κίνητρα και ποιες οι δυνάμεις στα παρασκήνια…». (Βλ.: Doros Alastos, Venizelos, Patriot – Statesman – Revolutionary, London, 1942, p. 265).

Στις φωτογραφίες, το αυτοκίνητο στο οποίο επέβαινε ο Ελευθέριος Βενιζέλος μετά την απόπειρα δολοφονίας του σε φωτογραφίες από τις εφημερίδες της εποχής, με τα σημάδια από τις σφαίρες, και από το φάκελο της ειδικής εμπειροτεχνικής πραγματογνωμοσύνης με τους αριθμούς και τις χρωματικές ενδείξεις των ανακριτικών αρχών (Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών & Μελετών «Ελευθέριος Κ. Βενιζέλος» σε ειδική έκδοση του 2009, με θέμα «Η δολοφονική απόπειρα εναντίον του Ελευθερίου Βενιζέλου 6 Ιουνίου 1933).

 

ΕΜΕΙΣ ΕΧΟΥΜΕ ΦΘΑΣΕΙ ΣΤΗΝ ΙΘΑΚΗ ΕΔΩ ΚΑΙ ΧΡΟΝΙΑ

 Του ΒΑΣΙΛΗ Σ. ΚΑΡΤΣΙΟΥ

booksonthesites.blogspot.com

Κατά την πρόσφατη ανάγνωση αποσπασμάτων από το βιβλίο του, για τα οποία ο εκδοτικός του οίκος πήρε ασφαλιστικά μέτρα κατά του Κώστα Βαξεβάνη, ο "Ιθακήσιος" δήλωσε για εκείνο το προβοκατόρικο δημοψήφισμα του 2015 ότι θεωρούσε ότι "πράττει σωστά", ότι οι δυνάμεις του σκότους "ήθελαν να μας τελειώσουν", ότι "δεν είχαμε πλέον διαπραγματευτικά όπλα". Μίλησε για την "εικόνα μιας χώρας που αντί να υπογράψει την ταπείνωσή της ζητά από το λαό της να αποφασίσει". Μόνο που δεν μας λέει ότι αποφάσισε το δημοψήφισμα για να σωθεί πολιτικά πετώντας τη μπάλα στην κερκίδα, τουτέστιν στον κόσμο που έπρεπε να μελετήσει τα ...έγγραφα των δανειστών για να απαντήσει ένα ΝΑΙ ή ένα ΟΧΙ! (Βλέπε φωτογραφία!).

Για να απαντούσε κάποιος στο ερώτημα του δημοψηφίσματος θα έπρεπε
να μελετά επί ώρες τα έγγραφα της Ευρωπαϊκής Επιτροπής,
της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας και του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου!

Έτσι, λοιπόν, αν και ο κόσμος (δηλαδή, σχεδόν όλο το φάσμα της κομμουνιστικής και λοιπής Αριστεράς) είχε αποφασίσει τη ...μη ταπείνωσή του, ο "Ιθακήσιος" ξανάγινε πρωθυπουργός και μας έβαλε υποθήκη για τα επόμενα 100 χρόνια. Ευτυχώς που δεν ταπεινωθήκαμε!

(ΣΗΜ. Όταν πήγε και υπόγραψε τη συμφωνία του πάτου των Πρεσπών γιατί δεν θυμήθηκε να κάνει δημοψήφισμα;).

Την Πέμπτη 16 Ιουλίου 2015 είχα αναρτήσει στην istorikimnimi τα παρακάτω:

ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΠΡΟΤΕΚΤΟΡΑΤΟΥ. ΤΟΜΕΑΣ ΒΑΛΚΑΝΙΩΝ. ΟΒΕΡ...

Του ΒΑΣΙΛΗ Σ. ΚΑΡΤΣΙΟΥ

booksonthesites.blogspot.com

https://booksonthesites.blogspot.com/2015/07/blog-post.html

«Δεν σας τη χαρίζουμε την Ευρώπη», δήλωσε ορθά κοφτά ο Μανώλης Γλέζος στο Ευρωκοινοβούλιο και την ίδια στιγμή ο European Stability Mechanism (ESM) παρελάμβανε το επίσημο αίτημα της κυβέρνησης για δάνειο- μαμούθ. Δηλαδή, δεν σας τη χαρίζουμε τζάμπα. Όλη δική σας, με 82 δις πρόγραμμα - μνημόνιο και 12 (άντε 7) δις πρόγραμμα – γέφυρα, παλιοχουντικοί!

Ήταν ηλίου φαεινότερο ότι ο «αριστερός» Αλέξης Τσίπρας θα ολοκλήρωνε τη «δουλειά», που ξεκίνησε ο πρόεδρος της Σοσιαλιστικής Διεθνούς(!) Γεώργιος Α. Παπανδρέου το 2010. Για χάρη του Alexis ξενυχτούσαν επί 5 μήνες οι «πραξικοπηματίες» Μέρκελ, Ολάν, Γιούνγκερ, Τουσκ, ο Γερούν και 18 υπουργοί Οικονομικών, υπό την υψηλή εποπτεία του «συστήματος» FED. Ο Γιάννης Δραγασάκης ευχαρίστησε τις ΗΠΑ και τον πρόεδρο Ομπάμα από τη συχνότητα «Στο Κόκκινο»!

Μετά την εν ψυχρώ αποκαθήλωση του Κώστα Καραμανλή από τους Αμερικανούς, την περίοδο 2005-2009, «κάηκε» όλη η πολιτική ελίτ της χώρας. Το «σύστημα» FED κονιορτοποίησε τον «δεξιό» Καραμανλή, διότι δεν συνεμορφώθην προς τας υποδείξεις, και επανέφερε την …τάξη με τον «σοσιαλιστή» Παπανδρέου και τον «αριστερό» Τσίπρα! Πολιτική υψηλής διαβάθμισης (στους υπολογιστές αντιστοιχεί στο κουμπί εντολής «για προχωρημένους»).

Όλο αυτό το διάστημα η «ριζοσπαστική» Αριστερά ήταν υπό τη σκέπη του «συστήματος» FED, που πίεσε για λύση επικαλούμενη γεωπολιτικούς λόγους. Ο κλασσικός τρόπος χειραγώγησης των προτεκτοράτων. Καταστρέφεις μία χώρα και μετά προσποιείσαι ότι τη σώνεις! Το πολυσέλιδο πόρισμα του ανακριτή για το σχέδιο «Πυθία 1» αποσταθεροποίησης της χώρας από ξένους πράκτορες και εξόντωσης του Κώστα Καραμανλή, την έξοδο από το ευρώ (λεφτά υπάρχουν) και την εισαγωγή της «ασημένιας δραχμής», το έφαγε το μαύρο σκοτάδι. Ήταν σαν να δόθηκε στη δημοσιότητα δελτίο καιρού της ΕΜΥ: «Η καλοκαιρία θα συνεχιστεί όλο το 24ωρο».

Ο Αλέξης Τσίπρας λοιπόν, αντί να σκίσει τα μνημόνια, φόρτωνε το 3ο «αριστερό» μνημόνιο με μέτρα, και έχτιζε προφίλ επί 5 μήνες στην Ευρώπη. Αφελείς όσοι πιστεύουν ότι ο Βαρουφάκης έπεσε από τον ουρανό. Θα είχαμε γλυτώσει πολλά δις ευρώ αν η ΣΥΡΙΖΟΑΝΕΛική κυβέρνηση έπιανε την άκρη του νήματος από το e-mail Χαρδούβελη και τελείωνε τη διαπραγμάτευση εν τη γενέσει της. Όμως κάτι τέτοιο δεν περιελάμβανε επαφές υψηλού επιπέδου, πενταμερείς, τετραμερείς διασκέψεις, δημοσιότητα στο διεθνή Τύπο. «Το e-mail Χαρδούβελη ήταν ρεσιτάλ υποταγής σε υφεσιακά μέτρα που καταργούνται» δήλωνε ο Νέρων Βαρουφάκης - Κομφούκιος στον Νίκο Χατζηνικολάου στις 25 Φεβρουαρίου. Στις αρχές Μαΐου ο Ευάγγελος Βενιζέλος ήταν προφητικός: «Το e-mail Χαρδούβελη είναι μία παιδική εκδρομή μπροστά σε αυτά που θα φέρει η κυβέρνηση».

Ποτέ άλλοτε η χώρα δεν βρέθηκε σε τέτοια απόλυτη αδυναμία, να εξαρτάται ολοκληρωτικά από τις προθέσεις του «συστήματος». Κι όμως, ο κ. Τσίπρας θεωρείται – και δημοσκοπικά - απόλυτος κυρίαρχος στην εσωτερική σκηνή, αν και ο «Τσε και Λούλα μαζί» έχει πλέον αλά καρτ πλειοψηφία στη Βουλή. Συνεχίζουν …ενωμένοι με 32 «όχι» και 6 «παρών». Πρώτη φορά Αριστερά, αλλά καλά που ψηφίζει και η Δεξιά!

«Η στρατηγική σύγκρουσης του Έλληνα πρωθυπουργού τον οδήγησε σε πολιτική αυτοκτονία. H συμφωνία, που προσφέρθηκε στη χώρα του, τον μετατρέπει σε διοικητή ενός προτεκτοράτου της Ευρωζώνης», έγγραψε ο Jose Ignacio Torreblanca, σε άρθρο του με τίτλο «El fracaso de Tsipras» στην El Pais. Ήταν πράγματι μία μεγαλειώδης ιδεολογική - πολιτική αποτυχία του κ. Τσίπρα. Θα διαφωνήσουμε στο αν ήταν πολιτική αυτοκτονία.

Ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου Μάρτιν Σουλτς δήλωσε σε εκπομπή του 1ου καναλιού της γερμανικής τηλεόρασης: «Αυτό που πήρε ο Αλέξης Τσίπρας από τις Βρυξέλλες είναι χειρότερο από αυτό που θα μπορούσε να είχε πάρει πριν από δύο εβδομάδες, αν είχε δεχθεί την πρόταση του προέδρου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ζαν – Κλοντ Γιούνκερ. Αλλά σίγουρα δεν υπήρξε πιο ισχυρός πρωθυπουργός στην ιστορία της Ελλάδας, εδώ και δεκαετίες από τον κ. Τσίπρα σε ό,τι αφορά τη στήριξη στο εσωτερικό. Αν υπάρχει κάποιος που είναι σε θέση να επιβάλλει τις μεταρρυθμίσεις, τότε είναι εκείνος». Πες το χρυσόστομε!

Η ΙΔΡΥΣΗ ΤΗΣ ΤΡΑΠΕΖΑΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ - ΤΟ ΠΟΛΙΤΙΚΟ ΠΑΡΑΣΚΗΝΙΟ.

 Του ΒΑΣΙΛΗ Σ. ΚΑΡΤΣΙΟΥ

booksonthesites.blogspot.com

 

Σύμφωνα με τα στοιχεία που είχαν δημοσιευθεί εκείνη την εποχή, το 1915 υπήρχαν στην ελληνική επικράτεια 8 τραπεζικά ιδρύματα. Το 1929, όταν ξέσπασε το σκάνδαλο της Αγγλοαμερικανικής Τράπεζας, υπήρχαν 45 τράπεζες. Και όπως χαρακτηριστικά έγραφαν τότε οι εφημερίδες «κάθε μήνα φύτρωνε και μία νέα»! Το παράδοξο ήταν ότι όλη αυτή η τραπεζική …πίστη αναπτύχθηκε και θέριεψε εν μέσω παγκοσμίου πολέμου, μικρασιατικής καταστροφής και άκρατης πολιτικής ανωμαλίας.

Οι τράπεζες λειτουργούσαν τότε με τον νόμο 2190 περί Ανωνύμων Εταιριών που ρύθμιζε και προέβλεπε -υποτίθεται- και τον έλεγχο των εργασιών τους. Η λειτουργία των τραπεζών εκείνη την εποχή είχε χαρακτηριστεί επιεικώς «ασύδοτος». Μία κατάσταση που θύμιζε, σε μικρογραφία, την ανεξέλεγκτη λειτουργία του αμερικανικού τραπεζικού συστήματος, με τις εκατοντάδες τράπεζες, πριν από την ίδρυση της Ομοσπονδιακής Τράπεζας Αποθεματικών των Η.Π.Α, της περίφημης FED, το 1913.

Στις Η.Π.Α  είχε καταστεί αναγκαία η ίδρυσης μίας κεντρικής εκδοτικής ρυθμιστικής τράπεζας, που θα ήλεγχε εκτός όλων των άλλων και τη λειτουργία των εμπορικών τραπεζών. Το μυστικό ήταν ότι η κεντρική αυτή τράπεζα δεν θα ανήκε στο δημόσιο, και το εκδοτικό προνόμιο θα περνούσε στα χέρια των μεγαλοτραπεζιτών του κεφαλαιουχικού λόμπι. Πλέον, οι ιδιώτες τραπεζίτες θα τύπωναν χαρτονόμισμα και θα δάνειζαν στο κράτος τα χρήματα που δικαιωματικά όφειλε να τυπώνει αυτό! Μπίνγκο!

ΒΑΣΙΚΗ ΠΡΟΫΠΟΘΕΣΗ

Στην Ελλάδα δεν χρειάστηκε να επικαλεστούν τις δεκάδες πτωχεύσεις των τραπεζών, όπως στις Η.Π.Α., για να μας επιβάλλουν την ίδρυση μίας νέας κεντρικής εκδότριας τράπεζας. Απλώς, το είχαν θέσει ως όρο για τη χορήγηση ενός δανείου 9 εκατομμυρίων στερλινών, προς αποπληρωμή των παλαιών μας χρεών που είχαν δημιουργήσει οι ίδιοι (Αντάντ) δημιουργώντας την «κυβέρνηση εθνικής Αμύνης» στη Θεσσαλονίκη!

Η ίδρυση της Τράπεζας της Ελλάδος έγινε με τον νόμο 3423/7-12-1927/ΦΕΚ Α' 298, με βάση το άρθρο 4 του Πρωτοκόλλου της Γενεύης. Το Καταστατικό της Τράπεζας της Ελλάδος περιέχεται, ως Παράρτηµα IV, στο Πρωτόκολλο, του οποίου οι όροι ενεκρίθησαν από το Συµβούλιο της Κοινωνίας των Εθνών, «Περί εγκρίσεως της εκδόσεως δανείου Λιρών Στερλινών 9.000.000», και το οποίο υπεγράφη από την Ελληνική Κυβέρνηση στη Γενεύη στις 15η Σεπτεµβρίου 1927.

Σε εκτέλεση του Πρωτοκόλλου, ακολούθησε, στις 27 Οκτωβρίου 1927, η υπογραφή στην Αθήνα της σύμβασης μεταξύ ελληνικού δηµοσίου και Εθνικής Τράπεζας της Ελλάδος «Περί παραιτήσεως της Εθνικής Τραπέζης της Ελλάδος από του προνοµίου εκδόσεως τραπεζικών γραµµατίων και περί συστάσεως νέας τραπέζης υπό την επωνυµίαν “Τράπεζα της Ελλάδος”». Η Κοινωνία των Εθνών, μέλος της οποίας ήταν και η Ελλάδα, θεωρούσε ασύμβατο η εκδότρια τράπεζα μίας χώρας να ασκεί ταυτόχρονα και εμπορική δραστηριότητα.

Ήταν φανερό ότι η έγκριση του δανείου των 9 εκατομμυρίων στερλινών περνούσε μέσα από τη διόρθωση αυτής της παρατυπίας. Έτσι, λοιπόν, η ελληνική κυβέρνηση αποφάσισε την ίδρυση μίας νέας τράπεζας στην οποία θα μεταφέρονταν το εκδοτικό προνόμιο και οι λειτουργίες που απορρέουν από αυτό. Η νέα εκδότρια τράπεζα θα ήταν ιδιωτική και το δημόσιο δεν θα μπορούσε να συμμετέχει στο μετοχικό κεφάλαιο με ποσοστό πάνω από 10%.

Η εν λόγω σύµβαση, καθώς και το προσαρτώµενο σ' αυτήν Καταστατικό, με τα οποία ιδρύεται η Τράπεζα της Ελλάδος, κυρώθηκαν µε άλλο νομοθετικό διάταγμα στις 10 Νοεµβρίου 1927, η επικύρωση του οποίου έγινε µε τον Νόµο 3424/7.12.1927 (ΦΕΚ Α 298).

Στο άρθρο 1 παράγραφος β' του παραπάνω Νοµοθετικού ∆ιατάγµατος ορίζεται ότι οι διατάξεις του Καταστατικού έχουν ισχύ διατάξεων Νόµου και, µάλιστα Νόµου αυξηµένης τυπικής ισχύος, δοθέντος ότι το Καταστατικό της Τράπεζας της Ελλάδος αποτελεί πάντοτε μέρος διεθνούς σύμβασης επικυρωµένης διά Νόµου  (βλ. άρθρο 28 παράγραφος 1 του Συντάγµατος). Εξ άλλου, σύµφωνα µε ρητή διάταξη του Καταστατικού (άρθρο 7), τούτο τροποποιείται «δι' αποφάσεως της Γενικής Συνελεύσεως των µετόχων, κυρουµένης διά νόµου».

ΟΙ ΓΝΩΣΤΟΙ …ΑΓΝΩΣΤΟΙ

Οι συμβαλλόμενοι που υπέγραψαν ήταν οι κυβερνήσεις Γαλλίας, Μ. Βρετανίας και Ιταλίας αφ' ενός, και η ελληνική κυβέρνηση αφ' ετέρου. Οι λειτουργίες της Τράπεζας άρχισαν την άνοιξη του 1928.  Το δάνειο των 9.000.000 λιρών στερλινών είχε εγκριθεί. Η νέα κυβέρνηση ευρέως συνασπισμού του Ζαΐμη θα επωμιζόταν το βάρος και την ευθύνη της εφαρμογής αυτής της θεμελιώδους εξέλιξης στο οικονομικό σύστημα της χώρας. Πρόεδρος δημοκρατίας ήταν ο Παύλος Κουντουριώτης.

Αποκαλυπτικά είναι όσα γράφει ο ίδιος ο Βενιζέλος στο υπόμνημά του προς την αγγλική κυβέρνηση σχετικά με το πολεμικό χρέος της Ελλάδας, τον Δεκέμβριο του 1926. Τότε δηλαδή που η Ελλάδα είχε ζητήσει βοήθεια από την Κ.τ.Ε. για τη διευθέτηση των παλαιών χρεών και τη σύναψη νέου δανείου. Αρμοδιότερος για το θέμα αυτό ήταν ο πολιτικός που είχε δημιουργήσει αυτό το τεράστιο χρέος! Πραγματικά, ένα αποκαλυπτικό υπόμνημα:

«Θα ήταν ίσως χρήσιμο να αναφερθούμε συντόμως στην ιστορία του πολεμικού χρέους της Ελλάδας προς τους μεγάλους συμμάχους της.

Τον Οκτώβριο του 1917, λίγο μετά την ήττα στο Καπορέτο ήρθα στο Παρίσι για να προτείνω τη γενική κινητοποίηση του ελληνικού στρατού να αγωνιστεί στο πλευρό των συμμάχων. Θα πρέπει να σημειωθεί ότι όταν έκανα αυτή την προσφορά δεν έθεσα καμία απαίτηση για εδαφικές παραχωρήσεις για την Ελλάδα. Πράγματι ήμουν ενήμερος του γεγονότος ότι η βρετανική και γαλλική κυβέρνηση είχαν ήδη υποσχεθεί στην Ιταλία παραχωρήσεις, οι οποίες ακριβώς προσέκρουαν στις εθνικές φιλοδοξίες της Ελλάδας και δεν ήταν επιθυμία μου να θέσω τις συμμαχικές κυβερνήσεις σε δύσκολη θέση διατυπώνοντας τέτοιες απαιτήσεις. Δεν επιθυμούσα ακόμη να θέσω απαιτήσεις εναντίον της Βουλγαρίας ή της Τουρκίας για να αποφύγω να σταθώ εμπόδιο σε μία ενδεχόμενη ξεχωριστή ειρήνη με τις δύο αυτές δυνάμεις.

Από την άλλη πλευρά για να διευκολυνθεί η Ελλάδα οικονομικά για την αντιμετώπιση των πολεμικών εξόδων της, η Μεγάλη Βρετανία η Γαλλία και οι Ηνωμένες Πολιτείες δέχτηκαν να χορηγήσουν προκαταβολές στην Ελλάδα ως ακολούθως: Η Μεγάλη Βρετανία 10 εκατομμύρια στερλίνες και η Γαλλία και οι Ηνωμένες Πολιτείες το ίδιο ποσό σε γαλλικά φράνκα και δολάρια, ενώ τη ίδια στιγμή η Μεγάλη Βρετανία και η Γαλλία θα μας προμήθευαν με το απαραίτητο πολεμικό υλικό.

Σύμφωνα με τη συμφωνία που συνήφθη εκείνη την περίοδο αυτές οι προκαταβολές σε δολάρια, φράνκα και στερλίνες προορισμένες να καλυφθούν από ισόποσα τραπεζογραμμάτια της Εθνικής Τράπεζας της Ελλάδος θα χρησιμοποιούνταν κατά τη διάρκεια του πολέμου σύμφωνα με τις ανάγκες, μέσω διαταγών πληρωμών για καθένα από τα κράτη – δανειστές σε περίπτωση που τα πιστωτικά διαθέσιμα στο εξωτερικό του Ελληνικού Θησαυροφυλακίου και της Εθνικής Τράπεζας θα έπεφταν κάτω από τα 100 εκατομμύρια φράνκα, (παρ. 1 της Συμφωνίας της 10^ης Φεβρουαρίου 1918) ...»

«Με μία μεταγενέστερη συμφωνία, συνεχίζει ο Βενιζέλος, στις 10 Μαΐου 1919 οι κυβερνήσεις της Μεγάλης Βρετανίας και της Γαλλίας ανέλαβαν να αυξήσουν τις προκαταβολές, η Μεγάλη Βρετανία κατά δύο εκατομμύρια στερλίνες και η Γαλλία κατά 50 εκατομμύρια φράνκα.

Μετά την υπογραφή της Ανακωχής με την Γερμανία όταν ελπίζαμε ότι θα ήμασταν σε θέση να αρχίσουμε την αποστράτευση, η Ελλάδα δέχθηκε ένα πολύ πιεστικό αίτημα, ιδιαίτερα από τον κ. Κλεμανσώ, να στείλει για χάρη των συμμαχικών συμφερόντων δύο ελληνικές μεραρχίες στη Νότια Ρωσία, απ’ όπου επέστρεψαν έξι μήνες αργότερα. Λίγο αργότερα η Μεγάλη Βρετανία, η Γαλλία και η Ρωσία ζήτησαν από την Ελλάδα για τα συμμαχικά συμφέροντα να στείλει στρατεύματα να καταλάβουν τη Σμύρνη. Η Ελλάδα συμμορφώθηκε με αυτές τις δύο απαιτήσεις των Συμμάχων, αν και όχι χωρίς πολλούς δισταγμούς όσον αφορά την πρώτη». (Σ.Σ.: απαίτηση).

Εν κατακλείδι, μας είχαν βγάλει στον πόλεμο στο πλευρό τους με έντοκα δάνεια που μας χορήγησαν για να δημιουργήσουμε μεραρχίες που εξυπηρετούσαν τα δικά τους συμφέροντα!

Το θέμα της ίδρυσης της Τράπεζας της Ελλάδος είχε πυροδοτήσει πολιτικές αντιπαραθέσεις με πρώτο απτό αποτέλεσμα την αποχώρηση του Παναγή Τσαλδάρη και του Λαϊκού Κόμματος από την οικουμενική κυβέρνηση του Αλέξανδρου Ζαΐμη.

 Δύο μέρες πριν το σχηματισμό της νέας κυβέρνησης Ζαΐμη, ο Τσαλδάρης δημοσιοποίησε τους λόγους της αποχώρησής του από την κυβέρνηση Συνασπισμού εξαιτίας του θέματος των καλυμμάτων, τα οποία κατά τη γνώμη του αυτά θα έπρεπε να ανήκουν στο κοινό που κατέχει τα τραπεζογραμμάτια, «προς κάλυψιν των οποίων χρησιμεύουσι», και όχι στους μετόχους της τράπεζας.

«Κατ’ ακολουθίαν τα εκ φράγκων χρυσών 93.000.000, ήτοι δραχμών 1,176 εκατομμυρίων ποσόν (σ.σ.: 1.176.000.0000 δρχ.), το αποτελούν το κάλυμμα του εκδοτικού προνομίου της Εθνικής Τραπέζης, διχοτομοιμένης ταύτης εις νέαν Εκδοτικήν Τράπεζαν εις ην θα περιέλθη και το εκδοτικόν προνόμιον και ουχί εις τους μετόχους της, ιδιοτικής πλέον Τραπέζης, και προς τους οποίους πάσα τούτων παραχώρησις θα απετέλει αθέμιτον αυτών πλουτισμόν. Επί του σημείου τούτου ουδεμία αμφισβήτησις δύναται να αντιταχθή».

Επομένως, ο Τσαλδάρης είχε καταλήξει στο συμπέρασμα ότι οποιαδήποτε συζήτηση περί παραχώρησης του 1.716.000.000 δρχ. στην μέλλουσα ιδιωτική εκδοτική τράπεζα και τους μετόχους της δεν θα ήταν παρά συζήτηση χαριστικής πράξης προς αυτούς.

Η ΕΠΙΣΤΡΟΦΗ ΒΕΝΙΖΕΛΟΥ

Ο Βενιζέλος από τον Απρίλιο του 1927 είχε επιστρέψει στην Ελλάδα και εγκαταστάθηκε στο σπίτι του στο ιστορικό προάστιο, στη Χαλέπα Χανίων. Ο υπουργός Οικονομικών και αρχηγός του κόμματος των Φιλελευθέρων Γεώργιος Καφαντάρης δεν ήταν δυνατόν να αντέξει το βάρος της παρουσίας –και της κριτικής- του Βενιζέλου.

Ο Καφαντάρης αναγκάστηκε να παραιτηθεί από το κόμμα των Φιλελευθέρων, το οποίο επέστρεψε στον ιδρυτή και φυσικό αρχηγό του, τον Ελευθέριο Βενιζέλο. Ο Καφαντάρης δεν έπεσε αμαχητί. Ίδρυσε δικό του κόμμα, το «Προοδευτικό Κόμμα», και εξακολουθούσε να παραμένει στο υπουργείο Οικονομικών. Από τα τέλη του 1910, όταν προσχώρησε στο κόμμα των Φιλελευθέρων, ο Καφαντάρης είχε παραμείνει πιστός στη βενιζελική παράταξη και διετέλεσε στέλεχος σε διάφορα πόστα, καθώς και υπουργός στις βενιζελικές κυβερνήσεις του 1915 και του 1917, ενώ είχε πρωταγωνιστήσει και στις κυβερνήσεις μετά τη μικρασιατική καταστροφή.

 Όμως, οι καιροί είχαν αλλάξει. Ο Βενιζέλος έπρεπε να διευθετήσει τα χρέη που ο ίδιος είχε συσσωρεύσει στη χώρα, και να εξασφαλίσει την εύρυθμη λειτουργία του νέου εκδοτικού τραπεζικού ιδρύματος. Ο Βενιζέλος διαφωνούσε με τον Καφαντάρη στο θέμα των καλυμμάτων. Το κάλυμμα υπάρχει για να διασφαλιστεί ότι ο αγοραστής ενός Συμβολαίου Μελλοντικής Εκπλήρωσης (ΣΜΕ) θα είναι σε θέση να ανταποκριθεί στις υποχρεώσεις του όταν έρθει η ώρα. Τα ΣΜΕ είναι νομικά δεσμευτικές συμφωνίες με τις οποίες αγοραστής και πωλητής αναλαμβάνουν την υποχρέωση να αγοράσουν ή να πουλήσουν συγκεκριμένη ποσότητα της υποκείμενης αξίας, σε προκαθορισμένη μελλοντική ημερομηνία και σε προκαθορισμένη τιμή. Το ποσό της κατάθεσης για επένδυση σε ΣΜΕ εξαρτάται από την αντίστοιχη τιμή του ΣΜΕ και ονομάζεται κάλυμμα ή περιθώριο. Οι τιμές των ΣΜΕ αναφέρονται σε χρηματιστηριακούς δείκτες, μετοχές και εμπορεύματα, σε όρους συναλλαγματικής ισοτιμίας, σε ποσοστά της ονομαστικής αξίας των ομολόγων.

 Αρχές Ιουλίου 1928, και ενώ είχε ήδη ξεσπάσει κυβερνητική κρίση με πιθανότερη εξέλιξη την ανάθεση σχηματισμού κυβέρνησης στον Βενιζέλο, οι εκατέρωθεν επιστολές περί καλυμμάτων συνέχιζαν να απασχολούν τις εφημερίδες.

Ο Βενιζέλος ανέφερε μερικά παραδείγματα ευρωπαϊκών χωρών (Γαλλία, Βέλγιο, και Ιταλία) για τον τρόπο με τον οποίο χειρίστηκαν ανάλογα θέματα οι κυβερνήσεις με τις κεντρικές τράπεζες των χωρών τους. Ήταν φανερό ότι ο Βενιζέλος συντηρούσε το θέμα της κυριότητας των καλυμμάτων για να προκαλέσει κυβερνητική κρίση. Ένα θέμα που πρώτος είχε θέσει ο Παναγής Τσαλδάρης, ένα χρόνο πριν, παραιτούμενος από την οικουμενική κυβέρνηση. Άλλωστε, ο Βενιζέλος  ήταν και πάλι αρχηγός του κόμματος των Φιλελευθέρων. Το ερώτημα ήταν αν ο Κουντουριώτης, ως πρόεδρος Δημοκρατίας, μπορούσε να διαλύσει τη βουλή ή θα έπρεπε η διάλυση της βουλής να γινόταν με απόφαση του ιδίου του Σώματος.

Στις 2 Ιουλίου 1928, οι πολιτικοί αρχηγοί προσήλθαν με τη σειρά στο προεδρικό μέγαρο. Πρώτος, ο Μιχαλακόπουλος δήλωσε ορθά κοφτά στον πρόεδρο της Δημοκρατίας Παύλο Κουντουριώτη ότι θεωρεί ενδεδειγμένη λύση την ανάθεση εντολής σχηματισμού κυβέρνησης στον Ελευθέριο Βενιζέλο, και επίσης πρότεινε τη διάλυση της βουλής. Μετά τον Μιχαλακόπουλο, ο Κουντουριώτης δέχθηκε τον Παπαναστασίου. Τα ίδια. Ο Παπαναστασίου τόνισε ότι σύμφωνα με τα κοινοβουλευτικά έθιμα (σ.σ.:!) ο σχηματισμός της νέας κυβέρνησης πρέπει να ανατεθεί στον Βενιζέλο, ως αρχηγού του σχετικώς πλειοψηφούντος κόμματος στη βουλή. Ο Παπαναστασίου ξέχασε, όμως, να πει ότι όταν το κόμμα των Φιλελευθέρων είχε μπει στη βουλή, ως σχετικώς πλειοψηφόν κόμμα, πρόεδρος ήταν ο Καφαντάρης. Ο Βενιζέλος δεν ήταν βουλευτής και είχε πάρει το κόμμα των Φιλελευθέρων κυριολεκτικά μέσα από τα χέρια του Καφαντάρη. Ένα κόμμα του οποίου οι βουλευτές εξελέγησαν με αρχηγό τον Καφαντάρη!

Στη συνέχεια, ο Κουντουριώτης δέχθηκε τον Μεταξά, ο οποίος δήλωσε ότι η διάλυση της βουλής δεν μπορούσε να γίνει με προεδρικό διάταγμα. Πρότεινε τη σύγκλιση του συμβουλίου των πολιτικών αρχηγών, με την παρουσία και του Βενιζέλου, για να συζητηθεί αν και κατά πόσο είναι συνταγματική η διάλυση της βουλής με προεδρικό διάταγμα και όχι με απόφαση του ιδίου του Σώματος. Διότι, όπως είπε, η διάλυση της βουλής με προεδρικό διάταγμα θα αποτελούσε κατάφωρη παραβίαση του συντάγματος. Ο Μεταξάς πρότεινε να δοθεί στον Τσαλδάρη η εντολή σχηματισμού κυβέρνησης διότι πρώτος αυτός έθεσε το θέμα των καλυμμάτων, που αποτελούσε και την κύρια αιτία της κυβερνητικής κρίσης. Σε αντίθετη περίπτωση, ο Μεταξάς πρότεινε το σχηματισμό υπηρεσιακής κυβέρνησης.

Μετά τον Μεταξά, ο Κουντουριώτης δέχθηκε τον Τσαλδάρη με τον οποίο συζήτησε για αρκετή ώρα. Ο Τσαλδάρης επεσήμανε ότι η αιτία της πολιτικής κρίσης είναι πράγματι το θέμα των καλυμμάτων όπως το έθεσε το Λαϊκό Κόμμα. Επομένως, συνέχισε ο Τσαλδάρης, δεν είναι δυνατόν να δοθεί εντολή σχηματισμού κυβέρνησης στο κόμμα των Φιλελευθέρων, το οποίο είχε άλλη τοποθέτηση επί Καφαντάρη και άλλη με αρχηγό τον Βενιζέλο, ο οποίος «δεν προέρχεται εκ της Βουλής». Ο Τσαλδάρης υποστήριξε ότι μόνο υπηρεσιακή κυβέρνηση θα μπορούσε να αποφασίσει για τη διάλυση της βουλής, και ότι κάθε άλλη λύση θα ήταν πραξικοπηματική.

Ακολούθησε ο Βενιζέλος, ο οποίος απέρριψε την πρόταση για σύγκλιση του συμβουλίου των πολιτικών αρχηγών «διότι τούτο δεν έχει σήμερον κανένα λόγο». Ο Βενιζέλος ισχυρίστηκε ότι η διάλυση της βουλής είναι όχι μόνο δικαίωμα του προέδρου της Δημοκρατίας, αλλά και καθήκον και υποχρέωση αυτού.

Μετά τις δηλώσεις του Βενιζέλου όλοι πλέον είχαν πεισθεί ότι ο Κουντουριώτης θα έδινε την εντολή σχηματισμού κυβέρνησης στον Βενιζέλο. Οι ανταποκριτές του ξένου Τύπου το θεωρούσαν δεδομένο και ήδη έστελναν ανταποκρίσεις ότι ο Βενιζέλος σχηματίζει κυβέρνηση και διαλύσει τη βουλή! Οι γαλλικές εφημερίδες έγραφαν μάλιστα και για τον διακανονισμό των χρεών προς τη Γαλλία, ότι θα έπρεπε να γίνει με βάση τον κανόνα του χρυσού, τώρα που ο Βενιζέλος επέστρεψε στην εξουσία!

Πράγματι. Την επομένη, στις 3 Ιουλίου 1928, στις 11 το πρωί ο Βενιζέλος επισκέφθηκε τον Κουντουριώτη ο οποίος του ανέθεσε την εντολή σχηματισμού κυβέρνησης και διάλυσης της βουλής. Ο Κουντουριώτης ανακοίνωσε ότι κατέληξε σ’ αυτή την πεποίθηση «μεθ’ ώριμον σκέψιν ότι επιβάλλεται η εις αυτόν ανάθεσις». Ο Βενιζέλος άρχισε αμέσως τις διερευνητικές επαφές για τον σχηματισμό κυβέρνησης.

Από τις πρώτες επιλογές του Βενιζέλου ήταν ο Κωνσταντίνος Ζαβιτσιάνος για το υπουργείο Εσωτερικών διότι όπως είχε γίνει γνωστό είχε συγκεκριμένες απόψεις σχετικά με το θέμα της νέας εκδοτικής τράπεζας. Επίσης, ο Αντώνιος Χρηστομάνος επιλέχθηκε για το υπουργείο Δημοσίων Συγκοινωνιών. Υπουργός Εξωτερικών έγινε ο Αλέξανδρος Καραπάνος. Ο Μιχαλακόπουλος δήλωσε στον Βενιζέλο ότι δεν μπορεί να κρατήσει το υπουργείο Εξωτερικών διότι συνυπέγραψε έναν «οικονομικό διακανονισμό», ως μέλος της προηγούμενης κυβέρνησης, τον οποίο η νέα κυβέρνηση έχει ως κύριο σκοπό να ανατρέψει. (σ.σ.: σχετικά με τα καλύμματα προφανώς).

ΤΟ ΘΕΜΑ ΤΩΝ ΜΕΤΟΧΏΝ

Στην όλη υπόθεση, όμως, υπήρχε και μία ακόμη βασική παράμετρος: Το ζήτημα των μετοχών της εκδοτικής τράπεζας, δηλαδή της Τράπεζας της Ελλάδος. Οι εφημερίδες έγραφαν με βεβαιότητα ότι στο ζήτημα αυτό η Δημοσιονομική Επιτροπή της Γενεύης θα έδινε μία λύση σύμφωνα με τις απόψεις του Βενιζέλου. Ο Βενιζέλος επεδίωκε την πλήρη αναθεώρηση και τροποποίηση της σύμβασης σχετικά με τις σχέσεις του κράτους και της Εθνικής Τράπεζας μετά την ίδρυση της Τράπεζας της Ελλάδος.

Το μεσημέρι της 6^ης Ιουλίου 1928, ο υπουργός Οικονομικών Γεώργιος Μαρής έλαβε επιστολή του διοικητή της Εθνικής Τράπεζας Δροσόπουλου σύμφωνα με την οποία το δ.σ. της Τράπεζας είχε συμμορφωθεί πλήρως με την απόφαση της κυβέρνησης για την έκδοση σε δημόσια εγγραφή μόνο του ενός τρίτου των μετοχών της Εκδοτικής, και όχι του συνόλου των μετοχών.

Την ίδια ημέρα, η Εθνική Τράπεζα έστειλε στις εφημερίδες ανακοίνωση σύμφωνα με την οποία η αναγγελθείσα έκδοση σε δημόσια εγγραφή του συνόλου των μετοχών της Τραπέζης της Ελλάδος περιοριζόταν επί του παρόντος εις το ένα τρίτο. Δηλαδή, εκδίδονταν για δημόσια εγγραφή, από 9 έως 12 Ιουλίου 1928, 26.666 μετοχές από τις οποίες οι μισές υπέρ των μετόχων της Εθνικής Τράπεζας και οι μισές υπέρ του κοινού. Οι μέτοχοι της Εθνικής Τράπεζας δικαιούνταν να εγγραφούν με αναλογία τριών μετοχών Εθνικής Τράπεζας για δύο μετοχές Εκδοτικής.

Γενικότερα, μετά τη μικρασιατική καταστροφή το καθεστώς λειτουργίας των τραπεζών στην Ελλάδα είχε γίνει ανεξέλεγκτο με αποτέλεσμα να δημοσιεύονται ακόμα και ψευδείς ισολογισμοί. Ένα ενδεικτικό «φρούτο» της αβασίλευτης δημοκρατίας ήταν και η ίδρυση το 1924 της αγγλοαμερικανικής τράπεζας με θεωρητικό αρχικό μετοχικό κεφάλαιο 12,5 εκατομμυρίων δραχμών, το οποίο έως το 1928 είχε γίνει, πάντα θεωρητικά, 30 εκατομμύρια δρχ.

Αμέσως μετά το Πάσχα του 1929, που είχε πέσει στις 5 Μαΐου, η αγγλοαμερικανική τράπεζα βάρεσε «κανόνι»! Στα ταμεία της βρέθηκαν μόλις 4.000 δρχ. αν και υπήρχαν 12 εκατομμύρια σε καταθέσεις όψεως και περισσότερα από 27 εκατομμύρια σε καταθέσεις ταμιευτηρίου. Αν και ο τελευταίος ισολογισμός της τράπεζας ήταν υποδειγματικός και εμφάνιζε σημαντικά κέρδη, ο έλεγχος του υπουργείου Οικονομικών έδειξε ότι το ενεργητικό της τράπεζας ήταν ζήτημα να κάλυπτε το 20% του παθητικού της. Ένα μεγάλο μέρος των κερδών μάλιστα της τράπεζας αναγράφονταν στο έκτακτο αποθεματικό κεφάλαιο που ήταν της τάξης του 1,9 εκατομμυρίου δρχ. Από αυτά το 1.250.000 αν και ήταν κέρδη από την τελευταία χρήση, με την αναγραφή τους στο έκτακτο αποθεματικό κεφάλαιο δεν φορολογήθηκαν. Τότε η φορολογία των κερδών ήταν στο 26%.

Αλλά πώς να μην συνέβαιναν όλα αυτά όταν αποδείχθηκε ότι το αρχικό μετοχικό κεφάλαιο των 12,5 εκατομμυρίων ήταν «μαϊμού», παραφουσκωμένες μετοχές σε άλλες επενδύσεις; Πώς να μην συνέβαιναν όλα αυτά όταν το κράτος δεν προέτρεπε τους πολίτες να καταθέτουν τα χρήματά τους στο Ταμείο Παρακαταθηκών και Δανείων, στα ταχυδρομικά ταμιευτήρια και στα κρατικά χρεώγραφα αλλά τους άφηνε να ρισκάρουν τα χρήματά τους σε ληστρικές τράπεζες;